Przed przejęciem nadzoru przez KNF żaden SKOK nie upadł

Krzysztof Jedlak w swoim komentarzu tygodnia ("Otoczenie i oblężenie", DGP 145/2014) wskazał, że rachunkowość decyduje o papierowym obrazie wyników finansowych, nie zaś o faktycznej sytuacji - w tym płynności - a także, że "z powodów papierowych firmy zasadniczo nie upadają". Sęk w tym, że to właśnie ten papierowy obraz wyników finansowych wpływa zarówno na poziom funduszy własnych (papierowa strata je obniża), współczynnik wypłacalności (tu także papierowa strata powoduje ich spadek) i na relację funduszy własnych do zobowiązań (również w tym przypadku papierowa strata obniża ten współczynnik).

Papierowa strata lub sama tylko groźba jej wystąpienia nakłada na Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową obowiązek sporządzenia programu postępowania naprawczego. W związku z wystąpieniem papierowej straty Komisja Nadzoru Finansowego może także zastosować dalej idące środki, takie jak ustanowienie w kasie kuratora (dla kasy realizującej program postępowania naprawczego), zarządcy komisarycznego (w razie nieskuteczności realizacji programu postępowania naprawczego), a jeżeli papierowa strata bilansowa kasy spowoduje obniżenie wyrażonego procentowo stosunku funduszy własnych do wartości aktywów poniżej 1 proc., Komisja Nadzoru Finansowego może podjąć decyzję o przejęciu kasy albo o przejęciu wybranych praw majątkowych lub wybranych jej zobowiązań przez inną kasę - za jej zgodą - chyba że Kasa Krajowa udzieli realnej, a nie papierowej pomocy z funduszu stabilizacyjnego. W przypadku braku zgody innej kasy na przejęcie kasy lub braku możliwości takiego przejęcia, Komisja Nadzoru Finansowego, uwzględniając potrzebę ochrony stabilności rynku finansowego i bezpieczeństwa środków zgromadzonych na rachunkach kasy, może podjąć decyzję o jej przejęciu albo o przejęciu wybranych jej praw majątkowych lub wybranych zobowiązań przez bank krajowy - za jego zgodą; może też zdecydować o likwidacji kasy. Jeżeli w wyniku powstania papierowej straty aktywa kasy nie wystarczają na zaspokojenie jej zobowiązań, Komisja Nadzoru Finansowego może podjąć decyzję o zawieszeniu działalności kasy oraz wystąpić do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie jej upadłości. A to prowadzi do wniosku, że fundamentalne znaczenie dla sytuacji prawnej podmiotów nadzorowanych mają właśnie ich papierowe wyniki uzależnione od zmieniających się nieustannie szczególnych zasad rachunkowości kas (obecnie oczekują na wejście w życie czwarte już od 2012 r.), a także od interpretacji i zaleceń Komisji Nadzoru Finansowego konsekwentnie obniżających papierowe wyniki kas - często bez żadnych okresów dostosowawczych lub z nieadekwatnie krótkimi okresami na dostosowanie.

Warto też pamiętać, że w okresie przed przejęciem nadzoru nad kasami przez KNF, gdy kasy były jeszcze nadzorowane przez Kasę Krajową, też miały miejsce procesy ich stabilizacji i restrukturyzacji. Nie doszło jednak wówczas do złożenia żadnego wniosku o ogłoszenie upadłości kasy, a wszystkie procesy naprawcze odbywały się wyłącznie siłami własnymi sektora SKOK (przy wsparciu Kasy Krajowej). Przez cały ten okres żaden członek kasy oszczędnościowo-kredytowej nie stracił swoich oszczędności.

W okresie tym kasy także musiały tworzyć rezerwy i wypełniać obowiązki sprawozdawcze zgodnie z wymogami ustawy o SKOK z 1995 r., ale procesy te odbywały się przy zachowaniu takich okresów przejściowych, by kasy miały czas na dostosowanie swojej działalności do nakładanych na nie wówczas przez Kasę Krajową obowiązków.

Fundamentalne znaczenie dla sytuacji prawnej podmiotów nadzorowanych mają ich papierowe wyniki

Paweł Pelc

 radca prawny, b. dyrektor zarządzający pionem nadzoru ubezpieczeniowego w Urzędzie KNF, b. doradca prezesa NBP