Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

TEKST JEDNOLITY Dz.U. 2007 r. Nr 168, poz. 1186 oraz zmiany: Dz.U. z 2008 r. Nr 141, poz. 888; Dz.U. z 2009 r. Nr 18, poz. 97; Nr 53, poz. 434; Nr 42, poz. 341; Nr 157, poz. 1241; Dz.U. z 2010 r. Nr 28, poz. 146; Nr 96, poz. 620; Dz.U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654; Nr 144, poz. 851; Nr 142, poz. 828; Nr 92, poz. 531; Nr 144, poz. 851; Nr 232, poz. 1378; Dz.U. z 2012 r., poz. 1514

●Przez pojęcie "wpisu" rozumie się czynność techniczno-prawną polegającą na wprowadzeniu do systemu informatycznego danych zawartych w orzeczeniu, ich zmianie bądź też wykreśleniu. Mieszany charakter tej operacji wynika z powiązania z nią doniosłych skutków prawnych. Nie jest to zatem wyłącznie mechaniczne wprowadzenie informacji określonej treści do rejestru, ale także zdarzenie mające istotne znaczenie dla sytuacji podmiotu, której ów wpis dotyczy. Przykładowo:

- wpis spółek osobowych do rejestru powoduje ich powstanie,

- wpis spółek kapitałowych skutkuje uzyskaniem przez nie osobowości prawnej,

- wykreślenie spółki z rejestru powoduje ustanie jej bytu prawnego.

Wszystkie te konsekwencje prawne związane są z wpisem (wykreśleniem) z KRS, nie zaś z faktem wydania przez sąd postanowienia stanowiącego ich podstawę. Prócz wskazanych wpisów konstytutywnych, czyli takich, z którymi związane są określone konsekwencje prawne, do rejestru wpisywane są również wpisy deklaratoryjne, jedynie stwierdzające zaistnienie danej okoliczności, niewpływające na jej skuteczność (np. wpis członka zarządu spółki, wpis otwarcia likwidacji).

Ponadto wyróżnia się wpisy pozytywne oraz negatywne (wykreślenia) oraz wzmianki, które mają zadanie głównie informacyjne (zob. art. 40, 43), a częstokroć zamieszczane są tylko czasowo (zob. art. 20 ust. 2). Inne klasyfikacje wpisów to: wprowadzane na wniosek bądź z urzędu; podlegające ogłoszeniu oraz nieogłaszane; obligatoryjne oraz fakultatywne (zob. art. 27 k.s.h.).

●Wpis dokonywany jest z chwilą zamieszczenia danych w systemie informatycznym rejestru. Ze względu na ww. jego znaczenie, w aktach rejestrowych podmiotu wpisanego do KRS zamieszcza się wzmiankę o dacie, godzinie i minucie dokonania wpisu w rejestrze.

●Ustępy 2-3 komentowanego artykułu związane są z obowiązującą w postępowaniu rejestrowym zasadą, zgodnie z którą wpis dokonywany jest na podstawie nieprawomocnego postanowienia sądu. Są one bowiem skuteczne i wykonalne z chwilą ich wydania, z wyjątkiem orzeczeń dotyczących wykreślenia podmiotu z KRS (art. 694⁵ par. 2 k.p.c.). W tym ostatnim wypadku zastosowanie znajdują art. 20 ust. 2 i 3. W konsekwencji spółka wykreślona z rejestru na podstawie nieprawomocnego postanowienia sądu rejestrowego zachowuje osobowość prawną do chwili uprawomocnienia się tego postanowienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2001 r., sygn. I CZ 73/01, OSNC 2002/3/35).

●Jeszcze inną sytuację przewiduje ust. 2a, który uzależnia zamieszczenie wpisu od uprzedniego uprawomocnienia się postanowienia stanowiącego jego podstawę. Dotyczy to następujących przypadków wpisania do rejestru:

- określonych danych przez sąd z urzędu bądź ich wykreślenia, jeśli postępowanie przymuszające nie przyniosło rezultatu,

- przedsiębiorców (dział 4) m.in. zaległości podatkowych oraz względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

- dłużników niewypłacalnych dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym.

●Ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie przepisu, który ma dyscyplinować sędziów oraz referendarzy sądowych w sądach rejestrowych do szybkiego rozpoznawania wniosków doń składanych. Przewidziane w ust. 1 i 2 terminy mają wszakże jedynie charakter instrukcyjny, ich przekroczenie zatem nie wiąże się z negatywnymi konsekwencjami dla składów orzekających. Niemniej, uregulowania te na pewno mogą stanowić wskazówkę oraz argument w ewentualnym postępowaniu ze skargi na przewlekłość postępowania, jeśli przewidziane w nich terminy zostaną wielokrotnie przekroczone.

●Komentowany artykuł dotyczy wniosków o wpis do rejestru (w tym jego zmiany bądź wykreślenia), nie zaś innych kompetencji sądów rejestrowych, np. wniosku o upoważnienie do zwołania zgromadzenia wspólników spółki z o.o. (Ł. Zamojski, Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Komentarz, uwagi do art. 20a, LexPolonica). Przepis ust. 2 dotyczy natomiast rejestracji spółki z o.o. przy użyciu wzorca umowy poprzez system informatyczny.

●Ostatni z ustępów omawianego przepisu wprowadza dwa wyjątki uzasadniające przekroczenie terminów przewidzianych w ust. 1 i 2. Są to mianowicie przypadki, gdy sąd rejestrowy:

- wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków złożonego wniosku, które uniemożliwiają jego rozpatrzenie (zob. komentarz do art. 19) - w takim wypadku termin 7-dniowy należy liczyć od dnia uczynienia zadość wezwaniu sądu,

- celem załatwienia sprawy zarządza wysłuchanie uczestników postępowania albo przeprowadzenie rozprawy (zob. art. 12 ust. 3) - w takiej sytuacji sąd ma obowiązek rozpatrzyć wniosek w terminie miesiąca od jego złożenia.

●Omawiany artykuł stanowi łącznik pomiędzy przepisami art. 13-23 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007 r. nr 50, poz. 331 z późn. zm.), które regulują kontrolę koncentracji przedsiębiorstw, z przepisami niniejszej ustawy dotyczącymi wpisów stanowiących konsekwencję dokonanej koncentracji. Wpisami takimi będą w szczególności te związane z łączeniem się spółek (połączenia przez przejęcie, przez zawiązanie nowej spółki), nabyciem przez przedsiębiorcę części mienia innego przedsiębiorcy, przejęcia kontroli przez nabycie lub objęcie akcji, innych papierów wartościowych, udziałów lub w jakikolwiek inny sposób - bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad jednym lub więcej przedsiębiorcami przez jednego lub więcej przedsiębiorców. Zamiar koncentracji podlega zgłoszeniu prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jeżeli zaistnieją przesłanki opisane w art. 13 ww. ustawy. Podmioty zwolnione z obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji określa natomiast art. 14 ww. ustawy.

●W przypadkach określonych w art. 13 ww. ustawy prezes urzędu, w drodze decyzji administracyjnej, wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku. Natomiast w wypadkach wskazanych w art. 14 wystarczające jest złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia, że zamiar koncentracji nie podlegał obowiązkowi zgłoszenia.

●Wraz z pojawieniem się możliwości formalnego zawieszenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców, w tym spółki wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego, niezbędne stało się wprowadzenie do komentowanej ustawy przepisów regulujących kwestię odzwierciedlenia w rejestrze faktu skorzystania z tego uprawnienia.

Z treści ust. 1 i 2 komentowanego artykułu wynika, że wpisy takie dokonywane są w dziale 6 rejestru przedsiębiorców na wniosek przedsiębiorcy oraz ograniczają się do wprowadzenia początkowej oraz końcowej daty okresu zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez podmiot do niego wpisany. Oba rodzaje wniosków wolne są zarówno od opłaty sądowej, jak i od obowiązku ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

●Instytucja zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej została uregulowana w przepisach art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późn. zm., dalej: u.s.d.g.). Zgodnie z nimi przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy. Okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku, i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu jej wykonywania lub do dnia wskazanego w tym wniosku, który nie może być wcześniejszy niż dzień złożenia wniosku.

●Zgodnie z art. 14a ust. 5 u.s.d.g. wznowienie uprzednio zawieszonej działalności następuje na wniosek przedsiębiorcy. Właściwy organ nie może zatem dokonać stosownego wpisu z urzędu. Termin 24 miesięcy, o którym mowa w komentowanym artykule, wynika z faktu, iż jest to najdłuższy, dopuszczalny okres zawieszenia działalności.

●W celu umożliwienia sądowi rejestrowemu wymuszenia na spółce złożenia stosownej informacji, przewidziano zastosowanie specjalnego postępowania, o którym mowa w art. 24. Sąd wzywa obowiązanych do złożenia stosownego wniosku, wyznaczając dodatkowy 7-dniowy termin, pod rygorem zastosowania grzywny, którą wolno ponawiać. W przypadku ich nieskuteczności sąd ten może, w przypadku:

- spółki osobowej - orzec o jej rozwiązaniu (zob. art. 25),

- spółki kapitałowej - ustanowić dla niej kuratora (zob. art. 26).

●Ustęp 1 komentowanego artykułu nakłada na wymienione w nim podmioty obowiązek przekazywania sądowi rejestrowemu informacji podlegających wpisowi do rejestru z urzędu. Nie chodzi tutaj zatem o te dane, do których umieszczenia w KRS niezbędny jest wniosek strony (np. wpis spółki, zmiana danych członka zarządu itp.). Przepis ten dotyczy takich okoliczności, jak m.in.:

- informacje o umorzeniu egzekucji sądowej lub administracyjnej prowadzonej przeciwko przedsiębiorcy, z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (art. 41 pkt 5),

- dłużników, którzy zostali zobowiązani do wyjawienia majątku w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym (art. 55 pkt 3).

Obowiązki przekazywania określonych danych i dokumentów wynikają także z ustaw szczególnych (przykładowo art. 210 par. 2 k.s.h. nakłada na notariuszy obowiązek informowania sądu rejestrowego o zawarciu umowy pomiędzy jednoosobową spółką z o.o., a jedynym członkiem jej zarządu, będącym jednocześnie wspólnikiem tejże spółki). Notariusz zobowiązany jest także do przesłania sądowi wypisu aktu notarialnego tej czynności.

●Przepis niniejszy został dodany mocą art. 2 ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1514), która częściowo weszła w życie 15 stycznia 2013 roku, w zakresie zaś art. 21a pkt 3 i 4 oraz art. 22b wejdzie w życie 1 stycznia 2014 roku. Na jego mocy sąd rejestrowy otrzymywać będzie m.in. informacje o skazaniu członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatora za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII kodeksu karnego oraz w art. 587, art. 590 i w art. 591 k.s.h., a także co do orzeczenia względem osób wymienionych w punkcie 2 komentowanego artykułu środka karnego polegającego na zakazie zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej.

●Wskazane wyżej informacje sąd rejestrowy powinien otrzymać, aby dysponować wiedzą pozwalającą na ustalenie, czy osoba zgłoszona do wpisu może być wpisana do rejestru bądź też (jeżeli dotyczy to osoby już wpisanej do KRS) czy nie powinna być ona z urzędu wykreślona - na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy - z KRS, ponieważ utraciła zdolność do pełnienia funkcji członka organu podmiotu wpisanego do rejestru (por. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, druk sejmowy nr 918).

●Komentowany artykuł wejdzie w życie 1 stycznia 2014 roku. Podobnie, jak zmiana art. 55 pkt 4, który otrzyma brzmienie: "Do rejestru dłużników niewypłacalnych wpisuje się z urzędu osoby, które przez sąd upadłościowy zostały pozbawione prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu". Przepis ten spełnia tożsamą rolę, jak art. 21a. Ma on zatem umożliwić sądowi rejestrowemu weryfikację, czy osoba wpisana już do rejestru jako członek organów bądź reprezentant lub pełnomocnik podmiotów, których dane znajdują się w KRS, nie podlega z niego wykreśleniu z uwagi na utratę zdolności do pełnienia tejże funkcji. Wykreślenie następowałoby w oparciu o art. 12 ust. 3.

●Wynikająca z przedmiotowego artykułu norma prawna ma za zadanie dyscyplinować podmioty zobowiązane do złożenia wniosku o wpis do rejestru w możliwie najkrótszym terminie, co ma zapewnić aktualność danych zamieszczonych w rejestrze. Dzięki temu spełniona zostaje jego funkcja informacyjna oraz zapewnienie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.

●Zakreślony termin 7-dniowy dotyczy jedynie tych przypadków, gdy wpis dokonywany jest na wniosek. Nie dotyczy zatem sytuacji, gdy sąd rejestrowy działa z urzędu bądź gdy wniosek podmiotu rejestrowego nie jest związany z wpisem w rejestrze (np. wniosek o powołanie biegłego rewidenta). Początek biegu wskazanego okresu liczyć należy od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie mogące skutkować zmianą treści wpisu w rejestrze (np. podjęto uchwałę o zmianie umowy spółki, wyborze zarządu, bądź złożona została rezygnacja przez członka organu, itp.). Przepisy szczególne to przykładowo:

- art. 169 oraz art. 325 par. 1 k.s.h., przewidujące 6-miesięczny termin do zgłoszenia faktu zawiązania spółki,

- art. 256 par. 3, art. 430 par. 3 k.s.h. - określające odmienne terminy (3- i 6-miesięczny) do zgłoszenia zmiany umowy albo statutu spółki.

●Naruszenie wskazanego w art. 22 terminu niesie ze sobą dwojakie konsekwencje. Po pierwsze uprawnia sąd rejestrowy do wszczęcia postępowania przymuszającego (zob. art. 24). Po drugie zaś, nakłada na podmiot rejestrowy odpowiedzialność wynikającą z art. 14 oraz 18 ustawy (zob. komentarze do tych artykułów), czyli wyłącza możliwość powoływania się przez wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do rejestru lub uległy wykreśleniu z rejestru, a także aktywuje odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niezgłoszeniem danych podlegających obowiązkowi wpisu w ustawowym terminie.

● Komentowany artykuł, podobnie jak art. 20c, związany jest z możliwością zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorców w oparciu o art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Dane powołane w art. 1-4 ust. 1 nie budzą większych wątpliwości interpretacyjnych. Datami, o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 6, mogą być daty złożenia tychże wniosków bądź też inne, późniejsze od nich, wskazane bezpośrednio w ich treści. Ze względu na to, iż najwcześniejszą datą rozpoczęcia okresu zawieszenia działalności może być data złożenia wniosku w tym przedmiocie, podanie w nim daty wcześniejszej nie wywoła żadnych skutków prawnych, a za pierwotny termin zostanie uznany dzień faktycznego wpłynięcia podania do sądu rejestrowego.

Drugi ustęp niniejszego artykułu koreluje z art. 14a ust. 1 ww. ustawy, stanowiącym, że zawiesić działalność gospodarczą wolno jedynie takim podmiotom, które nie zatrudniają pracowników.

●Z uwagi na liczne funkcje rejestru, a także doniosłość prawną zamieszczanych w nim wpisów, rola sądu rejestrowego nie ogranicza się jedynie do mechanicznego wprowadzania danych zgłoszonych przez wnioskodawców, a polega przede wszystkim na szeroko zakrojonej kontroli tychże pism oraz załączonych do nich dokumentów.

●Obowiązek badania zgodności treści dokumentu z przepisami prawa należy rozumieć nie tylko jako obowiązek oceny, czy wszystkie dokumenty wymagane do wpisu zostały sporządzone i załączone do wniosku, ale także jako oceny złożonego wniosku i załączonych do niego dokumentów pod względem merytorycznym.

●Co do zasady, dokumenty, na których podstawie dokonuje się wpisu do KRS, składa się w oryginałach albo poświadczonych urzędowo odpisach lub wyciągach, chyba że składane są one drogą elektroniczną. W tym ostatnim wypadku powinny być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, zaś wypisy aktów notarialnych, wyciągi, odpisy i poświadczenia dokumentów mogą być przesłane do sądu drogą elektroniczną, jeżeli notariusz opatrzył je ww. bezpiecznym podpisem (zob. art. 694⁴ k.p.c.).

●Zgodność z przepisami prawa oznacza weryfikację treści dokumentów pod względem braku ich sprzeczności z normami bezwzględnie obowiązującymi, w szczególności zamieszczonymi w kodeksie spółek handlowych, nie zaś z postanowieniami względnie wiążących umów i statutów spółek. To ostatnie zastrzeżenie wynika z faktu, iż ustawodawca przewidział specjalne tryby wzruszania uchwał organów spółek (zob. art. 249-254 k.s.h., art. 422-437 k.s.h.), a przyznanie uprawnień sądowi rejestrowemu w tym zakresie mogłaby prowadzić do prób ich obchodzenia (A. Tofel-Pęczyk, Aktualności i orzecznictwo, "Prawo spółek" nr 6/2010).

●Kognicja do badania prawdziwości zgłoszonych danych została określona w ust. 2 omawianego przepisu. Przede wszystkim sąd weryfikuje numer PESEL osoby fizycznej bądź numer REGON i numer w rejestrze innych jednostek organizacyjnych wpisywanych do KRS (art. 35). Inne informacje zgłaszane przez wnioskodawcę weryfikowane są pod kątem ich zgodności z rzeczywistym stanem, jeśli sąd poweźmie uzasadnione wątpliwości w tym zakresie. Na tej podstawie może być badane np., czy osoby powołane w skład organów spółek handlowych nie popełniły przestępstwa eliminującego je z zajmowania takich stanowisk (Ł. Zamojski, Wpis i wykreślenie z rejestru: jak jest naprawdę, "Rzeczpospolita" z 26 września 2012 r.).

●Omawiana regulacja związana jest jedynie z przypadkami wpisów obligatoryjnych, nie obejmuje zatem wniosków fakultatywnych, a także przypadków działania przez sąd rejestrowy z urzędu. Zasadniczy termin wiążący wnioskodawcę wskazuje art. 22, nakładający obowiązek złożenia wniosku o wpis nie później niż w terminie 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego jego dokonanie. Inne terminy przewidziano np. w art. 169, art. 256 par. 3, art. 325 par. 1 oraz art. 430 par. 3 k.s.h.

●Jeżeli sąd rejestrowy stwierdzi naruszenie, o którym mowa w niniejszym artykule, ma obowiązek wezwać podmiot do złożenia wniosku o wpis w dodatkowym 7-dniowym terminie z jednoczesnym zastrzeżeniem, że jego uchybienie spowoduje nałożenie grzywny, która może zostać ponowiona. Grzywna nakładana jest w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 27). W jednym orzeczeniu można wymierzyć grzywnę nie wyższą niż 10 tys. zł, chyba że dwukrotne wymierzenie grzywny okazało się nieskuteczne. Wobec wyłączenia przepisu art. 1052 zd. 2 k.p.c., w postępowaniu przymuszającym nie obowiązuje górny limit ogólnej sumy grzywien nakładanych w tej samej sprawie. Nie jest także możliwe orzeczenie zamiany grzywny na areszt (zob. art. 1053 k.p.c.). W razie zaś wykonania czynności przez obowiązanego lub umorzenia postępowania grzywny niezapłacone do tego czasu ulegają umorzeniu. Grzywnę należy nałożyć na wszystkie zobowiązane osoby w jednakowej wysokości, chyba że jedna z nich wykaże, iż na skutek okoliczności od niej niezależnych (np. choroby, wyjazdu za granicę, niedopuszczenia jej do zarządzania spółką) nie mogła wykonać obowiązku (M. Tarska, Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Komentarz, komentarz do art. 24, Legalis).

●Jeśli zastosowanie sankcji, o których mowa w ust. 1 i 2, nie przyniosło rezultatu, sąd rejestrowy ma obowiązek wykreślenia z urzędu wpisu niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy. Z kolei zastosowanie ust. 4 pozostawione zostało woli sądu ("sąd rejestrowy może dokonać z urzędu") - a także obwarowane łącznym ziszczeniem się następujących przesłanek:

- istnieniem szczególnie uzasadnionego przypadku,

- znajdowaniem się w aktach rejestrowych dokumentów mogących stanowić podstawę takiego wpisu,

- istotnością danych, które mają zostać umieszczone w rejestrze.

Ocena ich wystąpienia powinna być dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Ogólność tychże warunków pozostawia dużą swobodę sądowi orzekającemu. Dokumentacja mogąca stać się podstawą wpisu danych z urzędu może znajdować się już w aktach rejestrowych, np. dołączona do wcześniejszego wniosku, bądź zostać złożona sądowi przez inne organy publiczne (zob. art. 21), a nawet osoby trzecie.

●Dalsze konsekwencje niezastosowania się spółki osobowej do wezwań sądu rejestrowego podejmowanych w ramach postępowania przymuszającego określa art. 25. Daje on sądowi możliwość (nie jest to zatem następstwo obligatoryjne) wydania postanowienia w przedmiocie rozwiązania takiej spółki oraz konsekwentnie wyznaczenia jej likwidatorów.

Sąd podejmuje stosowne czynności z urzędu, co nie wyklucza informowania go przez inne podmioty o okolicznościach uzasadniających zastosowanie komentowanego przepisu. Wnioski takie nie będą wszakże dla sądu wiążące, jednakże mogą stanowić źródło wiedzy o wystąpieniu ważkich przesłanek do podjęcia przezeń działań ex officio.

●Zestawiając przepisy art. 24 i 25, stwierdzić należy, że zastosowanie przedmiotowej sankcji wymaga ziszczenia się następujących przesłanek:

- bezskuteczny upływ ustawowego terminu do złożenia wniosku o wpis bądź dokumentów, których przedłożenie jest obowiązkowe,

- bezskuteczny upływ dodatkowego 7-dniowego terminu zakreślonego przez sąd rejestrowy do wykonania tego obowiązku pod rygorem zastosowania grzywny,

- nałożenie grzywny na obowiązanego oraz ewentualne jej ponowienie,

- niewystąpienie sytuacji, o których mowa w art. 24 ust. 3 lub 4,

- zaistnienie ważnych powodów rozwiązania spółki.

Te ostatnie należy rozumieć jako takie, które uniemożliwiają dalsze funkcjonowanie spółki, np. brak umowy spółki, siedziby czy adresu (E. Marszałkowskiej-Krześ, Wpisy w rejestrze przedsiębiorców dotyczące spółek handlowych, Warszawa 2004, s. 44), bądź też brak wniosku o wykreślenie wspólnika z rejestru, nie zaś mniej istotne braki, takie jak chociażby niezłożenie tekstu jednolitego umowy spółki (Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 25, LexPolonica).

●Komentowany artykuł odnosi się do sytuacji analogicznej jak opisana w art. 25, przewidując jednakże odmienne konsekwencje względem podmiotów rejestrowych. O ile zatem osobowa spółka handlowa mogła zostać rozwiązana przez sąd, o tyle kompetencja organu rejestrowego względem osób prawnych ogranicza się do ustanowienia kuratora. Przepisu tego nie stosuje się jednak do podmiotów wpisanych do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które wobec podjęcia przez nie działalności gospodarczej zostały również wpisane do rejestru przedsiębiorców (art. 26 ust. 4 w zw. z art. 50).

●Co prawda przepis ust. 1 warunkuje ustanowienie kuratora od uprzedniego nałożenia na spółkę "grzywien", nie zaś jak czyni to art. 25 ust. 1 "grzywny", to w obu przypadkach przyjmuje się tożsamą interpretację tego warunku. W szczególności wskazując, że zasadnym jest uprzednie ponowienie - nawet kilkakrotne - grzywny przed zastosowaniem dalej idących środków przymuszających (M. Tarska, Ustawa..., komentarz do art. 26, Legalis).

●Okres, na jaki powoływany jest kurator, powinien uwzględniać rodzaj oraz liczbę czynności, które będzie on musiał podjąć względem konkretnej osoby prawnej. Na uwadze zatem należy mieć np. rozdrobnienie udziałowców spółki, brak kontaktu z organami spółki, rodzaj obowiązków, które nie zostały dopełnione, a także kondycję finansową osoby prawnej. Szczegółowy zakres kompetencji kuratora wynika z art. 28-30.

●Kuratorem może być osoba spełniającą kryteria przewidziane w ust. 2 oraz w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 2000 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od kandydatów na kuratorów ustanawianych na podstawie przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, sposobu prowadzenia listy tych kandydatów i danych ujmowanych w liście kandydatów na kuratorów (Dz.U. z 2013 r., poz. 205).

●Przepis niniejszy przewiduje wniesienie zażalenia na postanowienia sądu rejestrowego - działającego jako sąd I instancji - do właściwego miejscowo sądu okręgowego. Zażalenie przysługuje na postanowienia wydane w oparciu o przepisy art. 24, 26 oraz art. 31.

Wobec braku regulacji szczególnej w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym, do postępowania zażaleniowego znajdują zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego normujące ten środek odwoławczy. Zażalenie wnosi się zatem w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia do sądu II instancji, jednakże za pośrednictwem sądu rejestrowego. W przypadku zaś gdy kwestionowane postanowienie zostało wydane przez referendarza sądowego, przysługuje na nie skarga. Skargę wnosi się do sądu rejestrowego w tożsamym terminie co zażalenie. W odróżnieniu jednakże od niego, z chwilą jej wniesienia, orzeczenie referendarza traci moc, a sąd rozpatruje sprawę jako sąd I instancji.

●W myśl art. 58 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm., dalej: u.k.s.s.c.) od skargi na orzeczenie referendarza sądowego pobiera się opłatę stałą w wysokości 100 zł. Wobec braku przepisów szczególnych w przedmiocie opłaty sądowej od zażalenia przyjąć należy, że wynosi ona 30 zł (opłata minimalna).

●Jak już była o tym mowa wyżej, kurator nie zastępuje organów osoby prawnej, nie ma również ich kompetencji. Jego głównym zadaniem jest w pierwszej kolejności doprowadzenie do wyboru bądź powołania piastunów tychże organów. Z brzmienia komentowanego przepisu wynika również, że chodzi w nim jedynie o te władze, których piastunowie są wybierani albo powoływani.

Kurator spółki kapitałowej ustanowiony w celu powołania jej organów nie ma uprawnienia do powoływania zarządu i nie zastępuje walnego zgromadzenia ani rady nadzorczej spółki (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2004 r., sygn. III CK 249/03, LexPolonica nr 371491). Jest on zatem zobowiązany do podjęcia czynności mających doprowadzić do wyboru władz spółki, czyli np. zwołania zgromadzenia wspólników bądź posiedzenia rady nadzorczej, tudzież zwrócenia się do osób mających uprawnienia do wskazania członków organów, aby to uczyniły. Sam zaś nie ma kompetencji do wyznaczenia tychże osób na przedmiotowe stanowiska.

●Ustawodawca, przewidując, że działania kuratora zmierzające do wyboru władz osoby prawnej mogą nie przynieść pożądanego rezultatu, którym jest wykonanie zaległych czynności rejestrowych przez spółkę, wyposażył kuratora w dalsze kompetencje. Omawiany przepis, nawiązując do art. 25, zrównuje konsekwencje niewykonania zobowiązań sądu rejestrowego nałożonych na mocy art. 24 względem wszystkich podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców (osobowe spółki handlowe, inne osoby prawne). W obu zatem wypadkach najdalej idącą sankcją jest likwidacja podmiotu rejestrowego.

●Dniem, od którego należy liczyć wskazany w ust. 1 trzymiesięczny termin do powołania władz bądź spełnienia obowiązków rejestrowych przez powołane organy, jest dzień wydania przez sąd rejestrowy postanowienia o powołaniu kuratora. Wynika to z tego, że postanowienie takie jest skuteczne z chwilą wydania, nie zaś uprawomocnienia się, co potwierdza wprost przepis art. 26 ust. 3 (Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 29, LexPolonica). Przepisy przewidują dwa odrębne i niezależne typy zdarzeń, które uprawniają kuratora do podjęcia czynności określonych w ust. 1, są to:

1) niewybranie władz,

2) niewykonanie obowiązków rejestrowych przez wybrane władze osoby prawnej

- w terminie 3 miesięcy od dnia ustanowienia kuratora. Wystarczające jest zatem zaistnienie jednej z ww. sytuacji do podjęcia czynności zmierzających do likwidacji podmiotu rejestrowego. Przez czynności te należy rozumieć w szczególności zwołanie organu kompetentnego do podjęcia uchwały bądź wydanie decyzji o postawieniu osoby prawnej w stan likwidacji. Kurator bowiem nie jest uprawniony do samodzielnego wszczęcia postępowania likwidacyjnego, a jedynie zainicjowania działań osoby prawnej zmierzających do jego rozpoczęcia.

Dopiero jeśli działania podjęte w oparciu o dyspozycję przepisu ust. 1 nie przyniosą rezultatu, tzn. np. zgromadzenie wspólników spółki z o.o. nie podejmie uchwały o likwidacji spółki i wyznaczeniu likwidatorów, kurator może wystąpić do sądu rejestrowego o rozwiązanie osoby prawnej oraz ustanowienie likwidatora. Inną ważną przyczyną, o której mowa w ust. 2, będzie np. niedopełnienie czynności rejestrowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania spółki kapitałowej (np. niezłożenie stosownego wniosku o wpis bądź zmianę wpisu w rejestrze przedsiębiorców).

●Zgodnie z art. 59 u.k.s.s.c. kurator uiszcza opłatę sądową od wniosku o rozwiązanie osoby prawnej oraz ustanowienie likwidatora w wysokości 300 zł. Na mocy art. 32 ust. 2 zd. 2 kurator może się domagać przyznania przez sąd rejestrowy zaliczki na koszty tego postępowania.

●Kurator, po analizie sytuacji finansowej osoby prawnej, dla której został ustanowiony, może dojść do wniosku, że istnieją przesłanki do ogłoszenia jej upadłości. Podstawową okolicznością uzasadniająca wystąpienie z przedmiotowym wnioskiem jest niewypłacalność podmiotu rejestrowego, przez którą należy rozumieć sytuacje, gdy:

- nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych,

- jego zobowiązania przekroczą wartość majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania są wykonywane (art. 11 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112).

Zdolność upadłościową poszczególnych podmiotów, a także dalsze warunki ich upadłości uregulowane zostały w przepisach ww. ustawy. Sądem, do którego należy złożyć wniosek, jest sąd rejonowy - sąd gospodarczy, miejscowo właściwy dla dłużnika - osoby prawnej objętej kuratelą.

●Komentowany przepis statuuje dwie przesłanki odwołania kuratora przez sąd rejestrowy. Pierwszą z nich jest wykonanie przez spółkę obowiązków będących podstawą ustanowienia kuratora, jeśli nastąpiło to przed upływem okresu, na który został on ustanowiony. Należy przez to rozumieć dokonanie czynności, do których wzywał sąd rejestrowy, zastrzegając grzywnę w wypadku ich niewykonania (art. 24 ust. 1 ustawy). Odwołanie kuratora następuje na wniosek samej spółki. Podanie takie podlega opłacie stałej w wysokości 300 zł (art. 59 u.k.s.s.c.).

●Drugą okolicznością, która może doprowadzić do odwołania kuratora, jest naruszenie przez niego obowiązków bądź wykonywanie ich w sposób niewłaściwy. Co prawda sąd rejestrowy działa w tym wypadku z urzędu, jednak informacje o niewłaściwym wykonaniu obowiązków przez kuratora może on powziąć i od spółki bądź innych osób, a także na podstawie sprawozdania kuratora.

●Odmiennym zagadnieniem jest odpowiedzialność kuratora względem osoby prawnej, dla której został powołany. Podstawą odpowiedzialności cywilnej kuratora wobec spółki będą ogólne przepisy prawa cywilnego (np. art. 415 k.c.).

●Funkcja kuratora jest odpłatna, osoba ją pełniąca ma prawo do otrzymania dwuskładnikowego wynagrodzenia z tego tytułu. Składają się na nie następujące kwoty:

- wynagrodzenia sensu stricto, ustalanego przez sąd rejestrowy stosownie do zakresu dokonanych przez kuratora czynności oraz z uwzględnieniem ustawowych stawek określonych na podstawie przepisu art. 33 ustawy,

- zwrotu poniesionych przez kuratora wydatków, jeśli sąd uzna je za uzasadnione.

Do drugiej grupy kosztów zaliczyć można przykładowo wydatki na obieg korespondencji kierowanej przez kuratora do członków organów oraz udziałowców spółek, koszty przejazdów na zgromadzenia, opłaty sądowe poniesione na rzecz osoby prawnej itp.

●Koszty wynagrodzenia kuratora oraz podatku od towarów i usług, jeśli kurator jest jego podatnikiem, a dokonywane przez niego czynności wchodzą w zakres jego działalności gospodarczej, obciążają solidarnie osobę prawną, na której rzecz został on ustanowiony oraz członków jej organu pełniącego funkcję zarządu.

●Powyższa delegacja ustawowa została wykonana w drodze rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia dolnej i górnej granicy wynagrodzeń za działalność kuratorów (Dz.U. z 2000 r. nr 117, poz. 1242). Zgodnie z nim stawki wynagrodzeń kuratorów nie mogą być niższe niż 150 zł ani przekraczać 4000 zł. W szczególnie uzasadnionych przypadkach wolno przyznać wynagrodzenie w wysokości do 6.000 zł, jeżeli uzasadnia to rodzaj i stopień zawiłości sprawy.

●Przepisy rozporządzenia wykonawczego należy rozpatrywać łącznie z art. 32 ust. 2 ustawy, który nakazuje określenie wynagrodzenia kuratora w wysokości stosownej do zakresu dokonanych przez niego czynności. Jednocześnie ani przepisy rozporządzenia, ani komentowanej ustawy nie precyzują wytycznych, jakimi sąd rejestrowy miałby się kierować, przyznając wynagrodzenie kuratorowi, zakreśla jedynie jego górną i dolną granicę. Oznaczenie jego wysokości pozostaje zatem kompetencją sądu. Kurator wszakże może złożyć zażalenie, domagając się podwyższenia wynagrodzenia przez sąd II instancji.

●Omawiany artykuł jest kolejnym z grupy przepisów mających chronić pewność obrotu gospodarczego. Obowiązek umieszczania informacji o sądzie rejestrowym oraz numerze KRS urzeczywistnia zaś zasadę jawności formalnej rejestru.

●Wśród informacji, które osoby wpisane do rejestru zobowiązane są umieszczać w swoich pismach kierowanych w związku z prowadzoną przez nie działalnością do skonkretyzowanych osób trzecich, zwrócić należy uwagę na następujące:

- sposób konstruowania firmy wynika z przepisów art. 43¹-43⁷ k.c., jak również aktów prawnych regulujących poszczególne typy przedsiębiorców (np. art. 24, 104, 127, 160, 305 k.s.h.);

- przedsiębiorca może się posługiwać skrótem firmy, konstruowanym dowolnie, nie powinien prowadzić jednak do rozmycia tożsamości przedsiębiorcy, a więc powinien być jednoznacznie kojarzony z pełną firmą przez przeciętnego uczestnika obrotu gospodarczego (Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 34, LexPolonica);

- oznaczenie formy prawnej podmiotu rejestrowego wynika z regulacji określającej dany typ jednostki organizacyjnej, np. spółek prawa handlowego.

●Przykładami przepisów szczególnych nakładających zbliżone obowiązki na dane osoby są art. 127 par. 5, 206 par. 1, 374 par. 1 k.s.h. Przewidują one zbliżone, lecz bardziej szczegółowe regulacje dla spółek komandytowo-akcyjnych, spółek z o.o. oraz akcyjnych. W myśl zasady lex specialis derogat legi generali należy stosować je w pierwszej kolejności, przed komentowanym artykułem.

●Naruszenie omawianego obowiązku umożliwia sądowi rejestrowemu nałożenie grzywny. Jest ona nakładana wyłącznie na osoby, w których kompetencjach leżało wysłanie pism objętych dyspozycją komentowanego przepisu.

●Z uwagi na możliwość występowania osób fizycznych o tym samym imieniu i nazwisku, a także innych jednostek organizacyjnych o takiej samej nazwie bądź firmie, niezbędne było wprowadzenie obowiązku umieszczania w rejestrze także dodatkowych danych, które umożliwiłyby precyzyjną identyfikację tychże podmiotów. Zarówno bowiem numer PESEL, jak i REGON są niepowtarzalne oraz przyporządkowane wyłącznie jednej osobie.

●Znaczny walor identyfikacyjny danych objętych komentowanym przepisem nakłada na sąd obowiązek badania ich prawdziwości z urzędu (art. 23 ust. 2 ustawy). W razie stwierdzenia, że są one błędne, sąd wzywa wnioskodawcę do ich poprawienia bądź uzupełnienia pod rygorem oddalenia wniosku (art. 19 ust. 3b ustawy).

●Przepis ten dotyczy wszystkich rejestrów prowadzonych w ramach KRS, umożliwia zatem weryfikację, czy osoba mająca zostać wpisana jako członek organu nie figuruje już w rejestrze dłużników niewypłacalnych wobec pozbawienia jej przez sąd upadłościowy prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym lub spółdzielni. Pozwala to na uniknięcie dokonania wpisu danych niedopuszczalnych (Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 35, LexPolonica).

Rozdział 2

Rejestr przedsiębiorców

●Komentowany artykuł wymienia enumeratywnie podmioty podlegające wpisowi do rejestru przedsiębiorców KRS. Z jednej strony zatem jednostki w nim wymienione mają obowiązek stosowania przepisów rozdziału 2 ustawy, z drugiej zaś nie stosuje się ich do żadnych innych podmiotów.

●Sam wpis lub brak wpisu podmiotu do omawianego rejestru nie przesądza o jego kwalifikacji jako przedsiębiorcy, gdyż decydujące znaczenie ma prowadzenie działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2007 r., sygn. III SK 24/06, OSNP 2008, nr 9-10, poz. 152). Jego dokonanie wszakże może mieć wpływ na powstanie danego podmiotu (np. osobowej spółki handlowej) bądź uzyskanie przez nią osobowości prawnej (np. spółki kapitałowe).

●Na szczególną uwagę zasługuje kategoria podmiotów wskazanych w punkcie 13 przepisu. Odnosi się ona bowiem do stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych oraz fundacji, jeśli podejmują one działalność gospodarczą (art. 50 ustawy).

●Rejestr przedsiębiorców składa się z sześciu działów, do których wpisywane są poszczególne informacje dotyczące danego podmiotu. Szczegółowy zakres informacji umieszczanych w kolejnych działach określają przepisy art. 38-44 ustawy. Wpisuje się w nich zatem:

- w dziale 1 - informacje identyfikujące jednostkę oraz sposób jej powstania,

- w dziale 2 - oznaczenie organów uprawnionych do reprezentacji podmiotu oraz ich składu osobowego,

- w dziale 3 - przedmiot działalności jednostki, a także informacje o złożonych przez nią sprawozdaniach i uchwałach,

- w dziale 4 - zaległości i należności publicznoprawne, a także informacje o zabezpieczeniu bądź umorzeniu egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność,

- w dziale 5 - wzmiankę o powołaniu i odwołaniu kuratora,

- w dziale 6 - informacje o postępowaniu likwidacyjnym, upadłościowym bądź naprawczym, a także o zawieszeniu albo wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej.

Każdy z podmiotów wpisywanych do rejestru otrzymuje unikatowy i niepowtarzalny dziesięciocyfrowy numer, który nie jest nadawany innej jednostce, nawet po wykreśleniu z KRS pierwotnego posiadacza danego numeru.

●Komentowany artykuł stanowi rozwinięcie przepisu art. 37 ustawy w zakresie działu I rejestru przedsiębiorców. Wymieniono w nim wszystkie informacje, które wpisywane są w przedmiotowej części rejestru. Dane w niej gromadzone podzielić można na trzy zasadnicze kategorie. Pierwszą stanowią wiadomości wspólne dla wszystkich podmiotów wpisywanych do rejestru przedsiębiorców. Oznacza to, że każda jednostka wymieniona w art. 36 zobowiązana jest do podania tychże danych w celu wpisu w dziale I. Informacje te wyliczono w punktach 1 oraz 1a przedmiotowego artykułu. Z tym wszakże zastrzeżeniem, iż adres strony internetowej i adres poczty elektronicznej podawane są wyłącznie, gdy podmiot rejestrowy je posiada.

Druga grupa informacji, to dane wspólne wyłącznie dla niektórych rodzajów podmiotów wpisywanych do rejestru, np. wspólników osobowych spółek handlowych bądź jednostek organizacyjnych. Wyliczono je w punktach 2a i 3.

Ostatnią kategorię danych zamieszczanych w dziale I stanowią informacje odnoszące się stricte do poszczególnych podmiotów wymienionych w art. 36 ustawy. Dla zachowania przejrzystości zostały one uszeregowane w kolejnych punktach odrębnie dla każdej z jednostek organizacyjnych.

●Informacje objęte przedmiotową częścią rejestru podawane są przez jednostkę podlegającą wpisowi w poszczególnych rubrykach urzędowych formularzy. Dane objęte działem I zamieszcza się m.in. w następujących formularzach:

- KRS W1 - W14 - wnioski o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców,

- KRS WB - WF - informacje o wspólnikach i założycielach spółek,

- KRS WG - dane o emisji akcji,

- KRS WH - sposób powstania podmiotu.

●W dziale 2 rejestru przedsiębiorców wpisywane są informacje o składzie organów poszczególnych jednostek organizacyjnych (w szczególności spółek handlowych), bądź innych osobach uprawnionych do reprezentowania podmiotu rejestrowego. Prócz danych personalnych, należy wskazać również sposób reprezentacji określony w akcie założycielskim jednostki. Najczęściej spotykanymi zapisami w tym zakresie są następujące:

- podmiot reprezentowany jest przez dwóch wspólników/członków zarządu działających łącznie, albo wspólnika/członka zarządu działającego łącznie z prokurentem,

- do reprezentowania podmiotu uprawniony jest każdy wspólnik/członek zarządu samodzielnie.

●Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Instytucja prokury została uregulowana przepisami art. 109¹-109⁹ k.c. Kodeks cywilny wyróżnia trzy rodzaje prokury:

- samoistną - udzieloną jednej bądź kilku osobom oddzielnie (każdy z prokurentów uprawniony jest do samodzielnej reprezentacji przedsiębiorcy),

- łączną - udzieloną kilku osobom łącznie (reprezentacja łączna),

- oddziałową - ograniczoną do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa.

Przykładem możliwości zawieszenia członków organu są kompetencje rady nadzorczej spółki kapitałowej względem członków jej zarządu (zob. art. 220, art. 383 par. 1 k.s.h.).

Dane objęte działem II zamieszcza się m.in. w następujących formularzach:

- KRS WI - dyrektorzy wykonawczy,

- KRS WJ - reprezentant podmiotu zagranicznego,

- KRS WK1 - uprawnieni do reprezentowania europejskiego zgrupowania interesów gospodarczych,

- KRS WK - organy podmiotu/wspólnicy uprawnieni do reprezentowania spółki -,

- KRS WL - prokurenci, pełnomocnicy spółdzielni, przedsiębiorstwa, państwowego, instytutu badawczego.

●Punkt pierwszy cytowanego artykułu odnosi się do wszystkich podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców. Co ważne, przedmiot działalności według PKD musi zostać podany wyłącznie we wniosku składanym do KRS, brak jest natomiast analogicznego obowiązku względem aktów założycielskich. W umowie spółki jej przedmiot działalności może zostać zatem opisany dowolnie, a jego przyporządkowanie do kodów PKD musi nastąpić dopiero na etapie rejestracji jednostki. Przedmiot ten powinien być jednak na tyle skonkretyzowany, by zapewnić bezpieczeństwo obrotu i nie wprowadzać w błąd kontrahentów, stanowiąc kryterium indywidualizujące przedmiot przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów prawa handlowego.

●Obowiązki w zakresie sporządzania dokumentów wymienionych w punktach 2-5 określa ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tj. Dz.U. z 2009 nr 152, poz. 1223 z późn. zm.). Jej przepisy znajdują zastosowanie m.in. do spółek handlowych (osobowych i kapitałowych, w tym również w organizacji), a także innych osób prawnych, z wyjątkiem Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego. Wszystkie te podmioty zobowiązane są zatem do składania dokumentów, o których mowa w pkt 2 i 4. Wyjątek stanowią m.in. spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro.

●Obowiązek sporządzenia opinii biegłego rewidenta dotyczy w szczególności rocznych skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych oraz sprawozdań finansowych spółek akcyjnych. Sprawozdanie z działalności jednostki składają natomiast spółki kapitałowe, spółki komandytowo-akcyjne, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, towarzystwa reasekuracji wzajemnej, spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe.

●Informacje objęte niniejszym przepisem zgłaszane są na urzędowym formularzu KRZ Z30, jeśli jest on składany samodzielnie, bądź KRZ ZN, jeśli stanowi załącznik do wniosku o wpis bądź zmianę danych w rejestrze.

●Dział 4 rejestru przedsiębiorców służy realizacji funkcji informacyjnej chroniącej pewność obrotu gospodarczego. Dodatkowo - poprzez powszechną dostępność danych - ma również motywować dłużników do spłaty zaległości. Wykreślenie wpisanych doń zobowiązań możliwe jest bowiem dopiero po ich wygaśnięciu (art. 46 ustawy).

●Wpisów, o których mowa w pkt 1, 2 i 3, dokonuje się na wniosek wierzyciela. Zgłoszenie okoliczności z pkt. 1 i 2, jest obowiązkowe. Wpisów zaś oznaczonych w pkt 4 i 5 dokonuje się z urzędu po otrzymaniu stosownej informacji od właściwego organu w trybie art. 21 ustawy. Dokonując ich, sąd rejestrowy jednocześnie dokonuje stosownych wpisów do rejestru dłużników niewypłacalnych.

●Wierzyciele prywatni uprawnieni są do złożenia wniosku o wpis w dziale 4 jedynie w sytuacji opisanej w punkcie 3. Muszą oni ponadto dysponować wskazanymi w nim dokumentami, tj. tytułem wykonawczym (np. prawomocnym wyrokiem sądu) oraz dowodem wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia. Niezbędne zatem jest przedłożenie bądź odpisu pisma z adnotacją o osobistym odbiorze, bądź wraz ze zwrotnym poświadczeniem odbioru przesyłki wysłanej pocztą.

●Do wniosków o wpis w dziale 4 rejestru przedsiębiorców wykorzystywane są następujące formularze, dotyczące oznaczenia:

- KRS Z40 - zaległości podatkowych, celnych, na rzecz ZUS,

- KRS Z41 - wierzytelności,

- KRS Z42 - wierzyciela.

●Komentowany artykuł wyłącza stosowanie do danych wpisanych w dziale 4 rejestru zasady domniemania ich prawdziwości (art. 17), a także obowiązek ogłoszenia tychże informacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (art. 13). Przepis ten chroni dłużników, przenosząc ciężar udowodnienia prawdziwości określonego wpisu zamieszczonego w dziale 4 rejestru przedsiębiorców na osobę wywodzącą z niego skutki prawne (art. 6 k.c., art. 232 k.p.c.). Z uwagi na aktualizowanie stanu informacji wprowadzonych do systemu z pewnym opóźnieniem, względem daty złożenia wniosku, regulację niniejszą należy uznać za słuszną. Mogłoby się bowiem zdarzyć, że dana zaległość została spłacona jeszcze przed wprowadzeniem danych do rejestru, bądź pozostaje w nim - mimo wygaśnięcia - w okresie oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o jej wykreślenie.

Wyłączenie obowiązku przewidzianego w art. 13 ma ten skutek, że zastosowanie do tychże wpisów znajduje zasada przewidziana w art. 16.

●W dziale 5 rejestru przedsiębiorców wpisywana jest informacja o ustanowieniu oraz odwołaniu kuratora dla podmiotu rejestrowego. Przepis ten nie ogranicza swojej funkcji jedynie do kuratora powoływanego przez sąd rejestrowy na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy, ale również dla kuratorów ustanawianych dla osób prawnych przez sąd opiekuńczy.

Ten ostatni przypadek przewiduje art. 42 k.c., zgodnie z którym jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. Powinien on postarać się niezwłocznie o powołanie organów danej jednostki, a w razie potrzeby o jej likwidację.

●Ostatni dział rejestru przedsiębiorców przeznaczony jest do gromadzenia informacji związanych z procedurami zakończenia bytu prawnego podmiotu rejestrowego (likwidacja, upadłość, unieważnienie spółki, restrukturyzacja itp.), bądź czasowym zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej przez daną jednostkę organizacyjną.

Wpisu danych określonych w punkcie 5, a także w punktach 1 i 2 - gdy likwidator został ustanowiony przez sąd - dokonuje się z urzędu. Pozostałych zaś na wniosek, do którego stosuje się następujące urzędowe formularze:

- KRS ZR - likwidator, zarządca, przedstawiciel/reprezentant upadłego,

- KRS ZS - połączenie, podział, przekształcenie,

- KRS Z61 - likwidacja, rozwiązanie/unieważnienie,

- KRS Z62 - zawieszenie/wznowienie wykonywania działalności gospodarczej,

- KRS Z63 - zarząd komisaryczny/zarząd przymusowy/powierzenie zarządzania przedsiębiorstwem państwowym,

- KRS Z67 - postępowanie układowe,

- KRS Z68 - postępowanie naprawcze.

●Należy tu przypomnieć generalną zasadę, zgodnie z którą wpis do rejestru jest dokonywany na wniosek, chyba że przepis szczególny przewiduje wpis z urzędu. Takim przepisem szczególnym jest właśnie komentowany artykuł, przewidujący wiele sytuacji, gdy sąd rejestrowy dokonywał będzie tego z urzędu. Są to m.in. przypadki:

- wpisu firmy bądź nazwy podmiotu rejestrowego z oznaczeniem "w upadłości likwidacyjnej" albo "w upadłości układowej",

- wpisu oraz wykreślenia kuratora,

- wykreślenia prokurentów w przypadku ogłoszenia upadłości - prokura wygasa bowiem m.in. w przypadku ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy (art. 109⁷ par. 2 k.c.),

- wykreślenia podmiotu na skutek restrukturyzacji (przekształcenie, podział, połączenie).

Omawiany przepis precyzuje również zasady składania niektórych wniosków o wpis oraz określa legitymację do ich złożenia, a także dodatkowe, obligatoryjne załączniki. Na szczególną uwagę zasługuje to, że wniosek o wpis informacji o małżeńskich stosunkach majątkowych osób wpisanych do rejestru może złożyć także małżonek takiej osoby.

●Komentowany artykuł powiązany jest z przepisami art. 41 określającymi zakres informacji ujawnianych w dziale 4 rejestru przedsiębiorców (zob. komentarz do tego artykułu). Wymienia on sytuacje, gdy zamieszczone w nim wpisy mogą zostać wykreślone. Należą do nich przede wszystkim przypadki, gdy zobowiązane odzwierciedlone w rejestrze wygasło bądź nigdy nie istniało. Dokumentem potwierdzającym to może być prawomocny wyrok sądu, zaświadczenie właściwego organu o braku zaległości bądź - w przypadku wierzytelności prywatnych - oświadczenie dłużnika i wierzyciela potwierdzające ten fakt.

Odrębną przesłanką wykreślenia danych z działu 4 jest upływ 7-letniego okresu od dnia dokonania wpisu. Nie jest przy tym istotne, czy zobowiązanie wygasło, czy też istnieje nadal. Sąd rejestrowy wykreśla wpis, nie badając jego zasadności.

Dokumenty związane z wykreślonym na podstawie niniejszego artykułu wpisem podlegają usunięciu z akt rejestrowych przez wyłączenie do odrębnego zbioru dokumentów, bez pozostawienia w aktach jakichkolwiek zarządzeń o ich usunięciu.

●Przepis niniejszy nakłada na podmioty rejestrowe dwa podstawowe obowiązki związane z funkcjonowaniem KRS: nakaz zgłoszenia danych wpisywanych w działach 1-3 oraz dziale 6, a także ich aktualizacji. Analogiczne obowiązki wynikają również z przepisów innych ustaw, np. kodeksu spółek handlowych, który przewiduje obligatoryjne zgłoszenie danych spółek do rejestru oraz faktu ich zmiany (zob. np. art. 164, 166, 168 k.s.h.).

Ustęp 2 dotyczy z kolei obowiązku zgłaszania sądowi rejestrowemu zmiany danych w zakresie adresu strony internetowej i adresu poczty elektronicznej przedsiębiorcy, o ile zostały one uprzednio wpisane do rejestru.

●Niniejsza regulacja stanowi transpozycję do prawa polskiego postanowień art. 3a pierwszej dyrektywy Rady z 9 marca 1968 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi traktatu, w celu uzyskania ich równoważności w całej Wspólnocie, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników jak i osób trzecich (Dz.rz. L 065, 14/03/1968 P. 0008-0012). Komentowany artykuł ten tyczy się wyłącznie spółek komandytowo-akcyjnych oraz spółek kapitałowych, w tym spółek europejskich z siedzibą w Polsce, a także tylko w odniesieniu do informacji i dokumentów wprost w nim wskazanych. Nie mogą z niego skorzystać inne jednostki organizacyjne, a także podmioty wymienione w ust. 1, co do pozostałych informacji i dokumentów zgłaszanych do rejestru.

●Ustęp 4 omawianego artykułu rozstrzyga konflikt między poszczególnymi wersjami językowymi danych i dokumentów ogłoszonych w różnych językach urzędowych Unii Europejskiej, dając pierwszeństwo informacjom w języku polskim - ich ogłoszenie jest bowiem obligatoryjne. Jednak osoby trzecie mogą się powoływać na dobrowolne ogłoszenia, chyba że spółka udowodni, iż osoba ta wiedziała o treści ogłoszenia w języku polskim. Ciężar dowodu jest tu zatem wyraźnie przesunięty na podmiot rejestrowy (Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 47a, LexPolonica).

●W wykonaniu przedmiotowej delegacji ustawowej wydane zostało kilka aktów wykonawczych. Obecnie obowiązującym jest rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 30 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. z 2011 r. nr 273, poz. 1616, z późn. zm.). Określa ono sposób postępowania w sprawach wpisów do poszczególnych rejestrów tworzących KRS, a także uszczegóławia zakres informacji objętych wpisami do poszczególnych działów każdego z nich.

Rozdział 3

Rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej

Rozdział 4

Rejestr dłużników niewypłacalnych

●Rejestr dłużników niewypłacalnych stanowi odrębną i niezależną od rejestru przedsiębiorców centralną ewidencję prowadzoną przez sądy powszechne - sądy rejestrowe, dla osób wymienionych w art. 55 ustawy. Wpisy w nim dokonywane są z urzędu, po powzięciu przez organ rejestrowy wiadomości w trybie art. 21 ustawy. Dodatkowo podstawę wpisu może stanowić wniosek o wpis w dziale 4 rejestru przedsiębiorców (art. 41).

●Wśród kategorii podmiotów, których dane zamieszczane są w rejestrze dłużników niewypłacalnych, należy zwrócić uwagę na kategorie wskazane w punktach 3 i 5. Pozostałe podmioty zgłaszane są bowiem bezpośrednio przez sąd upadłościowy bądź organ egzekucyjny.

●Instytucja wyjawienia majątku została uregulowana w przepisach art. 913-920² k.p.c. i dotyczy ona przypadków, gdy zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, a także w wypadkach określonych w art. 913 par. 2 k.p.c.

●Przepis ten zawiera analogiczną treść, jak art. 41 pkt 3 ustawy, z tą wszakże różnicą, że o ile ten drugi odnosi się do jednostek organizacyjnych wpisanych do rejestru przedsiębiorców, to komentowany artykuł tyczy się wyłącznie osób fizycznych. Podobnie jak w przypadku art. 41 pkt 3, wierzyciel musi legitymować się tytułem wykonawczym (tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności, listę tytułów egzekucyjnych wymienia art. 777 k.p.c.), przy czym może to być również administracyjny tytuł wykonawczy. Drugim niezbędnym dokumentem jest wezwanie dłużnika do dobrowolnego spełnienia świadczenia (art. 41).

●Wbrew dosłownemu brzmieniu przepis ten ma zastosowanie zarówno do świadczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych. Wynika to wprost z art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym w rejestrze dłużników niewypłacalnych należy m.in. oznaczyć kwotę wierzytelności - w przypadku wierzytelności pieniężnych - lub opis wierzytelności - w przypadku wierzytelności niepieniężnych (M. Tarska, Ustawa..., komentarz do art. 56, Legalis).

●Urzędowymi formularzami używanymi do wpisów w rejestrze dłużników niewypłacalnych są:

- KRS D1 - wniosek o dokonanie wpisu w rejestrze,

- KRS D2 - wniosek o zmianę danych wierzyciela,

- KRS D3 - wniosek o wykreślenie dłużnika.

●Opłata sądowa od wniosku o wpis bądź jego aktualizację w tymże rejestrze wynosi 300 zł, zaś od wniosku o wykreślenie 150 zł.

●Komentowany artykuł określa podział rejestru dłużników niewypłacalnych na trzy części, w których wpisywane są dane określające dłużnika:

- osoby fizycznej - nazwisko i imiona oraz numer PESEL;

- inny podmiot - nazwę lub firmę oraz numer REGON, a jeżeli podmiot jest zarejestrowany w KRS - także jego numer.

Druga część przeznaczona została do zamieszczenia informacji o podstawie wpisu w omawianym rejestrze. Zwrócić należy uwagę, że - jak wynika to z ust. 1 pkt 2 - w przypadku solidarności wierzycieli (zob. art. 367 k.c.), do rejestru wpisywany jest wyłącznie ten spośród nich, który złożył wniosek, nie zaś wszyscy wierzyciele solidarni.

●Ujawnienie daty dokonania wpisu ma znaczenie ze względu na to, że data ta wyznacza początek okresu, na jaki dłużnik został wpisany do rejestru (N. Kowal [w:] L. Ciulkin, A. Jakubecki, N. Kowal, Krajowy Rejestr Sądowy, s. 194). Jak wynika bowiem z art. 60 ust. 1, wpisy dokonane w rejestrze podlegają wykreśleniu z urzędu po upływie 10 lat od ich dokonania.

●Omawiany przepis stanowi kolejny wyjątek od zasady ogłaszania treści wpisów w rejestrze w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (art. 13). Wyłączenie ma ten skutek, że do wpisów w przedmiotowym rejestrze zastosowanie znajduje art. 16 ustawy, który przewiduje, że jeżeli wpis do rejestru nie podlega obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, to nikt nie może zasłaniać się nieznajomością treści wpisu w rejestrze, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie mógł wiedzieć o wpisie (art. 13).

●Komentowany artykuł wskazuje na przypadki, w których sąd zobowiązany jest do wykreślenia z urzędu wpisów zamieszczonych w rejestrze dłużników niewypłacalnych. Co ważne, wpisy te po wykreśleniu, jak również inne wpisy, które zostały wykreślone w całości, nie podlegają ujawnieniu. Przepis ten stanowi zatem wyjątek od zasady zakazu usuwania danych z rejestru, o której mowa w art. 12 ust. 1 ustawy (Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 59, LexPolonica).

●Ustęp 1 omawianego artykułu zawiera dalsze przypadki, w których sąd wykreśla z urzędu wpisy zamieszczone w rejestrze dłużników niewypłacalnych. Każdorazowo wykreślenie takie następuje po upływie 10 lat od daty dokonania wpisu widniejącej w rejestrze z mocy art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy. Zdanie drugie ust. 1 wiąże się natomiast z tym, że sąd upadłościowy może orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na okres od trzech do dziesięciu lat.

●Aktem wykonawczym wydanym na podstawie delegacji zawartej w ust. 2 jest rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 30 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. z 2011 r. nr 273, poz. 1616 z późn. zm.).

Rozdział 5

Zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe