Ustawa z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (cz. 13)

@RY1@i02/2016/187/i02.2016.187.21500010a.801.jpg@RY2@

ODDZIAŁ 6

Wpływ postępowania sanacyjnego na postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi

w Zasadą jest, że prawa wierzycieli w toku postępowania sanacyjnego winny być ustalone w trybie określonym ustawą p.r., a zatem poprzez ich ujęcie na spisie wierzytelności. Co jednak, jeśli zarządca wierzytelności w spisie nie ujmuje? Wówczas wierzyciel nie powinien pozywać dłużnika, lecz wnieść sprzeciw do sędziego-komisarza. Taka jest reguła, ale nie ma ona charakteru absolutnego. Nie można bowiem zapominać, że ustalanie praw w toku procedur restrukturyzacyjnych cechuje się dużym uproszczeniem, zwłaszcza dowodowym. Dlatego też ustawodawca uznał, że wierzyciele, którzy nie zostali ujęci w spisie, nie powinni być pozbawiani prawa dochodzenia swoich wierzytelność w ramach pełnego postępowania dowodowego, przeprowadzanego w ramach kontradyktoryjnego sporu sądowego. Równolegle więc do postępowania sanacyjnego wierzyciel może prowadzić sprawy o wierzytelność podlegającą umieszczeniu w spisie. Dotyczy to zarówno postępowań cywilnych (procesowych i nieprocesowych), administracyjnych, podatkowych, sądowoadministracyjnych i arbitrażowych.

w Wierzyciel nie powinien jednak toczyć równoległych sporów, jeśli nie było przeszkód do umieszczenia jego wierzytelności w całości w spisie wierzytelności. W takim wypadku, nawet jeżeli wierzyciel wygra proces, a jednocześnie jego wierzytelność zostanie umieszczona na spisie wierzytelności w pełnej wysokości, to mimo wygranej poniesie wszystkie koszty postępowania w procesie, który wytoczył przeciwko dłużnikowi (a zatem opłatę od pozwu, koszty zastępstwa procesowego itp.). Nawet jeżeli chociażby w części wierzytelność nie zostanie wciągnięta do spisu - to koszty poniesie dłużnik.

w W sytuacji, gdy wierzytelność została ujęta w spisie wierzytelności w całości, wówczas wierzyciel nie posiada interesu prawnego w kontynuowaniu (wszczynaniu) postępowania sądowego. Zatwierdzony bowiem spis wierzytelności - po zakończeniu restrukturyzacji - stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi. Co za tym idzie: jeżeli dojdzie do zatwierdzenia spisu w postępowaniu sanacyjnym, wówczas wszystkie postępowania zmierzające do zasądzenia wierzytelności ujętej w spisie powinny zostać umorzone jako zbędne (art. 355 ustawy z 28 lipca 2005 r. - Kodeks postępowania cywilnego; t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 623; dalej: k.p.c.).

Bardziej problematyczna jest sytuacja, gdy spis wierzytelności jeszcze nie został zatwierdzony przez sędziego-komisarza, a równolegle toczy się proces cywilny. W takim wypadku, kierując się zasadą ekonomki procesowej, wskazane jest, by sąd cywilny postępowanie zawiesił do czasu wydania postanowienia sędziego-komisarza o zatwierdzeniu spisu wierzytelności.

Po wydaniu postanowienia sędziego-komisarza, które jest niezaskarżalne, sąd winien postępowanie umorzyć. Jeśli zaś w spisie danej wierzytelności nie umieszczono, a wierzyciel nie wniósł sprzeciwu albo jego sprzeciw został prawomocnie oddalony, wówczas postępowanie sądowe należy podjąć.

Jeśli postępowanie sądowe zakończy się pomyślnie dla wierzyciela, ale dopiero w czasie wykonywania układu, wówczas zasądzona należność będzie zaspokojona na warunkach określonych w układzie, gdyż układ wiąże wszystkich wierzycieli - także tych spornych. W takim procesie dłużnik winien więc zwrócić uwagę sądu cywilnego na przyjęty i zatwierdzony w postępowaniu sądowym układ, by sąd mógł w sentencji orzeczenia odstawiać obowiązek spełnienia świadczenia do warunków układu.

w Z chwilą otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnik traci prawo zarządu swoim majątkiem, który staje się masą sanacyjną. Wszelkich czynności prawnych, także tych procesowych, względem masy sanacyjnej dokonuje zarządca. W związku z tym uprawnienia powoda i pozwanego w procesie (strony, uczestnika, interwenienta itd.) wykonuje zarządca osobiście lub przez ustanowionego pełnomocnika. W takim wypadku zarządca działa w imieniu własnym, ale na rachunek dłużnika, co w orzecznictwie i doktrynie określono mianem "podstawienia procesowego".

w Zarządca w postępowaniu sądowym, sądowoadministracyjnym, podatkowym, administracyjnym lub arbitrażowym dotyczącym masy sanacyjnej nie jest oznaczany z imienia i nazwiska ani ze swojej nazwy w przypadku zarządców będących osobami prawnymi. W oznaczeniu pojawia się nazwa dłużnika. Przykładowo: jeśli postępowanie sanacyjne otwarto wobec ABC sp. z o.o., a do pełnienia funkcji zarządcy wyznaczono Jana Kowalskiego, to prawidłowe oznaczenie tejże spółki w postępowaniu sądowym brzmi: "zarządca masy sanacyjnej ABC sp. z o.o. w restrukturyzacji". Błędne zaś byłoby oznaczenie w postaci: "Jan Kowalski zarządca masy sanacyjnej ABC sp. z o.o. w restrukturyzacji".

Podobnie w sytuacji, gdy zapada wyrok zasądzający określoną kwotę na rzecz dłużnika (albo od dłużnika na rzecz wierzyciela), wówczas w sentencji wyroku należy wskazać nie zarządcę, lecz dłużnika, a więc podmiot, któremu przysługuje określone uprawnienie (na którym ciąży obowiązek) w znaczeniu materialnoprawnym. Przykładowo, w sentencji wyroku zapadłego w sprawie o zapłatę użyć należy następującego sformułowania: "zasądza od Roberta Nowaka na rzecz ABC sp. z o.o. w restrukturyzacji kwotę 120.000 zł". Aktualny w tym zakresie pozostaje pogląd Sądu Najwyższego odnoszący się do postępowania upadłościowego, że w procesie, w którym syndyk działa na rzecz upadłego, upadły jest stroną w znaczeniu materialnym i świadczenie dochodzone przez syndyka podlega zasądzeniu na rzecz upadłego, a dochodzone przeciwko syndykowi podlega zasądzeniu od upadłego (wyrok z 7 października 2004 r., sygn. akt IV CK 86/04).

w Omawiany przepis dotyczy wszelkich postępowań dotyczących masy sanacyjnej. Taka konstrukcja przepisu każe przyjąć, że chodzi tu o każde postępowanie, którego wynik będzie miał pozytywny albo negatywny wpływ na stan masy upadłości. W uproszczeniu można więc przyjąć, że dotyczy to wszystkich postępowań, których przedmiotem są prawa majątkowe (niekoniecznie pieniężne) przysługujące dłużnikowi bądź skierowane przeciwko dłużnikowi. Nie będzie więc takim postępowaniem proces o naruszenie dóbr osobistych, gdyż roszczenie to ma charakter niemajątkowy i w żaden sposób nie wpływa na stan masy sanacyjnej. Jeśli jednak obok tak skonstruowanego roszczenia dłużnik dochodzi (albo od dłużnika dochodzi się) kwoty pieniężnej tytułem zadośćuczynienia, wówczas roszczenie niewątpliwie dotyczy masy upadłości, a więc w procesie wystąpi zarządca.

w Sprawy o roszczenia alimentacyjne oraz o renty z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę przeciwko dłużnikowi toczą się z udziałem dłużnika, nie zarządcy, poza postępowaniem sanacyjnym. Wynika to z faktu, że postępowania te nie dotyczą masy sanacyjnej. Roszczenia wskazane w omawianym przepisie powinny być zaspokajane na bieżąco, jak wszystkie zobowiązania dłużnika nieobjęte układem. Nie umieszcza się ich także w spisie wierzytelności i nie mają uprawnienia do udziału w postępowaniu. Możliwe jest prowadzenie egzekucji z takich roszczeń mimo trwania postępowania sanacyjnego.

w Postępowania egzekucyjne, toczące się przeciwko dłużnikowi, skierowane do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej, zostają zawieszone z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego. Jednocześnie sąd ma obowiązek zawiadamiania znanych mu organów egzekucyjnych o otwarciu postępowania sanacyjnego, co ma na celu umożliwienie im stosowania się do treści omawianego przepisu. Zawiadomienie powinno nastąpić niezwłocznie po otwarciu postępowania sanacyjnego (a więc tego samego lub kolejnego dnia). Z tych też przyczyn już we wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego dłużnik winien wskazać dane adresowe i kontaktowe organów egzekucyjnych. Tylko w ten sposób sąd będzie mógł w sposób sprawny wykonać obowiązek powiadomienia organów egzekucyjnych o otwarciu postępowania, a w konsekwencji zabezpieczyć masę sanacyjną przed ewentualnymi uszczupleniami majątkowymi.

w Zawieszenie z mocy prawa oznacza, iż sąd lub organ egzekucyjny nie muszą wydawać jakiegokolwiek postanowienia w tym zakresie. Na wniosek dłużnika lub zarządcy sędzia-komisarz wydaje postanowienie stwierdzające zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które doręcza się również organowi egzekucyjnemu. Przepis ten pozwala na uniknięcie jakichkolwiek wątpliwości co do obowiązku po stronie komornika niepodejmowania jakichkolwiek działań. Dotyczy to także ewentualnego postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego, którego komornikowi po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego wydać nie wolno.

w Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu restrukturyzacyjnego o zatwierdzeniu układu zawieszone postępowania egzekucyjne ulegają umorzeniu z mocy prawa. Nie ma zatem możliwości prowadzenia jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego (poza egzekucją alimentów i niektórych rent) po otwarciu postępowania sanacyjnego.

Z kolei po zakończeniu postępowania sanacyjnego egzekucje "nie odżywają" i komornik nie ma możliwości obciążania dłużnika jakimikolwiek kosztami czy wydawania jakichkolwiek innych orzeczeń poza postanowieniem o stwierdzeniu umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Wierzyciel będzie mógł ponownie zainicjować egzekucję wyłącznie wówczas, gdy dłużnik zaprzestanie wykonywania układu (w praktyce nie będzie płacił rat układowych). Jednak w takim wypadku podstawą wszczęcia nowej egzekucji nie jest dotychczasowy tytuł egzekucyjny (np. wyrok), lecz wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, łącznie z wypisem prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ.

w Niezwłocznie po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania sanacyjnego wszelkie sumy wyegzekwowane przez komornika (zarówno w postępowaniu egzekucyjnym, jak i zabezpieczającym, gdyż wykonanie zabezpieczenia po otwarciu sanacji jest niedopuszczalne), a jeszcze niewydane wierzycielom - przelewa się do masy sanacyjnej.

Oznacza to, że komornik ma obowiązek przelać środki pieniężne na wskazany przez zarządcę rachunek bankowy. Organ egzekucyjny nie może dokonywać jakichkolwiek potrąceń, w szczególności potrąceń na poczet kosztów postępowania egzekucyjnego.

Obowiązek wydania dotyczy kwot, co do których nie uprawomocnił się jeszcze plan podziału sporządzony przez komornika z uwagi na wniesione zarzuty oraz tych środków pieniężnych, które jeszcze nie zostały faktycznie wydane wierzycielom przez organ egzekucyjny pomimo uprawomocnienia się planu podziału.

Jeśli komornik wydaje wierzycielom kwoty po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego - ponosi za swoje działanie odpowiedzialność odszkodowawczą.

Ważne jest więc, by zarządca niezwłocznie po objęciu masy sanacyjnej wezwał organy egzekucyjne do niedokonywania jakichkolwiek czynności. Zarządca może to uczynić w sposób prawnie skuteczny także za pomocą środków porozumienia się na odległość, np. w formie e-maila (dotyczy to także sędziego-komisarza).

w Po otwarciu postępowania sanacyjnego nie można nie tylko kontynuować dotychczasowych postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, ale także nie można wszczynać nowych.

Jeżeli wierzyciel to czyni - zarządca winien wnieść skargę na czynność komornika, żądając uchylenia wszelkich czynności, w tym zwłaszcza dokonanych zajęć, które miały miejsce po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego.

Właściwy do rozpoznania skargi jest sąd cywilny właściwości ogólnej.

ROZDZIAŁ 3

Przygotowanie i realizacja planu restrukturyzacyjnego

w Zarządca ma trzydzieści dni na przygotowanie planu restrukturyzacyjnego. Termin liczy się od dnia otwarcia postępowania sanacyjnego.

Wraz z planem zarządca powinien złożyć: spis wierzycieli oraz spis inwentarza wraz z oszacowaniem. Plan restrukturyzacyjny powinien odpowiadać wymogom z określonym w art. 10 p.r., który został omówiony w części pierwszej niniejszego komentarza.

w W postępowaniu sanacyjnym możliwe jest pozostawienie dłużnikowi zarządu własnego nad majątkiem. Nawet jednak w takim przypadku to zarządca przygotowuje plan restrukturyzacyjny.

W razie konfliktu między zarządcą a dłużnikiem decydujące zdanie w zakresie propozycji restrukturyzacyjnych posiada zarządca, jednakże ma on obowiązek ujawnić w treści planu zastrzeżenia dłużnika i uzasadnić przyczyny, dla których tych zastrzeżeń nie uwzględnił.

w Zarządca powinien przygotować plan restrukturyzacyjny w porozumieniu z dłużnikiem, niezależnie od tego, czy dłużnikowi pozostawiono zarząd własny nad majątkiem.

Punktem wyjścia do przygotowania planu powinien być wstępny plan restrukturyzacyjny złożony przez dłużnika wraz z wnioskiem. Jeżeli postępowanie sanacyjne otwarto na wniosek wierzyciela, może zdarzyć się, że nie ma żadnego planu, nawet wstępnego. Także w tym wypadku zarządca powinien próbować uzgodnić z dłużnikiem treść planu restrukturyzacyjnego.

Powstaje pytanie: czy głos wierzycieli może być uwzględniony? Jeżeli wierzyciel lub wierzyciele żądający otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego załączają do wniosku wstępny plan restrukturyzacyjny, a także propozycje układowe, to zarządca ma obowiązek zweryfikować taki plan i uwzględnić go w planie restrukturyzacyjnym, jeśli jest on uzasadniany ekonomiczne i pozwala na realizację proponowanej przez wierzycieli restrukturyzacji zobowiązań. Wstępny plan i propozycje układowe pochodzące od wierzycieli reprezentujących co najmniej 2/3 ogólnej sumy wierzytelności objętych układem powinny być zawsze uwzględnione w treści planu sporządzanego przez zarządcę. Wynika to z faktu, że realizacja planu restrukturyzacyjnego musi być podporządkowana treści przyszłego układu, a układ nie może być oczywiście przyjęty wbrew woli większości wierzycieli.

w Jeżeli zamiarem wierzycieli jest zawarcie układu likwidacyjnego, czy to poprzez sprzedaż majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej, czy poprzez jego przejęcie przez wierzycieli, a taka propozycja układowa została wskazana już we wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego, to musi ona być wzięta pod uwagę przy sporządzaniu planu restrukturyzacyjnego. W takim wypadku plan restrukturyzacyjny, niezależnie od tego, czy wierzyciele zawarli we wniosku wstępny plan, powinien odnosić się do wartości przedsiębiorstwa na dzień planowanego zgromadzenia wierzycieli celem głosownia nad układem. Ta wartość jest kluczowa dla przyszłego poziomu zaspokojenia wierzycieli, a zatem dla oceny, czy cel postępowania sanacyjnego może zostać osiągnięty.

w Propozycje układowe nie są elementem planu restrukturyzacyjnego, dlatego też mogą być opracowane i złożone zupełnie niezależnie od niego. Zazwyczaj jednak plan restrukturyzacyjny obejmuje wszystkie działania niezbędne do odzyskania zdolności przedsiębiorstwa dłużnika do normalnego funkcjonowania i gwarantujące możliwość zrealizowania propozycji układowych. Dlatego też zarządca powinien wziąć pod uwagę propozycje układowe złożone przez innych uprawnionych, albo w przypadku braku takich propozycji - przygotować i złożyć samodzielnie propozycje i konstruować plan restrukturyzacyjny tak, aby jego realizacja była podstawą do przyjęcia, a potem wykonania propozycji układowych. Jeżeli we wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego zawarto wstępne propozycje układowe lub złożono je później, zarządca nie może ich pominąć przy sporządzaniu planu restrukturyzacyjnego. Jeżeli zarządca nie zgadza się z wstępnymi propozycjami układowymi, to powinien to uzasadnić i wykazać, że inna forma restrukturyzacji zobowiązań jest korzystniejsza dla wierzycieli.

w Jeżeli zarządca nie dojdzie do porozumienia z dłużnikiem co do treści planu, to składa plan z załączonymi zastrzeżeniami dłużnika i uzasadnieniem przyczyn, dla których tych zastrzeżeń nie uwzględnił.

W wypadku braku zastrzeżeń dłużnika, ale i braku porozumienia z nim zarządca musi wskazać, że próbował kontaktować się z dłużnikiem, w tym poprzez doręczenie mu projektu planu restrukturyzacyjnego z zobowiązaniem do zajęcia stanowiska i z pouczeniem o prawie zgłoszenia zastrzeżeń.

Choć nie wynika to wprost z treści przepisu, w planie restrukturyzacyjnym zarządca powinien także odnieść się do propozycji układowych złożonych przez inne uprawnione podmioty.

w Jeśli przedmiotem restrukturyzacji ma być przedsiębiorstwo o znaczącym skomplikowaniu struktury organizacyjnej, dużym majątku, a także w wypadku trudności z przejęciem majątku od dłużnika i we wszystkich innych uzasadnionych przypadkach - termin na złożenie planu restrukturyzacyjnego może zostać przedłużony przez sędziego-komisarza do trzech miesięcy.

w Plan restrukturyzacyjny sporządzony przez zarządcę może przewidywać redukcję zatrudnienia z wykorzystaniem uprawnień zarządcy. Zarządca może w nim przewidzieć rozwiązanie stosunku pracy również z pracownikami, z którymi umów o pracę w normalnych warunkach rozwiązać nie można, i ze zwolnieniem z zachowania trybu konsultacji związkowych. W takiej sytuacji zarządca ma dodatkowo obowiązek wskazania zasad zwalniania pracowników w planie restrukturyzacyjnym. W szczególności musi on wskazać liczbę pracowników objętych zamiarem zwolnienia, okres, w którym nastąpi takie zwolnienie, oraz proponowane kryteria zwalniania pracowników.

w Otwarcie postępowania sanacyjnego umożliwia redukcję zatrudnienia na szczególnych zasadach wskazanych w art. 298, 300 i 323 p.r. Zasady te zostały szczegółowo omówione w komentarzu dotyczącym wymienionych wyżej przepisów.

w Sędzia-komisarz wydaje postanowienie, w którym zatwierdza plan restrukturyzacyjny po uzyskaniu opinii rady wierzycieli. Jeżeli w danym postępowaniu nie ustanowiono rady wierzycieli, a sędzia-komisarz ma wątpliwości co do proponowanego planu restrukturyzacyjnego, to powinien on z urzędu ustanowić radę wierzycieli. Wynika to z zasady, że postępowanie sanacyjne jest zawsze prowadzone w interesie wierzycieli, a nie zarządcy czy dłużnika.

w Sędzia-komisarz ma uprawnienia do ingerowania w treść planu restrukturyzacyjnego. Może on zakazać wdrażania niektórych działań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym oraz nakazać realizację innych działań. Powinien przy tym kierować się celami postępowania sanacyjnego i ochroną słusznych praw wierzycieli oraz osób trzecich niebędących uczestnikami postępowania. Zarządca jest związany zakazami i nakazami sędziego-komisarza. Za postanowienia sędziego-komisarza ingerujące w treść planu restrukturyzacyjnego w pełni odpowiada Skarb Państwa. Z tego względu sędzia-komisarz powinien wydawać tego typu postanowienia z dużą ostrożnością, zwłaszcza że do tworzenia planu restrukturyzacyjnego niezbędna jest również wiedza ekonomiczna.

w Na postanowienie sędziego-komisarza o zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego oraz na postanowienie o zakazie wdrażania niektórych działań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym lub nakazaniu realizacji innych działań zażalenie nie służy. Postanowienie doręcza się zarządcy oraz dłużnikowi.

w Zarządca może przystąpić do realizacji planu restrukturyzacyjnego dopiero po zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza. Postanowienie o zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego jest więc pozwoleniem na jego wykonanie.

Jedynie wyjątkowo zarządca może podjąć działania mające na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności regulowania zobowiązań także przed zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego.

w Postanowienie sędziego-komisarza jest skuteczne z chwilą podpisania sentencji. Nie służy na nie zażalenie.

Zarządca może przystąpić do wykonywania planu restrukturyzacyjnego od razu po doręczeniu mu orzeczenia. Jeżeli sędzia-komisarz wydaje także nakazy lub zakazy dotyczące działań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym, to powinien zatwierdzić plan w pozostałym zakresie. W takim wypadku zarządca nie poprawia planu restrukturyzacyjnego stosownie do zakazów lub nakazów sędziego-komisarza, ale przystępuje do jego realizacji w części zatwierdzonej, a w pozostałym zakresie - wykonuje postanowienie sędziego-komisarza wydane w trybie.

w W wyjątkowych przypadkach zarządca może podjąć działania mające na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności wykonywania zobowiązań jeszcze przed zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego. Może to uczynić, jeżeli brak niezwłocznego podjęcia takich działań istotnie utrudni możliwość osiągnięcia celu postępowania sanacyjnego. [przykład 1]

w O zamiarze podjęcia działań przed zatwierdzeniem planu zarządca musi poinformować sędziego-komisarza, który może w terminie trzech dni zakazać podjęcia wskazanych działań. Zarządca ma zatem prawo działać niezwłocznie, ale nie wolno mu rozpocząć swoich czynności przed upływem trzech dni od zawiadomienia sędziego-komisarza.

Na postanowienie sędziego-komisarza nie przysługuje zażalenie. W przypadku jego sprzeciwu zamysł zarządcy nie może być realizowany, chyba że znajdzie się w zatwierdzonym planie restrukturyzacyjnym.

w Omawiany przepis dotyczy wyłącznie tych działań zarządcy, które przekraczają zakres zwykłego zarządu przedsiębiorstwem dłużnika, a w szczególności skorzystania z uprawnień do rozwiązywania stosunku pracy w trybie zwolnień grupowych lub z osobami, z którymi umów bez tych uprawnień nie można było rozwiązać, a także sprzedaży majątku innego niż produkty i towary sprzedawane w normalnym biegu działalności dłużnika.

w Plan restrukturyzacyjny może być zmieniany w toku jego realizacji, stosownie do zmiany okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 263 ust. 2 oraz art. 314 i 315 p.r., niektóre czynności w postępowaniu restrukturyzacyjnym muszą być umieszczone w planie restrukturyzacyjnym, dlatego też każda zmiana dotycząca sposobu ich realizacji, zaniechania realizacji lub jej poszerzenia wymaga odpowiedniej zmiany w planie restrukturyzacyjnym.

w Konieczność dokonania zmian w planie restrukturyzacyjnym może wynikać z okoliczności określonych w art. 263 ust. 2 oraz art. 314 i 315 p.r. Okoliczności te zostały szczegółowo omówione w komentarzu dotyczącym tych przepisów.

w Jeżeli plan restrukturyzacyjny zakłada udzielenie pomocy publicznej, do której udzielenia jest konieczna zgoda właściwego organu, czyli takiej, wobec której nie został pozytywnie zaliczony test prywatnego wierzyciela, a jednocześnie nie jest pomocą de minimis, zarządca niezwłocznie po zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego ma obowiązek wszczęcia postępowania w celu uzyskania takiej zgody. Postępowanie polega na zgromadzeniu wymaganej dokumentacji oraz złożeniu wymaganych prawem wniosków.

PRZYKŁAD 1

Sprzedaż żywności uzasadniona przed zatwierdzeniem planu

Spółka miała w magazynach znaczne zapasy towarów o krótkim terminie do spożycia. Zarządca przygotowując plan restrukturyzacji przewidział w planie ich sprzedaż. Jeszcze przed zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego dokonał sprzedaży zapasów magazynowych - żywności o krótkim terminie do spożycia, której koszt przechowywania był wysoki.

W takiej sytuacji zarządca miał prawo podjęcia działań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym jeszcze przed jego zatwierdzeniem, gdyż niepodjęcie tego kroku utrudniłoby osiągnięcie celu postępowania sanacyjnego. W opisanym przypadku masa sanacyjna poniosłaby wysokie koszty przechowywania towarów w magazynie, a z powodu krótkiego terminu przydatności - oczekiwanie na zatwierdzenie planu związane byłoby z ryzykiem ich zepsucia, a więc braku możliwości uzyskania zysków ze sprzedaży.

ROZDZIAŁ 4

Przebieg postępowania sanacyjnego

w Termin na sporządzenie i złożenie przez zarządcę spisu wierzytelności to trzydzieści dni od otwarcia postępowania sanacyjnego. Termin ten nie jest przedłużany o czas potrzebny na uprawomocnienie się postanowienia o otwarciu postępowania ani o czas potrzebny na powiadomienie zarządcy o fakcie powołania. Z tego względu powiadamianie o powołaniu zarządcy przez sekretariat sądu restrukturyzacyjnego powinno nastąpić natychmiastowo - telefonicznie lub pocztą elektroniczną - jeszcze w dniu wydania postanowienia o otwarciu postępowania sanacyjnego.

w Zarządca przygotowuje spis wierzycieli według wymogów określonych w art. 76-86 p.r. W razie potrzeby zarządca uwzględnia także podział wierzycieli na grupy interesu.

Spis wierzytelności przygotowuje się w oparciu o wykaz wierzycieli przedłożony przez dłużnika wraz z wnioskiem o otwarcie postępowania sanacyjnego.

Zarządca ma jednak obowiązek zweryfikować go z księgami dłużnika i dostępną dokumentacją. W wyniku tego sprawdzenia zarządca może dojść do wniosku, że powinny być na nim ujęte wierzytelności, których dłużnik nie uznał. W takim wypadku wierzytelności te nadzorca umieszcza w spisie wierzytelności.

Dłużnik w takim wypadku ma prawo wniesienia sprzeciwu przeciwko umieszczeniu wierzytelności w spisie. Jeżeli postępowanie sanacyjne wszczęto na wniosek wierzyciela, zarządca w całości w oparciu o księgi dłużnika przygotowuje spis, natomiast dłużnik jest obowiązany udzielić mu wszystkich potrzebnych do tego informacji. W spisie wierzycieli nie umieszcza się wierzytelności spornych. Nie sygnalizuje się ich w żaden sposób formalnie, ponieważ po umieszczeniu w wykazie wierzytelności spornych dołączonym do wniosku, ponownie mogą pojawić się w postępowaniu sanacyjnym na skutek sprzeciwu wierzyciela przeciwko nieumieszczeniu wierzytelności w spisie.

w Spis powinien być sporządzony w wersji elektronicznej i umieszczony w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości. Rejestr ruszy 1 lutego 2018 r. Natomiast do 1 lutego 2018 r. spis sporządza się w klasycznej wersji papierowej i wykłada w sekretariacie.

w W toku postępowania sanacyjnego dąży się do przeprowadzenia zgromadzenia wierzycieli. Wymaga to uprzedniego przygotowania i zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego oraz zatwierdzenia spisu wierzycieli i uzyskiwania zgody na udzielnie pomocy publicznej.

w Ustawa przewiduje, że 12 miesięcy powinno wystarczyć na uzyskanie potrzebnych zgód na udzielenie pomocy publicznej, zatwierdzenie spisu wierzytelności oraz na wykonanie planu restrukturyzacyjnego. Plan restrukturyzacyjny powinien być więc przygotowany zgodnie z tym założeniem, zwłaszcza w części obejmującej harmonogram wdrażania czynności restrukturyzacyjnych, będący elementem planu.

W odróżnieniu od spisu wierzytelności oraz uzyskania zgody na udzielenie pomocy publicznej - zakończenie działań restrukturyzacyjnych nie jest jednakże warunkiem koniecznym zwołania zgromadzenia. Realizacja planu restrukturyzacyjnego może być kontynuowana w trakcie oczekiwania na zgromadzenie, a potem uprawomocnienie się zawartego układu. Jeżeli jednak przed upływem 12 miesięcy zostanie zatwierdzony spis wierzycieli, a zgoda na udzielenie pomocy publicznej nie jest potrzebna lub została udzielona, to sędzia-komisarz powinien zwołać zgromadzenie wierzycieli na dzień, kiedy plan restrukturyzacyjny będzie wykonany, albo na termin przypadający w ciągu 12 miesięcy od otwarcia postępowania - zależnie od tego, który z tych dni nastąpi pierwszy. [przykład 2]

w Jeżeli po upływie 12 miesięcy od otwarcia postępowania nie ma nadal zatwierdzonego spisu wierzycieli i nie ma niezbędnej zgody organu, który ma udzielić pomocy publicznej, w takim wypadku sędzia-komisarz musi wstrzymać się ze zwołaniem zgromadzenia, czekając na spełnienie się obu tych warunków.

w Jeżeli propozycje układowe zakładają zawarcie układu likwidacyjnego, czyli przejęcie majątku dłużnika, to realizacja planu restrukturyzacyjnego nie jest konieczna do zwołania zgromadzenia wierzycieli. W tym wypadku plan powinien zakładać podejmowanie środków zmierzających do utrzymania majątku dłużnika w stanie niepogorszonym, a więc nie gorszym niż stan zastany na dzień otwarcia postępowania sanacyjnego.

w Do zawiadamiania wierzycieli o terminie zgromadzenia wierzycieli odpowiednie zastosowanie znajduje art. 264 ust. 1 p.r., który został omówiony w pierwszej części niniejszego komentarza.

w Jeśli sprzeciw wierzyciela nie został prawomocnie rozpoznany do dnia zwołania zgromadzenia wierzycieli, to ze względu na możliwość dopuszczenia do głosowania takich wierzycieli muszą oni być zawiadomieni o zgromadzeniu na tych samych zasadach co pozostali wierzyciele. Dodatkowo sędzia-komisarz informuje ich o możliwości dopuszczenia do głosowania pod warunkiem uprawdopodobnienia wierzytelności.

w Omawiany przepis określa skutki sprzedaży dokonywanej w postępowaniu sanacyjnym.

Przede wszystkim ustawa przewiduje zrównanie skutków sprzedaży w postępowaniu sanacyjnym ze skutkami sprzedaży w postępowaniu upadłościowym. Sprzedaż w postępowaniu upadłościowym, a zatem i w postępowaniu sanacyjnym, jest z kolei zrównana w swoich skutkach ze sprzedażą egzekucyjną. Dlatego też dla określenia stanu prawnego, w którym otrzymuje rzecz nabywca, stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące egzekucji.

w Sprzedaż ruchomości nie została obwarowana uregulowaniami szczególnymi - ani w prawie restrukturyzacyjnym, ani w ustawie z 28 lutego 2003 - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.; dalej: p.u.). Z tego względu zastosowanie znajdują w pełni przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 879 k.p.c. nabywca rzeczy staje się jej właścicielem i powinien ją natychmiast odebrać. Nie przysługują mu przy tym roszczenia z tytułu rękojmi za wady rzeczy. Przeciwko nabywcy nie można podnosić zarzutów co do ważności nabycia. Wszystkie prawa obciążające rzecz wygasają, w tym prawo zastawu. Oznacza to, że nabycie ruchomości w postępowaniu sanacyjnym ma charakter pierwotny - nabywca staje się właścicielem rzeczy, nawet gdyby dłużnik nie był jej właścicielem.

Mający prawo do rzeczy nie ma żadnych roszczeń do nabywcy, może żądać jedynie od masy sanacyjnej wydania mu kwoty uzyskanej ze sprzedaży.

Uprawniony z zastawu również nie może kierować swoich roszczeń przeciwko nabywcy rzeczy, może jedynie domagać się zaspokojenia na drodze odrębnego planu podziału sum uzyskanych ze sprzedaży rzeczy obciążonej.

w Prawo restrukturyzacyjne nie wprowadza żadnych reguł dotyczących sposobu poszukiwania nabywcy w toku postępowania. Zasady te określa więc postanowienie sędziego-komisarza zezwalające na sprzedaż. Przewidywany tryb sprzedaży powinien być opisany w planie restrukturyzacyjnym.

w Skutki sprzedaży nieruchomości w postępowaniu sanacyjnym określone są przez odwołanie do odpowiednich przepisów prawa upadłościowego.

Sprzedaż nieruchomości w postępowaniu sanacyjnym, tak jak w postępowaniu upadłościowym, powoduje wygaśnięcie praw oraz praw i roszczeń osobistych - zarówno ujawnionych w księdze wieczystej, jak i tych nieujawnionych.

Skutki te nie dotyczą natomiast sprzedaży nieruchomości w wykonaniu układu likwidacyjnego, mimo że do takiej sprzedaży można stosować przepisy o likwidacji masy upadłości.

w Skutek w postaci wygaśnięcia praw rzeczowych oraz praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości występuje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży, czyli w tym samym momencie, w którym nabywca staje się właścicielem nieruchomości.

Wykreślenie z księgi praw i roszczeń następuje natomiast dopiero w oparciu o prawomocny plan podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. W planie tym powinny być wymienione wszystkie prawa i roszczenia, które podlegają zaspokojeniu z ceny uzyskanej ze sprzedaży.

W przypadku pominięcia praw i roszczeń w planie podziału powinny one wygasnąć, ale nie będą one wykreślone z księgi praw i roszczeń. Powstałą niezgodność między rzeczywistym stanem rzeczy a stanem księgi nabywca może usunąć jedynie w drodze wytoczenia powództwa.

w Podobnie jak w postępowaniu upadłościowym, przy sprzedaży nieruchomości w postępowaniu sanacyjnym nie wygasają: służebność drogi koniecznej, służebność przesyłu, służebność ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy przy budowie, użytkowanie, dożywocie, a także w pewnych wypadkach najem i dzierżawa, aczkolwiek z możliwością ich wypowiedzenia przez nabywcę. Pozostają one w mocy, o ile były ujawnione w księdze wieczystej - z wyjątkiem najmu i dzierżawy.

Prawa nieujawnione i niezgłoszone wygasają bezpowrotnie, a uprawniony nie będzie mógł powoływać się na okres korzystania ze służebności przed sprzedażą.

w Służebności gruntowe inne niż droga konieczna i ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy przy budowie, jak również służebność przesyłu, co do zasady wygasają na skutek sprzedaży w postępowaniu sanacyjnym.

Nie wygasają one tylko w wyjątkowych przypadkach:

- jeżeli suma uzyskana ze sprzedaży nieruchomości nie wystarczy na pokrycie wartości tej służebności,

- służebność jest konieczna dla nieruchomości, której służy, jednocześnie nie obniżając w sposób istotny wartości nieruchomości obciążonej.

O utrzymaniu takiej służebności w mocy decyduje w postanowieniu sędzia-komisarz. Na postanowienie to służy zażalenie. Wniosek taki uprawniony może złożyć najpóźniej wraz z zarzutami do planu podziału.

w Sprzedaż w postępowaniu sanacyjnym powoduje wygaśnięcie wszelkich zobowiązań ciążących na nieruchomości. Nabywca nieruchomości nie odpowiada za zobowiązania podatkowe upadłego.

w Skutki nabycia nieruchomości, uregulowane w omówionym przepisie, stosuje się odpowiednio do sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i statku morskiego wpisanego do rejestru okrętowego.

w O zamiarze zbycia składników masy sanacyjnej, służących do prowadzenia działalności w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa państwa, zarządca musi zawiadomić ministra obrony narodowej, który w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia może przedstawić sędziemu-komisarzowi opinię. Opinia nie ma żadnego wpływu na tryb sprzedaży, sędzia-komisarz może uznać ja za uzasadnioną i dostosować tryb czy warunki sprzedaży do sugestii MON, może również nie uwzględniać tych sugestii.

w Zarządca sporządza odrębny plan podziału sum uzyskanych ze sprzedaży rzeczy, wierzytelności i praw, które są obciążone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską. Zastosowanie mają tu przepisy prawa upadłościowego regulujące kolejność zaspokojenia i kwoty, które należy zaspokoić przed wierzycielem zabezpieczonym oraz tryb przygotowania i treść odrębnego planu podziału, jego zaskarżania oraz wykonania.

Odrębny plan podziału w postępowaniu sanacyjnym musi być sporządzony także wtedy, gdy w księdze wieczystej sprzedanej nieruchomości nie został ujawniony wierzyciel hipoteczny, ale podmiot zabezpieczony innym wpisem. Jest to niezbędne do skutecznego wykreślenia takich praw, a w przeciwnym wypadku nabywca byłby zmuszony wytoczyć proces we właściwym trybie.

w Jeśli zbycie składników mienia odbywa się w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i nie przekracza zakresu zwykłego zarządu, przepisy ust. 1-4 omawianego przepisu nie znajdują zastosowania. Zarządca zbywa i nabywa produkt, półprodukty i wszystko, co niezbędne do dokonywania czynności zwykłego zarządu bez potrzeby otrzymywania jakichkolwiek zgód czy zezwoleń.

PRZYKŁAD 2

Termin zwołania zgromadzenia wierzycieli

Harmonogram wdrażania czynności restrukturyzacyjnych w postępowaniu sanacyjnym przewidywał wykonanie wszystkich działań w terminie 6 miesięcy od dnia otwarcia postępowania. W postępowaniu nie było potrzeby uzyskiwania zgody na udzielenie pomocy publicznej, a spis wierzycieli został zatwierdzony. Sędzia-komisarz ustalił dzień przeprowadzenia zgromadzenia wierzycieli na dzień po wykonaniu wszystkich działań restrukturyzacyjnych, ale przed upływem 12 miesięcy od dnia otwarcia postępowania.

Sędzia-komisarz postąpił właściwie. Może zwołać zgromadzenie wierzycieli na dzień, kiedy plan restrukturyzacyjny będzie już wykonany, albo na termin przypadający w ciągu 12 miesięcy od otwarcia postępowania. W tym przypadku szybciej nastąpił dzień, w którym wykonano plan restrukturyzacyjny.

DZIAŁ V

Zakończenie i umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego

w Jeśli postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu uprawomocni się, to z tą chwilą kończy się merytoryczna część postępowania restrukturyzacyjnego. Prawomocne zatwierdzenie układu kończy postępowanie, ponieważ nie ma powodu ani potrzeby podejmowania żadnych czynności poza przystąpieniem do wykonania układu przez osoby do tego zobowiązane.

Jeśli natomiast prawomocnie odmówiono zatwierdzenia układu, oczywiste staje się, że układ nie zostanie przyjęty i otwarta jest droga do postępowania upadłościowego lub sanacyjnego, jeśli umorzeniu podlega postępowanie układowe.

w Zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego nie wymaga wydawania żadnego postanowienia przez sędziego-komisarza lub sąd restrukturyzacyjny. Ten stan faktyczny i prawny następuje z mocy samego prawa z chwilą uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu. Od tego momentu rozpoczyna się pozasądowa faza wykonywania układu.

w O zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego obwieszcza się w Rejestrze. Do 1 lutego 2018 r. obwieszczenie zamieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Jest to obwieszczenie o charakterze wyłącznie informacyjnym, nie rozpoczyna ono bowiem biegu żadnych terminów, w szczególności do wniesienia zaskarżenia. Jakiekolwiek zażalenie na zakończenie postępowania jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu.

w Przesłanki umorzenia postępowania dzielą się na obligatoryjne i fakultatywne. Sąd w każdym przypadku musi umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli:

- prowadzenie postępowania zmierzałoby do pokrzywdzenia wierzycieli,

- dłużnik wniósł o umorzenie postępowania i zezwoliła na to rada wierzycieli,

- układ nie został przyjęty lub

- uprawomocniło się postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika.

w Sąd może, ale nie musi umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli:

- z okoliczności sprawy, w szczególności z zachowania dłużnika, wynika, że układ nie zostanie wykonany, lub

- jeżeli dłużnik nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza i zezwoliła na to rada wierzycieli.

w Na każdym etapie postępowania możliwe jest stwierdzenie, że jego dalsze prowadzenie zmierzałoby do pokrzywdzenia wierzycieli. Stwierdzenie to musi być jednak definitywne, aby powodowało umorzenie postępowania. Dlatego też, by umorzyć postępowanie w oparciu o tę podstawę - należy w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że dalsze prowadzenie postępowania w celu zawarcia układu niemal na pewno pogorszy sytuację wierzycieli w stosunku do tej, w której znaleźliby się w razie ogłoszenia upadłości dłużnika.

Dokonanie takiej oceny powinno polegać na porównaniu stopnia zaspokojenia wierzycieli w układzie i w toku ewentualnej likwidacji.

Nie powinno stać się natomiast powodem umorzenia postępowania w tym trybie przejściowe zaprzestanie regulowania zobowiązań przez dłużnika w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Ta podstawa została uregulowana w art. 326 ust. 2 p.r.

w Pokrzywdzenie wierzycieli wystąpi zawsze, kiedy dłużnik posiadający znaczny majątek chciałby zwolnić się z części długów przez zawarcie układu z wierzycielami. Jeżeli zostanie ustalone, iż likwidacja majątku dłużnika wystarczy na zaspokojenie wszystkich wierzycieli w całości w terminie krótszym niż w wykonaniu układu, postępowanie restrukturyzacyjne winno być umorzone.

w Rozpatrując kwestię pokrzywdzenia wierzycieli, należy brać pod uwagę wierzycieli nieposiadających zabezpieczeń i nieuprzywilejowanych w żaden sposób, w szczególności co do kategorii zaspokojenia.

Dla wierzycieli pierwszej kategorii oraz wierzycieli posiadających odpowiednie do wielkości swoich należności zabezpieczenia rzeczowe, likwidacja jest zazwyczaj rozwiązaniem bardziej korzystnym. Wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo mogą również nie wyrazić zgody na objęcie ich układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Nie ma więc podstaw do porównywania ich sytuacji w przypadku zawarcia układu i likwidacji majątku dłużnika, natomiast obowiązek ich zaspokojenia z pierwszeństwem przed wierzycielami drugiej kategorii należy w tej analizie uwzględnić.

w Wyższy stopień zaspokojenia to ułamek, w jakim zaspokojeni zostaliby w likwidacji wierzyciele kategorii drugiej zaspokojenia. W wypadku propozycji układowych innych niż umorzenie części zobowiązań należy porównać wartości otrzymywanych przez wierzycieli świadczeń.

Natomiast całościowa konwersja wierzytelności na udziały lub akcje jest bardzo trudna do porównania, ponieważ dokonanie wyceny wartości akcji lub udziałów w niewypłacalnym przedsiębiorstwie jest zazwyczaj trudne. W takim przypadku podstawą wyceny powinno być wyliczenie hipotetycznej wartości przedsiębiorstwa po umorzeniu zobowiązań w wyniku konwersji, a więc przyjęcie wartości aktywów i perspektyw przyszłego zysku. W tym wypadku ocena negatywna jest trudniejsza do udowodnienia, gdyż opiera się ona na przekonaniu o niepowodzeniu przyszłego przedsięwzięcia. W każdym innym wypadku powinna być uznana za korzystniejszą dla wierzycieli niż likwidacja. To do wierzycieli należy ostateczna ocena, na ile prawdopodobne jest osiągnięcie zysków w przyszłości i na podstawie tej oceny przyjmą układ lub nie. Z tego powodu umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego w oparciu o tę przesłankę możliwe jest tylko wtedy, gdy pokrzywdzenie wierzycieli jest udowodnione.

w Postępowanie restrukturyzacyjne, oprócz postępowania sanacyjnego, wszczyna się wyłącznie na wniosek dłużnika. Procedury układowe odbywają się jednakże na ryzyko wierzycieli, ponieważ to ich zobowiązań dotyczy postępowanie i to oni pozbawieni są możliwości prowadzenia egzekucji w toku postępowania restrukturyzacyjnego. Z tego względu umorzenie postępowania na wniosek dłużnika może okazać się sprzeczne z interesem wierzycieli, zwłaszcza gdy określili oni zgodne propozycje układowe. Z tego względu sąd umorzy postępowanie na wniosek dłużnika, ale tylko pod warunkiem, że zezwoliła na to rada wierzycieli.

Wraz z wyrażeniem swojego sprzeciwu wobec umorzenia rada wierzycieli powinna przedłożyć własne propozycje układowe, jeśli do tej pory inne propozycje nie były składane. Jeżeli ani rada wierzycieli, ani nadzorca czy zarządca nie złożą propozycji nadających się do wykonania bez udziału ze strony dłużnika, sąd wyda decyzję o umorzeniu postępowania, gdyż prowadzenie go w dalszym ciągu prowadzić będzie do pokrzywdzenia wierzycieli. Co więcej, w takim wypadku pewne jest, że układ, nawet jeśli zostanie przyjęty i zatwierdzony, nie byłby wykonany.

w Sąd umorzy postępowanie restrukturyzacyjne także, gdy układ nie został przyjęty. Taka sytuacja będzie mieć miejsce, gdy na zgromadzeniu wierzycieli nie stawiło się kworum wymagane do głosowania nad układem, a zawiadomieni zostali wszyscy wierzyciele.

Układ nie zostaje przyjęty również w sytuacji, kiedy wierzyciele na zgromadzeniu nie przegłosowali układu, a więc nie osiągnięto jednej lub obu wymaganych większości w żadnej z grup, co stwierdził sędzia-komisarz postanowieniem wydanym po przeprowadzeniu głosowania.

Ostatnim przypadkiem nieprzyjęcia układu jest sytuacja, kiedy wierzyciele na zgromadzeniu nie przegłosowali układu we wszystkich grupach, czyli gdy nie osiągnięto jednej lub obu wymaganych większości co najmniej jednej z grup a sędzia-komisarz nie stwierdził, iż wierzyciele z grup, które nie przyjęły układu, byliby w likwidacji zaspokojeni w stopniu wyższym niż w układzie, co stwierdził sędzia-komisarz postanowieniem wydanym po przeprowadzeniu głosowania.

w Sąd umarza obligatoryjnie postępowanie restrukturyzacyjne także w sytuacji, gdy uprawomocniło się postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy sąd zdecydował o rozpoznaniu w pierwszej kolejności wniosku o ogłoszenie upadłości.

w Sąd może umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne, gdy z okoliczności sprawy, w szczególności z zachowania dłużnika, wynika, że układ nie zostanie wykonany. Tej podstawy umorzenia postępowania sąd nie może natomiast zastosować, gdy propozycje układowe przewidują zaspokojenie wierzycieli przez przejęcie majątku dłużnika, konwersję wierzytelności na udziały lub akcje albo zaspokojenie wierzycieli z dochodów przedsiębiorstwa z odebraniem zarządu na czas wykonania układu. W takich przypadkach zachowanie dłużnika nie ma żadnego wpływu na wykonanie układu. Nawet najbardziej zasługujące na potępienie zachowanie dłużnika w takich przypadkach może być co najwyżej powodem do odebrania dłużnikowi zarządu własnego.

w Jeżeli dłużnik nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza, możliwe jest odebranie mu prawa do zarządzania majątkiem. Za zezwoleniem rady wierzycieli postępowanie może być również umorzone.

Niewykonywanie poleceń sędziego-komisarza jest dowodem, że dłużnik nie daje gwarancji należytego wykonania układu, natomiast brak wyraźnego sprzeciwu rady wierzycieli dowodzi, że także wierzyciele nie są zainteresowani jego zawarciem.

W wypadku zaistnienia podstaw do umorzenia postępowania sąd powinien wyznaczyć radzie wierzycieli termin do wyrażenia zgody. Termin ten powinien być wystarczający do przygotowania propozycji układowych nadających się do wykonania bez udziału dłużnika.

w W przyspieszonym postępowaniu układowym nie przewiduje się rozstrzygania sporów o istnienie wierzytelności. Z tego powodu nie może się ono toczyć, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15 proc. sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. W takiej sytuacji postępowanie powinno być umorzone niezwłocznie po stwierdzeniu faktu istnienia wierzytelności spornych w kwocie przekraczającej dopuszczalny limit.

Pod pojęciem "sumy wierzytelności uprawniających do głosowania" rozumie się sumę wierzytelności spornych i bezspornych, objętych układem zgodnie oraz niewyłączonych od głosowania nad układem na mocy art. 80 ust. 3, art. 109 ust. 1 oraz art. 116 p.r. Od tak wyliczonej łącznej sumy wszystkich wierzytelności obliczyć należy 15 proc., które stanowić będzie limit sporności. [przykład 3]

w Jeżeli w przyspieszonym postępowaniu układowym sporność przekraczająca 15 proc. ujawni się po przyjęciu układu, sąd może nie umarzać postępowania, ale zatwierdzić układ, pod warunkiem że zostanie wykazane, iż dłużnik nie wiedział o istnieniu wierzytelności spornych, a ich zaspokojenie w wyniku wykonania układu nie będzie mniejsze niż w przypadku ogłoszenia upadłości dłużnika.

Chwilą decydującą jest w tym przypadku moment głosowania nad układem. Jeżeli wierzyciele, których suma wierzytelności przekracza limit 15 proc., zgłoszą się przed dniem albo nawet w dniu zgromadzenia wierzycieli zwołanego celem głosowania nad układem, i przed momentem głosowania zgłoszą swoje wierzytelności sporne do protokołu - sędzia-komisarz powinien przerwać zgromadzenie wierzycieli i akta przedłożyć sądowi do umorzenia postępowania. Jeżeli natomiast wierzyciele zgłoszą swoje wierzytelności sporne już po zakończeniu procedury głosowania na zgromadzeniu, a dłużnik udowodni, że nie wiedział o ich istnieniu, sędzia-komisarz powinien wydać postanowienie o przyjęciu układu i akta przedłożyć sądowi celem przeprowadzenia rozprawy.

Na tej rozprawie sąd zbada przesłanki zatwierdzenia układu oraz czy zaspokojenie wierzycieli, którzy spóźnili się ze zgłoszeniem wierzytelności spornych, nie będzie mniejsze w przypadku wykonania układu niż w przypadku ogłoszenia upadłości dłużnika.

w Jeśli postępowanie restrukturyzacyjne, czyli układowe i sanacyjne będzie toczyć się dłużej, konieczne jest zapewnienie, że upływ czasu potrzebny do ustalenia spisu wierzycieli i zatwierdzenia układu nie będzie działał na niekorzyść wierzycieli. Oznacza to konieczność ustalenia, że w tym czasie nie pomniejszy się majątek dłużnika. Z tego powodu sąd umarza postępowanie układowe albo postępowanie sanacyjne, jeżeli dłużnik utracił zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu oraz zobowiązań, które nie mogą zostać objęte układem.

Istnieje domniemanie, że dłużnik utracił zdolność do zaspokajania zobowiązań, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza trzydzieści dni.

Dłużnik może jednakże obalić to domniemanie, jeśli wykaże, iż mimo opóźnienia przekraczającego 30 dni nie utracił on zdolności do bieżącego zaspokajania kosztów i zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania. Wystąpi to w szczególności w wypadku zobowiązań, które nie mogą zostać objęte układem, a powstały przed otwarciem postępowania. Do zobowiązań objętych omawianym przepisem nie wlicza się tych zobowiązań, które mogą być objęte układem za zgodą wierzycieli.

w Sąd umarza postępowanie sanacyjne, jeżeli zostanie wykazane, iż nie ma już realnych możliwości przywrócenia dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań.

Jednym z celów postępowania sanacyjnego jest przywrócenie zdolności do wykonywania zobowiązań, natomiast podstawowy cel tego postępowania stanowi zaspokojenie wierzycieli. Z tego powodu, jeśli złożone zostaną propozycje układowe polegające na rozdzieleniu majątku dłużnika pomiędzy wierzycieli lub na przejęciu tego majątku przez jednego lub kilku wierzycieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, to umorzenie postępowania jest niedopuszczalne. Dłużnik może bowiem zachować zdolność wykonania swoich zobowiązań poprzez przeznaczenie swojego przedsiębiorstwa na pokrycie zobowiązań.

w W postępowaniu restrukturyzacyjnym zażalenie można wnieść tylko na te postanowienia, na które możliwość wniesienia zażalenia wprost przewidują przepisy ustawy. Postępowanie o umorzeniu postępowania jest takim postanowieniem, kończy postępowanie restrukturyzacyjne i w związku z tym może zostać zaskarżone przez każdego uczestnika postępowania, zarówno dłużnika, jak i wierzycieli. Zażalenie wnosi się do sądu okręgowego za pośrednictwem sądu restrukturyzacyjnego.

w Krąg podmiotów uprawnionych do wnioskowania o umorzenie postępowania nie jest ograniczony. Oznacza to, że wniosek może złożyć zarówno każdy z wierzycieli, jak i dłużnik, a więc wszyscy uczestnicy postępowania.

Jeżeli wniosek zostanie oddalony, zażalenie przysługuje tylko wnioskodawcy.

Legitymacji do wniesienia zaskarżenia nie posiadają ani zarządca, ani nadzorca sądowy (nawet jeśli to on wniósł o umorzenie postępowania). Jego wniosek, jako pochodzący od organu postępowania restrukturyzacyjnego, a nie od uczestnika, powinien być potraktowany wyłącznie w kategoriach sygnalizacji.

w Termin do wniesienia zażalenia wynosi 14 dni i biegnie od obwieszczenia o umorzeniu w Rejestrze, a do 1 lutego 2018 r. w MSiG.

w Jeżeli przyspieszone postępowanie układowe lub układowe umorzono, gdyż wniosek o umorzenie postępowania złożył dłużnik i zezwoliła na to rada wierzycieli, układ nie został przyjęty, albo dłużnik nie złożył zmienionych propozycje układowych w terminie tygodnia od dnia doręczenia odpisu niekorzystnej opinii organu, który miał udzielić pomocy publicznej, to dłużnik może złożyć uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego.

w Uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego dłużnik może złożyć jedynie wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania, albo w terminie tygodnia od dnia odbycia zgromadzenia wierzycieli, na którym nie przyjęto układu.

Sąd restrukturyzacyjny powinien rozpoznać sprawę umorzenia postępowania wraz ze sprawą otwarcia postępowania sanacyjnego, wydając jedno postanowienie, w którym zawarte będą dwa kolejno po sobie następujące punkty:

1. Umorzenie postępowania układowego (przyspieszonego układowego);

2. Otwarcie postępowania sanacyjnego (lub odmowa otwarcia).

w Uproszczony wniosek o otwarcie postępowania dłużnik może złożyć również w terminie do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu lub w terminie do złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania.

Ustawa nie wyklucza złożenia równolegle także zażalenia na umorzenie postępowania.

w Przeprowadzenie postępowania sanacyjnego bezpośrednio po nieudanym postępowaniu układowym będzie zazwyczaj zasadne, gdy przyczyną umorzenia jest konieczność przeprowadzenia głębszej restrukturyzacji niż ta możliwa do przeprowadzenia w ramach postępowań układowych, egzekucja prowadzona przez wierzycieli pozaukładowych uniemożliwia prowadzenie przedsiębiorstwa i potrzebna jest większa ochrona przed wierzycielami albo istnieje konieczność uzyskania zgód na pomoc publiczną lub dokonania takich zmian w planie restrukturyzacyjnym, żeby wsparcie ze strony wierzycieli publicznoprawnych nie stanowiło pomocy publicznej.

w Wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego nie jest obarczony żadnymi wymogami formalnymi i treściowymi poza wymogami formalnymi pisma procesowego. Jest to wyłącznie wyraz woli dłużnika, tak więc musi jedynie zawierać żądanie otwarcia postępowania sanacyjnego. Nie stosuje się zatem żadnego z wymogów formalnych ani nie dołącza załączników wskazanych w przepisach regulujących "zwykły" wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego. Muszą być natomiast spełnione przesłanki otwarcia postępowania sanacyjnego, dlatego też uzasadnienie wniosku będzie zwykle konieczne. Z uzasadnienia powinno wynikać, że dłużnik zachował zdolność zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu.

w Uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu kończy część merytoryczną postępowania restrukturyzacyjnego. Wraz z uprawomocnieniem się tego postępowania definitywnie i ostatecznie określa się, że doszło do przyjęcia i zatwierdzenia układu. Podobnie w wypadku umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, gdzie prawomocność daje pewność, że próba doprowadzenia do zawarcia układu nie powiodła się. Jeżeli postępowanie prawomocnie umorzono albo uprawomocniło się postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu - dłużnik odzyskuje w pełni prawo zarządzania majątkiem.

w Układ może przewidywać ograniczenie dłużnika w zarządzie jego majątkiem w czasie wykonywania układu. Ograniczenia te powinny być przestrzegane przy przekazywaniu majątku przez zarządcę. Jeżeli na czas wykonywania układu ustanowiono zarządcę, to dotychczasowy zarządca nie przekazuje majątku dłużnikowi, ale wyznaczonemu zarządcy. Również do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących majątku dłużnika w miejsce zarządcy wstępuje zarządca wyznaczony w układzie.

w Jeśli w postępowaniu zarząd sprawował sam dłużnik, a układ przewiduje zarząd przymusowy na czas wykonania układu, to zakończenie postępowania skutkuje przekazaniem zarządu przez dłużnika zarządcy wyznaczonemu w układzie. Dłużnik odzyska prawo zarządu dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu wykonania układu. Gdyby dłużnik nie chciał wydać majątku dobrowolnie, to odpis prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ ma moc tytułu wykonawczego do wprowadzenia zarządcy we władanie majątkiem dłużnika.

w Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego ustają ograniczenia dłużnika co do rozporządzania majątkiem wynikające z przepisów omawianej ustawy. Dłużnik odzyskuje jednak zarząd majątkiem w takim tylko zakresie, w jakim pozwala na to treść układu. W przypadku braku ograniczeń zarządu w warunkach układu dłużnik odzyskuje zarząd i prawo dysponowania majątkiem w całości.

w Jeśli dłużnik złoży uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego albo o ogłoszenie upadłości, to nie odzyskuje on prawa zarządu majątkiem z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania. Skutek ten nastąpi dopiero po definitywnym zakończeniu sprawy wywołanej takim uproszczonym wnioskiem, a więc odpowiednio z dniem prawomocnego oddalenia lub odrzucenia wniosku albo umorzenia postępowania o otwarcie postępowania sanacyjnego albo ogłoszenia upadłości.

w Z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego lub o odmowie zatwierdzenia układu dłużnik odzyskuje prawo zarządzania swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami, które utracił z chwilą otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. To, w jakim zakresie dłużnik odzyskuje zarząd, zależy od tego, w jakim zakresie prawo zarządu wcześniej utracił. W postępowaniu układowym i przyspieszonym układowym z zarządem własnym dłużnika omawiany przepis ma zastosowanie w takiej tylko części, w jakiej dłużnik zarząd utracił. W wypadku prawomocnego zatwierdzenia układu, dłużnik odzyskuje zarząd w zakresie, w jakim to określono w układzie. Jeżeli układ nie zawiera postanowień co do sprawowania zarządu w okresie jego wykonywania, to należy uznać, że dłużnik odzyskuje zarząd w pełni.

w Omówiona powyżej zasada nie ma jednakże zastosowania, jeżeli został złożony uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego albo uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości. W takim wypadku nadzorca sądowy i zarządca pełnią swoje funkcje do dnia otwarcia postępowania sanacyjnego albo ogłoszenia upadłości, albo do dnia uprawomocnienia się postanowienia o oddaleniu uproszczonego wniosku albo jego odrzuceniu, albo umorzeniu postępowania o otwarcie postępowania sanacyjnego albo ogłoszeniu upadłości.

w Konsekwencją odzyskania prawa zarządu i rozporządzania majątkiem przez dłużnika jest obowiązek wydania mu przez zarządcę jego majątku, ksiąg, korespondencji i dokumentów. Ponieważ całość czynności postępowania restrukturyzacyjnego prowadzona jest na rachunek dłużnika, to zarządca ma obowiązek wydania całej dokumentacji i korespondencji, a więc również prowadzonej przez zarządcę za cały okres po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik musi mieć bowiem pełną dokumentację czynności dokonywanych na jego rachunek, czyli ze skutkami dla jego majątku.

w Jeżeli zarządca nie wydaje majątku lub dokumentacji dobrowolnie, sąd na wniosek dłużnika wydaje postanowienie nakazujące przymusowe odebranie majątku. We wniosku dłużnik musi wskazać, jaki majątek i jaka dokumentacja powinna zostać wydana oraz od kogo ma być odebrana. W uzasadnieniu powinno być wykazane, na jakiej podstawie wnioskodawca twierdzi, że zarządca odmawia wydania dłużnikowi majątku, ksiąg lub dokumentacji.

w Sąd rozpoznaje wniosek o wydanie majątku i dokumentacji na posiedzeniu niejawnym. Po rozpoznaniu sprawy sąd wydaje postanowienie albo oddalające wniosek, albo go uwzględniające. W postanowieniu nakazującym przymusowe odebranie majątku sąd wymienia osobę zobowiązaną, majątek podlegający wydaniu oraz osobę uprawnioną.

w Na postanowienie nakazujące wydanie majątku i dokumentacji nie przysługuje zażalenie. Ma ono moc tytułu wykonawczego zgodnie z ust. 2 omawianego przepisu. Wykonanie postanowienia następuje przez komornika, na wniosek dłużnika, w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji świadczeń niepieniężnych, o odebraniu ruchomości, nieruchomości lub statku.

w Odebranie od zarządcy dokumentacji, ksiąg i korespondencji jest obowiązkiem dłużnika. Obowiązek właściwej pieczy nad dokumentami wynika z przepisów innych ustaw i dotyczy zwłaszcza dokumentacji pracowniczej. Wynika to oczywiście ze skutków jej ewentualnego zagubienia lub zniszczenia dla pracowników dłużnika i ich uprawnień socjalnych. Omawiany przepis reguluje sposób postępowania, w wypadkach gdy dłużnik nie chce wykonać ciążącego na nim obowiązku i nie odbiera dokumentacji od zarządcy.

w Jeżeli dłużnik nie odbiera ksiąg, korespondencji lub dokumentów w terminie wyznaczonym przez zarządcę, mimo takiego obowiązku, zarządca powinien oddać je na przechowanie.

Przechowanie następuje na okres czasu wymagany przepisami o archiwizacji oraz przepisami podatkowymi. Zazwyczaj konieczne jest przy tym uporządkowanie dokumentacji i jej posegregowanie oraz opisanie stosownie do kategorii archiwizacyjnych i wymaganego w związku z nimi czasu przechowania. Wszystkie te czynności wykonywane są na koszt dłużnika.

w Jeżeli dłużnik chce odebrać swój majątek, ale równocześnie nie chce odebrać dokumentacji, zarządca powinien nie wydawać dłużnikowi części majątku potrzebnego na pokrycie kosztów przechowania ksiąg, korespondencji lub dokumentów do czasu ich odebrania przez dłużnika. Oznacza to, że dopóki sprawa zabezpieczenia dokumentacji nie zostanie wyjaśniona, a jej koszty pokryte lub zabezpieczone, dłużnik nie powinien otrzymać majątku w części, w jakiej posłuży do pokrycia kosztów przechowania dokumentacji, korespondencji i ksiąg.

w O ile w masie sanacyjnej lub układowej, jeśli w postępowaniu układowym dłużnikowi odebrano zarząd własny, znajduje się także gotówka, zarządca pokrywa koszty przechowania ksiąg, korespondencji lub dokumentów z jej funduszów.

Jeśli kwota w gotówce wystarcza na pokrycie kosztów przechowania, cały pozostały majątek winien być niezwłocznie wydany dłużnikowi.

W przypadku braku płynnych środków w wystarczającej wysokości zarządca powinien wystąpić do sądu o zgodę na likwidację majątku dłużnika w odpowiednim zakresie. Po uzyskaniu takiej zgody może on dokonać likwidacji majątku w części niezbędnej dla pokrycia kosztów ich przechowania.

w W masie sanacyjnej lub układowej może nie być ani gotówki, ani majątku potrzebnego na pokrycie kosztów przechowania ksiąg, korespondencji lub dokumentów. W takiej sytuacji sąd zasądza od dłużnika na rzecz przechowawcy koszty przechowania. Jest to możliwe i celowe tylko w wypadku, gdy zarządca zdoła znaleźć przechowawcę gotowego zgodzić się na przyjęcie dokumentacji i ksiąg bez zapłaty uiszczonej z góry.

Taka sytuacja w obecnej praktyce rynkowej przechowawców wydaje się być jednak nierealna. Jednakże tylko w wypadku wcześniejszego zawarcia umowy znana będzie osoba przechowawcy, jak i koszt przechowania.

Sąd powinien zasądzać wynagrodzenie za przechowanie dopiero po potwierdzeniu przez zarządcę, iż dokumentacja i księgi zostały przejęte protokolarnie przez przechowawcę.

w Jeżeli dłużnik jest osobą prawną albo spółką osobową i stwierdzono brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów przechowania, to zasądzanie kosztów od spółki byłoby bezcelowe i niemożliwe do wyegzekwowania. W takich wypadkach sąd może zasądzić koszty przechowania od osób upoważnionych do reprezentowania dłużnika, określając osobę albo osoby ponoszące koszty przechowania. Osobami upoważnionymi do reprezentowania dłużnika są członkowie zarządu spółek kapitałowych oraz wspólnicy niepozbawieni prawa do reprezentowania w wypadku spółek osobowych, a także komplementariusze w spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej. W wypadku kilku osób reprezentujących spółkę lub osobę prawną koszty powinny być zasądzone solidarnie.

w Na postanowienie sądu, w którym zasądza on wynagrodzenie za przechowanie, przysługuje zażalenie. Mogą je wnieść dłużnik, osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów oraz przechowawcy.

w Jak wskazano powyżej, możliwa jest sytuacja, kiedy nie znajdzie się przechowawca gotów do przyjęcia ksiąg, korespondencji i dokumentów na przechowanie bez zapłaty z góry. Wówczas oddanie na przechowanie ksiąg, korespondencji lub dokumentów jest niemożliwe i powinny one zostać złożone do właściwego archiwum wraz z aktami postępowania restrukturyzacyjnego na koszt dłużnika.

Koszty przechowywania w archiwum ponosi dłużnik i pozyskuje się je w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji opłat sądowych. Odpowiednie zastosowanie znajdują w tym przypadku przepisy o odpowiedzialności osób uprawnionych do reprezentacji spółki osobowej lub osoby prawnej oraz prawie do wniesienia zażalenia na postanowienie.

w Omawiany przepis nie wskazuje, które archiwum jest właściwe oraz jakie przepisy stosuje się do zobowiązania go do przejęcia majątku dłużnika. W tym zakresie należy sięgnąć do treści ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1506). Zgodnie z treścią przepisów tej ustawy, w przypadku stwierdzenia przez sąd rejestrowy, na wniosek złożony przez syndyka masy upadłości, niemożności zapewnienia środków na koszty dalszego przechowywania, dokumentację przejmuje podmiot nadzorujący jednostkę organizacyjną, do której dokumentacja należała, a w razie braku takiego podmiotu - archiwum państwowe właściwe miejscowo lub wskazane przez naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych; przed wydaniem postanowienia sąd zasięga opinii naczelnika urzędu skarbowego właściwego miejscowo dla siedziby przedsiębiorcy o jego stanie majątkowym.

W drodze analogii przepis ten można zastosować również do przypadku, gdy dłużnik nie odbiera majątku i dokumentacji po postępowaniu restrukturyzacyjnym.

w W razie złożenia dokumentacji, ksiąg, korespondencji i dokumentów do właściwego archiwum sąd zasądza koszty postępowania od dłużnika, a jeśli dłużnik jest spółką handlową lub osobą prawną - od osób uprawnionych do jego reprezentacji, w oparciu o cennik obowiązujący w archiwum.

w Dłużnik ma obowiązek odebrać od zarządcy swój majątek niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego albo postanowienia odmawiającego zatwierdzenia układu.

Wraz z odzyskaniem prawa zarządu i rozporządzania swoim majątkiem, dłużnik staje się również zobowiązany do sprawowania nad nim pieczy.

Jeżeli dłużnik sam nie zgłosi się po odbiór majątku, zarządca powinien wyznaczyć mu odpowiedni termin do dokonania odbioru. Termin powinien umożliwiać realne wykonanie obowiązku, co oznacza, że w wypadku drobnych ruchomości zazwyczaj wystarczy termin tygodniowy.

Gdyby jednak odebranie majątku z uwagi na jego specyfikę wymagało znalezienia wyspecjalizowanego przechowawcy lub specjalnego miejsca przechowania, termin ten powinien być odpowiednio dłuższy.

Po bezskutecznym upływie powyższego terminu zarządca zawiadamia sąd o konieczności zarządzenia likwidacji majątku dłużnika.

w Postanowienie sądu powinno określać nie tylko czy istnieje obowiązek przeprowadzenia likwidacji majątku dłużnika, ale też precyzować sposób jej wykonania. Na postanowienie sądu o zarządzeniu i określeniu sposobu likwidacji nieodebranego majątku dłużnika przysługuje zażalenie.

w Jeżeli można znaleźć nabywców na likwidowany majątek dłużnika, oznacza to, że może nastąpić sytuacja niemożliwości lub nadmiernego utrudnienia likwidacji. Wówczas sąd może nakazać likwidację majątku poprzez przekazanie go na cele dobroczynne lub w inny, odpowiedni sposób. Cel dobroczynny wybiera w takim wypadku samodzielnie sąd, a beneficjentem postanowienia powinna być instytucja charytatywna. W postanowieniu sąd powinien określić sposób przekazania majątku wyznaczonej organizacji. Wykonanie postanowienia należy do zarządcy. [przykład 4]

w Oprócz przekazania na cel dobroczynny, sąd może wskazać także inny sposób likwidacji. Taka likwidacja może polegać np. na przekazaniu elementów majątku na złom lub do przetwórni surowców wtórnych albo też na wysypisko śmieci.

Koszty tego sposobu likwidacji również powinien ponieść dłużnik. Obowiązek ich pokrycia oraz osoby, które poniosą odpowiedzialność, określa sąd w postanowieniu.

Ta metoda likwidacji może również polegać na przekazaniu majątku wierzycielom dłużnika czy jego właścicielom, jeśli wyrażą oni zgodę na przekazanie im majątku. Na postanowienie sądu w tym przedmiocie służy zażalenie.

w Umorzenie postępowania sanacyjnego nie pozostaje bez skutków dla procesów sądowych toczących się w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego. W zakresie postępowań cywilnych dotyczących majątku dłużnika dłużnik wchodzi w miejsce zarządcy - niezależnie, czy znajdował się on po stronie powoda, czy też pozwanego. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego nadzorca sądowy traci uprawnienia interwenienta ubocznego, strony w postępowaniach administracyjnych i arbitrażowych, a także uczestnika w postępowaniu nieprocesowym. Postępowanie toczy się wówczas dalej już bez jego udziału.

w Szczególne unormowania obowiązują w odniesieniu do postępowań dotyczących uznania za bezskuteczne w stosunku do masy sanacyjnej czynności, które zostały dokonane na szkodę wierzycieli.

Jeżeli postępowanie o uznanie za bezskuteczną czynności dłużnika zdziałanej na szkodę wierzycieli zostało wszczęte przez zarządcę i nie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem do dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, to może być kontynuowane przez każdego z wierzycieli.

Wierzyciel ma prawo złożenia oświadczenia o wstąpieniu do postępowania w terminie 30 dni od chwili wydania przez sąd postanowienia o umorzeniu postępowania sanacyjnego. Jeżeli postanowienie to zostanie uchylone - do postępowania powraca zarządca, a jeśli uprawomocni się - to wstąpienie wierzyciela staje się skuteczne.

Wierzyciel ponosi koszty postępowania. Nie ponosi on natomiast opłaty sądowej od pozwu i innych środków ochrony prawnej, które zostały skutecznie wniesione przez zarządcę masy sanacyjnej.

Jeżeli toczyło się postępowanie o ustalenie bezskuteczności czynności prawnej wobec masy sanacyjnej, to z chwilą prawomocnego umorzenia postępowania sanacyjnego także procesy o ustalenie bezskuteczności takich czynności podlegają umorzeniu. Wynika to z faktu, że nie mogą one toczyć się dalej bez udziału zarządcy.

w We wszystkich innych postępowaniach, zarówno toczących się na rzecz dłużnika, jak i przeciw niemu, w miejsce zarządcy wstępuje dłużnik. Zmiana ta następuje z mocy samego prawa i nie jest do niej konieczna zgoda pozostałych uczestników postępowania. [przykład 5]

w Postępowania sądowe i administracyjne, zawieszone z powodu wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, mogą być podjęte z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania, ponieważ ustała przyczyna ich zawieszenia.

PRZYKŁAD 4

Kiedy dłużnik się nie zgłosił

Po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania sanacyjnego dłużnik został wezwany do obioru majątku przez zarządcę. We wskazanym terminie dłużnik nie zgłosił się jednak po swój majątek. Zarządca zawiadomił więc sąd o konieczności zarządzenia likwidacji majątku dłużnika. Jak się okazało - na majątek dłużnika nie znaleziono żadnego chętnego nabywcy, stąd sąd nakazał przekazanie go na rzecz miejscowego domu dziecka.

W razie niemożności przeprowadzenia likwidacji przez sprzedaż majątku dłużnika, sąd może przekazać go na wybrany cel dobroczynny.

PRZYKŁAD 3

Limit przekroczony, postępowanie umorzone

Suma wierzytelności spornych i bezspornych w przyspieszonym postępowaniu układowym wynosi 117 647,06 zł. Suma wierzytelności spornych wynosi 20 000, 00 zł. W takim przypadku postępowanie powinno być umorzone z powodu przekroczenia limitu wierzytelności spornych.

W tym przypadku limit wierzytelności spornych wynosi bowiem dokładnie 17 647,06 zł, czyli 15 proc. z kwoty 117 647,06 zł. Przekroczenie kwoty limitu jest przesłanką natychmiastowego umorzenia przyspieszonego postępowania układowego.

DZIAŁ VI

Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości

w Zgodnie z przepisami prawa upadłościowego, wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych, a także:

- w stosunku do spółki jawnej, spółki partnerskiej, spółki komandytowej oraz spółki komandytowo-akcyjnej - dodatkowo każdy ze wspólników odpowiadających bez ograniczenia za zobowiązania spółki;

- w stosunku do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - każdy, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami;

- w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego - także organ założycielski;

- w stosunku do jednoosobowej spółki Skarbu Państwa - także minister właściwy do spraw Skarbu Państwa;

- w stosunku do osoby prawnej, spółki jawnej, spółki partnerskiej oraz spółki komandytowej i komandytowo-akcyjnej, będących w stanie likwidacji - każdy z likwidatorów;

- w stosunku do osoby prawnej wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego - ustanowiony kurator;

- w stosunku do dłużnika, któremu została udzielona pomoc publiczna o wartości przekraczającej 100 000 euro - organ udzielający pomocy;

- w stosunku do dłużnika, wobec którego prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego - zarządca ustanowiony w tym postępowaniu.

Uprawnienie do złożenia uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest związane z tym, czy dany podmiot uczestniczy w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Ma je więc każdy z podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, niezależnie od tego, czy był uczestnikiem postępowania restrukturyzacyjnego.

w Termin na wniesienie uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości biegnie od obwieszczenia w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości (a do 1 lutego 2018 r. w Monitorze Sądowym i Gospodarczym) postanowienia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego albo odmowie zatwierdzenia układu.

Wniosek ten można złożyć w terminie przewidzianym do złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego albo postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu.

Termin na wniesienie zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego wynosi dwa tygodnie od obwieszczenia postanowienia o umorzeniu albo od obwieszczenia postanowienia o odmowie zatwierdzenia układu.

w Zasada pierwszeństwa wniosków restrukturyzacyjnych powoduje, że najpierw zostanie rozpoznane ewentualne zażalenie, a dopiero potem - uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości. Nie jest wykluczone przy tym, aby jedna i ta sama osoba wniosła zarówno zażalenie na umorzenie, jak i na wypadek jego nieuwzględnienia - uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości.

w Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zawierać oznaczenie sądu upadłościowego, do którego jest kierowany; imię i nazwisko lub nazwę uczestników (a więc dłużnika i wnioskodawcy, jeżeli nie jest nim dłużnik), ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz adresy tych osób; numer PESEL lub numer NIP wnioskodawcy będącego osobą fizyczną, a w przypadku osób prawnych numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP; znaczenie rodzaju pisma, czyli nagłówek "Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości"; osnowę wniosku, czyli żądanie ogłoszenia upadłości; podpis wnioskodawcy albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; wymienienie załączników.

w Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości nie musi zawierać danych i informacji wskazanych przepisach dotyczących "zwykłego" wniosku o ogłoszenie upadłości. Wymogiem formalnym wniosku nie jest więc uprawdopodobnienie lub udowodnienie wierzytelności, natomiast sąd upadłościowy powinien tę okoliczność zbadać. Sąd musi również ustalić, czy wnioskodawca posiada legitymację do sformułowanego żądania procesowego. Jeśli wierzyciela nie ma na spisie wierzytelności sporządzonym w postępowaniu restrukturyzacyjnym, sąd wzywa go do wykazania swojej legitymacji. Jeśli nie zostanie ona wykazana, sąd uznaje, że wierzyciel legitymacji nie posiada. Jeżeli wierzyciel nie złoży żądanych dokumentów lub informacji, sąd oddali wniosek.

w Ogłoszenie upadłości jest skuteczne natychmiast i wywołuje bardzo poważne skutki dla przedsiębiorstwa dłużnika. Z tego powodu ważne jest, by nie została wydana ewentualna błędna decyzja w przedmiocie ogłoszenia upadłości zanim sąd odwoławczy nie zdecyduje, czy sąd restrukturyzacyjny prawidłowo stwierdził, że układu nie przyjęto lub że z innych powodów postępowanie restrukturyzacyjne nie może się toczyć.

Jeżeli w wyniku rozpoznania zażalenia postępowanie jest prawomocnie zakończone lub umorzone - następuje rozpoznanie wyłącznie wniosku o ogłoszenie upadłości.

w W przypadku uchylenia postanowienia o umorzeniu lub odmowie zatwierdzenia układu do ponownego rozpoznania, sąd upadłościowy rozpoznaje wniosek o ogłoszenie upadłości w pierwszej kolejności. Jeżeli ogłosi upadłość - postępowanie restrukturyzacyjne zostaje umorzone.

w Jeżeli złożono uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości, nadzorca sądowy lub zarządca pełnią swoje funkcje do dnia ogłoszenia upadłości albo do dnia uprawomocnienia się postanowienia o oddaleniu uproszczonego wniosku, postanowienia o jego odrzuceniu, albo o umorzeniu postępowania o ogłoszenie upadłości. Dzięki temu możliwa jest kontynuacja zabezpieczenia z mocy samego prawa. Może się jednak okazać, że zabezpieczenie ustanawiane w układzie, a więc ograniczenie prawa rozporządzania mieniem do czynności zwykłego zarządu okaże się niewystarczające. W takich sytuacjach sąd upadłościowy może zastosować pełną gamę zabezpieczeń z przepisów prawa upadłościowego.

w Jeśli jako środek zabezpieczenia w postępowaniu o ogłoszenie upadłości ustanowiono zarządcę przymusowego, w sytuacji gdy wcześniej był ustanowiony nadzorca sądowy - nadzorca nadal pełni swoją funkcję, ale jedynie w odniesieniu do czynności procesowych w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Faktyczny zarząd majątkiem dłużnika przejmuje zarządca przymusowy i to zarówno co do czynności zwykłego zarządu jak, i przekraczających ten zarząd.

w Jeżeli w postępowaniu sanacyjnym, które umorzono lub w którym nie zatwierdzono układu był ustanowiony zarządca, nie można ustanowić zarządu przymusowego. Ustanowienie zarządcy obok zarządcy byłoby niewykonalne, a także całkowicie zbędne, jako że zakres ich uprawnień w stosunku do majątku dłużnika jest identyczny.

w Jeżeli w postępowaniu układowym, które umorzono lub w którym nie zatwierdzono układu, wierzyciele pozaukładowi prowadzili egzekucje, to dla zabezpieczenia majątku konieczne będzie wstrzymanie egzekucji i uchylenie dokonanych zajęć. Dzięki temu wierzyciele pozaukładowi nie będą mogli zaspokoić się z pominięciem kolejności przewidywanej w prawie upadłościowym.

w Do rozpoznania uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości właściwy jest sąd upadłościowy. Do rozpoznania takiego wniosku stosuje się przepisy całej ustawy - Prawo upadłościowe bez żadnych wyłączeń i ograniczeń, z wyjątkiem przepisów dotyczących wymogów formalnych wniosku, których się nie stosuje. Sąd upadłościowy w szczególności musi zbadać, czy stan dotychczasowej masy układowej lub sanacyjnej pozwala na pokrycie kosztów przyszłego postępowania upadłościowego.

w Sprawa wszczęta na skutek wniesienia uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości podlega rozpoznaniu w składzie trzech sędziów. W składzie może orzekać sędzia wcześniej pełniący funkcję sędziego-komisarza w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Jest nawet wskazane, ponieważ ma on najszerszą widzę na temat stanu majątku dłużnika.

PRZYKŁAD 5

Wierzyciel w procesie w miejsce zarządcy

Postępowanie sanacyjne w spółce Firma Budowlana SA otwarto 22 września 2016 r. Prowadząc sprawy, zarządca masy sanacyjnej spółki Firma Budowlana SA w restrukturyzacji uznał, że bezskuteczna względem masy sanacyjnej jest sprzedaż nieruchomości dłużnika położonej w Warszawie dokonana 4 lata przed złożeniem wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego. W wyniku umowy sprzedaży prawo własności nieruchomości nabyła wówczas ABC sp. z o.o. (były mniejszościowy akcjonariusz Firmy Budowlanej SA)

za kwotę znacznie odbiegającą od cen rynkowych.

Zarządca 1 grudnia 2016 r. pozwał ABC sp. z o.o., żądając uznania umowy sprzedaży ww. nieruchomości za bezskuteczną względem masy sanacyjnej na podstawie art. 527 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.). Kilka miesięcy później, 1 czerwca 2017 r., Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił powództwo, uznając umowę sprzedaży za bezskuteczną względem masy upadłości. Pozwany (ABC sp. z o.o.) złożył jednak apelację. A tymczasem 1 lipca 2017 r. doszło do umorzenia postępowania sanacyjnego otwartego wobec Firmy Budowlanej SA.

W tej sytuacji wierzyciel może skorzystać z możliwości, jakie daje mu art. 333 p.r. Wierzyciel Firmy Budowlanej SA może zatem wstąpić do procesu ze skargi pauliańskiej w miejsce zarządcy. W tym celu wierzyciel Firmy Budowlanej SA składa pismo procesowe w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Warszawie nie później niż 30 dnia od daty wydania postanowienia o umorzeniu postępowania sanacyjnego. W takim wypadku, jeśli proces zakończy się wygraną powoda (czyli w tym wypadku - oddaleniem apelacji ABC sp. z o.o.), wierzyciel będzie mógł skierować egzekucję do nieruchomości, a więc mienia niebędącego własnością Firmy Budowlanej SA, lecz ABC sp. z o.o. ⒸⓅ