Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (cz. 9)

19 lipca 2017

Rozdział 6 Koszty egzekucyjne

§ 1. Organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d:

1) za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego - 5 proc. kwoty pobranej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr;

2) za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4 proc. kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr;

3) za zajęcie wynagrodzenia za pracę - 4proc. egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr;

4) za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5 proc. kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr;

5) za zajęcie ruchomości - 6 proc. kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr;

6) za zajęcie nieruchomości - 8 proc. kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200 zł;

7) za odebranie zajętych ruchomości od zobowiązanego - 5 proc. kwoty wartości szacunkowej tych ruchomości, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr;

8) za odebranie pomieszczeń w zajętej nieruchomości - w wysokości i na zasadach określonych w art. 64a § 1 pkt 6;

9) za ogłoszenie sprzedaży zajętych ruchomości w drodze licytacji lub przetargu ofert lub za czynności przygotowawcze do sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób - 6 zł 80 gr;

10) za ogłoszenie sprzedaży zajętej nieruchomości - 10 zł;

11) za przeprowadzenie licytacji lub dokonanie sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób - 5 proc. kwoty uzyskanej ze sprzedaży, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr;

12) za spisanie protokołu o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji z zajętych ruchomości lub praw majątkowych przez ich usunięcie, zbycie lub uszkodzenie - 10 proc. wartości szacunkowej tych ruchomości, nie mniej jednak niż 13 zł 50 gr;

13) za wezwanie pomocy Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Żandarmerii Wojskowej lub wojskowych organów porządkowych - 13 zł 50 gr;

14) za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10 proc. kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł.

§ 1a. W przypadku przejęcia prowadzenia egzekucji sądowej, w wyniku zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, organ egzekucyjny pobiera opłatę za prowadzenie egzekucji w wysokości, o której mowa w § 1 pkt 2-6. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się należności pieniężne wskazane przez sądowy organ egzekucyjny w odpisie tytułu wykonawczego, w tym odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie.

§ 2. Organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 1113, 1250, 1823 i 1948) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego.

§ 3. Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.

§ 4. Opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane.

§ 5. Jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr.

§ 6. Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 proc. kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

§ 7. Jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej.

§ 8. Zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych.

§ 9. Obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje:

1) za pobranie pieniędzy - z chwilą pobrania;

2) za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu;

3) za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w inny sposób niż określony w pkt 2 - z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu;

4) za zajęcie ruchomości - z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę skarbowego;

5) za zajęcie nieruchomości - z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2;

6) za odebranie zajętych ruchomości od zobowiązanego lub odebranie pomieszczeń w zajętej nieruchomości - z chwilą podpisania przez poborcę skarbowego protokołu ich odebrania;

7) za ogłoszenie o licytacji ruchomości lub za czynności przygotowawcze do sprzedaży egzekucyjnej zajętych ruchomości w inny sposób lub ogłoszenie sprzedaży zajętej nieruchomości - z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu obwieszczenia o licytacji lub zawiadomienia o dokonaniu czynności przygotowawczych do sprzedaży w inny sposób;

8) za przeprowadzenie licytacji lub dokonanie sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób - z chwilą podpisania przez poborcę skarbowego protokołu sprzedaży;

9) za spisanie protokołu o udaremnieniu egzekucji - z chwilą podpisania przez poborcę skarbowego tego protokołu;

10) za wezwanie pomocy organów, o których mowa w § 1 pkt 13 - z chwilą przybycia funkcjonariusza na miejsce wykonywania czynności egzekucyjnej;

11) za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności.

§ 10. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

● Przez pojęcie kosztów egzekucyjnych należy rozumieć uiszczane przez podmiot zobowiązany opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz wydatki ponoszone przez organ egzekucyjny w trakcie postępowania, w wyniku którego dochodzi do przymusowego ściągnięcia należności. W sposób ogólny stwierdzić można, że opłaty są takimi elementami kosztów, które nie powodują wydatkowania przez organ egzekucyjny jakichkolwiek środków pieniężnych. Zasadniczo chodzi o uiszczenie przez zobowiązanego na rzecz organu egzekucyjnego określonych ryczałtowo kwot pieniężnych za dokonane przez organ czynności egzekucyjne, które podjęto w celu wyegzekwowania należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja wydatków egzekucyjnych, gdyż stanowią one określone kwoty pieniężne, jakie wydatkował organ egzekucyjny ze swoich środków w związku z inicjowanymi czynnościami mającymi na celu egzekucję określonych świadczeń¹.

● Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 9 marca 2016 r. (sygn. akt I SA/Gl 1181/15, LEX nr 2029082), u.p.e.a. zawiera pełne uregulowanie dotyczące obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Nie ma więc potrzeby stosowania w tej materii uregulowań innych ustaw, w tym przepisów k.p.a., które w postępowaniu egzekucyjnym znajdują zastosowanie, i to odpowiednie, wyłącznie w sytuacji opisanej w art. 18 u.p.e.a. W ocenie gliwickiego sądu administracyjnego, jeżeli u.p.e.a. zawiera samodzielne i charakterystyczne dla regulowanego nią postępowania przesłanki i warunki obciążania kosztami egzekucyjnymi, to brak jest podstaw do stosowania w zakresie tej instytucji uregulowań k.p.a., w tym odnoszących się do opłat i kosztów postępowania (art. 262 par. 1 k.p.a.).

● Konstrukcja opłat za czynności egzekucyjne stanowi odpowiedni procent egzekwowanej należności i nie jest uzależniona od nakładu pracy organu egzekucyjnego².Wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie bądź to w stosunku procentowym do egzekwowanych należności, bądź też kwotowo. Naliczanie i pobieranie opłat egzekucyjnych nie jest uzależnione od wyegzekwowania przez organ egzekucyjny dochodzonej należności ani też od wysokości faktycznie poniesionych przez ten organ wydatków. W tym sensie można mówić, że opłaty te mają charakter zryczałtowany. Przepisy u.p.e.a. bardzo szczegółowo określają zarówno samą wysokość opłat egzekucyjnych, jak i moment powstania obowiązku ich uiszczenia³. Z uwagi na to, że wysokość opłat egzekucyjnych określana jest zazwyczaj stosunkowo (proporcjonalnie) do egzekwowanej czy też uzyskanej kwoty lub do wartości przedmiotów, z których prowadzona jest egzekucja, istotne znaczenie ma moment powstania obowiązku uiszczenia tych opłat. Wynika to z tego, że kwoty, od których nalicza się opłaty, mają zmienną wartość. W skład egzekwowanej należności wchodzą zazwyczaj odsetki za zwłokę, które z każdym dniem powiększają jej wartość; z kolei wartość zajętej ruchomości w zależności od jej rodzaju może z biegiem czasu bądź wzrastać, bądź maleć. Dlatego też w różnym czasie opłata za czynności egzekucyjne będzie naliczana w różnej wysokości⁴.

● Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 64 par. 1 pkt 1-6 u.p.e.a., oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, będącego podstawą ich dokonania. Tym samym oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego oblicza się opłaty za następujące czynności egzekucyjne:

- pobranie pieniędzy,

- zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności lub w inny sposób,

- zajęcie ruchomości,

- zajęcie nieruchomości,

- odebranie zajętych ruchomości od zobowiązanego lub odebranie pomieszczeń w zajętej nieruchomości.

Ustawodawca wprowadza zasadę, że opłaty za zajęcia, o których mowa w art. 64 par. 1 pkt 2-6 u.p.e.a., pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Chodzi tutaj o zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, zajęcie ruchomości, zajęcie nieruchomości oraz odebranie zajętych ruchomości od zobowiązanego lub odebranie pomieszczeń w zajętej nieruchomości. Ponadto jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 par. 1 pkt 2-6 u.p.e.a., opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6,80 zł5.

● Szczególną opłatą jest opłata manipulacyjna, którą pobiera się z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w początkowej fazie postępowania egzekucyjnego. Opłata ta wynosi 1 proc. kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zasadą jest pobieranie powyższej opłaty niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Opłata wynosi bowiem 1 proc. kwoty egzekwowanych należności, a nie wyegzekwowanych należności. W podstawie jej obliczenia uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego⁶.

● Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14, OTK-A 2016/51) stwierdził, że:

- art. 64 par. 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 konstytucji;

- art. 64 par. 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 konstytucji;

- art. 64 par. 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 par. 1 pkt 4 u.p.e.a., i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 konstytucji;

- art. 64 par. 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 par. 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 konstytucji.

W swoich rozważaniach trybunał stwierdził, że: "Brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, iż z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Orzeczenie TK dotyczyło w szczególności pominięć ustawodawczych. Stąd generalnie przepisy te nie utraciły mocy. Trybunał skierował jednak do ustawodawcy następujące zalecenie: "Dla właściwej realizacji wyroku trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 par. 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 par. 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych"7.

● Odnosząc się do ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, WSA w Warszawie w wyroku z 5 kwietnia 2017 r. (sygn. akt III SA/Wa 923/17, LEX nr 2288543) wskazał, że skutkiem wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Warszawski sąd administracyjny podkreślił, że TK wyraźnie wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Podstawa do takiego postępowania nie może jednak prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku trybunału.

● Zdaniem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z 28 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 1256/16, LEX nr 2252589) w razie braku interwencji ustawodawcy zadaniem organu jest przede wszystkim odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Ten sam sąd w orzeczeniu z 16 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 1442/16, LEX nr 2232188) uznał, że bezczynność ustawodawcy w zakresie wykonania wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Nakaz bezpośredniego odwołania się do konstytucji obowiązuje nie tylko sąd, lecz także organy państwa działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Ustalając zatem wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich praco-i czasochłonności.

§ 1. Organ egzekucyjny w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d:

1) za wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia - 10 proc. kwoty nałożonej grzywny, nie więcej jednak niż 68 zł; w przypadku wielokrotnego nakładania grzywien opłatę pobiera się osobno od każdego postanowienia;

2) za wydanie postanowienia o:

a) zastosowaniu wykonania zastępczego,

b) wezwaniu zobowiązanego do wydania rzeczy ruchomej albo dokumentu,

c) wezwaniu zobowiązanego do wykonania obowiązku wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu,

d) wezwaniu zobowiązanego do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, z zagrożeniem zastosowania przymusu bezpośredniego

- 6 zł 80 gr;

3) za odebranie rzeczy ruchomej - 6 zł 80 gr;

4) za odebranie dokumentu - 4 zł 20 gr;

5) za odebranie nieruchomości - 68 zł;

6) za opróżnienie lokalu i innych pomieszczeń - 6 zł 80 gr od każdej izby; za opróżnienie pomieszczeń mieszkalnych nie pobiera się odrębnej opłaty od pomieszczeń pomocniczych, jak przedpokoje, korytarze, werandy, łazienki, spiżarnie, a za opróżnienie pomieszczeń gospodarczych, w szczególności garaży i stajni, pobiera się opłatę za każde pomieszczenie jak za izbę;

7) za czynności dotyczące sprzedaży licytacyjnej, za spisanie protokołu o udaremnieniu przeprowadzenia egzekucji oraz za wezwanie pomocy organów, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 13, pobiera się odpowiednio opłaty określone w art. 64 § 1 pkt 7, 9 i 11-13.

§ 2. Obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1, powstaje:

1) za wydanie postanowień wymienionych w pkt 1 i 2 - z chwilą doręczenia zobowiązanemu postanowienia;

2) za czynności wymienione w pkt 3-6 - z chwilą podpisania przez egzekutora protokołu czynności egzekucyjnych;

3) za czynności wymienione w pkt 7 - z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu obwieszczenia o licytacji, z chwilą podpisania protokołu przeprowadzenia licytacji, z chwilą przybycia funkcjonariusza organów, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 13, na miejsce wykonywania czynności egzekucyjnych lub z chwilą podpisania protokołu o udaremnieniu przeprowadzenia egzekucji.

● W zakresie nieregulowanym w omawianym przepisie, do zasad pobierania opłat za czynności dokonane przy egzekucji należności niepieniężnych można w drodze analogii stosować unormowania dotyczące należności pieniężnych, np. opłaty za czynności egzekucyjne powinno się obliczać oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych, analogicznie do zasad określonych w art. 64 par. 3 u.p.e.a.⁸.

§ 1. Wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie:

1) przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora;

2) przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali i pomieszczeń;

3) przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń i schowków;

4) należności świadków, biegłych i rzeczoznawców;

5) ogłoszenia w prasie;

6) sporządzenia dokumentów;

7) prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości;

8) prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego;

9) kosztu uzyskania informacji o majątku dłużnika;

10) wykonania zastępczego;

11) zastosowania przymusu bezpośredniego.

§ 2. Przez wydatki egzekucyjne rozumie się również koszty przekazania wyegzekwowanych kwot w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego.

● Wydatki egzekucyjne to drugi element składowy kosztów egzekucyjnych. Są to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z podejmowanymi czynnościami mającymi na celu egzekucję określonych świadczeń. W szczególności są to wydatki poniesione na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora, przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali i pomieszczeń, przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń i schowków, należności świadków, biegłych i rzeczoznawców, ogłoszenia w prasie, sporządzenia dokumentów, prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości, prowizji i opłat pobieranych w związku realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego, koszty uzyskiwania informacji o majątku dłużnika, wykonania zastępczego oraz zastosowania przymusu bezpośredniego. Wydatkowane przez organ egzekucyjny kwoty pieniężne na te czynności obciążają w konsekwencji zobowiązanego. Ustalane są one w oparciu o rzeczywiste koszty ponoszone przez organ egzekucyjny w trakcie prowadzenia egzekucji. Stąd też na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek udokumentowania ponoszonych wydatków egzekucyjnych rachunkami lub innego rodzaju dowodami⁹.

● Sposób obliczenia oraz dokumentowania wydatków egzekucyjnych został określony w r.u.d.w.e.

§ 1. Opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

§ 2. Jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr.

§ 2a. Przepisu § 2 nie stosuje się do państwa członkowskiego lub państwa trzeciego.

§ 2b. Przepisu § 2 nie stosuje się do Państwowej Inspekcji Pracy.

§ 3. Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

§ 3a. (uchylony).

§ 3b. (uchylony).

§ 4. Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

§ 4a. (uchylony).

§ 4b. Nieściągnięte od zobowiązanego wydatki egzekucyjne, poniesione w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego albo tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g, organ egzekucyjny lub rekwizycyjny pokrywa bezpośrednio z budżetu państwa.

§ 4c. (uchylony).

§ 4d. Nie obciąża się kosztami egzekucyjnymi oraz kwotą, o której mowa w § 2, wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu, jeżeli organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie był naczelnik urzędu skarbowego. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny są pokrywane z budżetu państwa.

§ 4e. Koszty egzekucyjne zabezpieczone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową mogą być pokryte również przez aktualnego właściciela przedmiotu zastawu skarbowego lub hipoteki przymusowej niebędącego zobowiązanym.

§ 5. Egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne.

§ 6. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej.

§ 6a. Organ egzekucyjny zawiadamia:

1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:

a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,

b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;

2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela.

§ 7. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

§ 7a. W przypadkach określonych w art. 80 i art. 81 ustawy o wzajemnej pomocy organ egzekucyjny może wystąpić do państwa członkowskiego lub państwa trzeciego o przekazanie na rachunek tego organu wydatków egzekucyjnych poniesionych w związku z realizacją wniosku o odzyskanie należności pieniężnych wraz z wypłaconymi odsetkami od zwróconych należności pieniężnych, przedstawiając ich zestawienie, jeżeli wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych będących przedmiotem zwrotu spowodowało państwo członkowskie lub państwo trzecie.

§ 7b. W przypadku, o którym mowa w § 7a, nie wydaje się postanowienia o wysokości wydatków egzekucyjnych obciążających wierzyciela.

§ 8. (uchylony).

§ 9. Środki pieniężne pochodzące z wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, w tym powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego, przypadają na rzecz tego organu, który je uzyskał.

§ 10. Jeżeli koszty egzekucyjne zostały pokryte przez wierzyciela, środki pieniężne uzyskane z tego tytułu przypadają na rzecz organu, który dokonał czynności egzekucyjnych powodujących powstanie tych kosztów, z zastrzeżeniem § 11.

§ 11. Jeżeli czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6 i § 6, zostały dokonane przez więcej niż jeden organ egzekucyjny lub rekwizycyjny, uzyskane z tego tytułu środki pieniężne rozdziela się między te organy w proporcji odpowiadającej stosunkowi wyegzekwowanych przez nie kwot do kwot wyegzekwowanych w całym postępowaniu egzekucyjnym. Przepis art. 64 § 3 stosuje się odpowiednio.

§. 11a. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnych do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego koszty egzekucyjne przypadają na rzecz tych organów egzekucyjnych, które dokonały poszczególnych czynności powodujących powstanie tych kosztów.

§. 12. Rozliczenia, o którym mowa w par. 11, dokonuje organ egzekucyjny kończący postępowanie egzekucyjne, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Rozliczenie może być dokonane za zgodą wierzyciela przez potrącenie wzajemnych należności. Na postanowienie w sprawie rozliczenia kosztów przysługuje zażalenie organom, których dotyczy to rozliczenie.

● Artykuł 64c ustanawia zasady odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, obciążając nimi w pierwszej kolejności zobowiązanego. Zasadność takiej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi któregokolwiek innego podmiotu, w tym przede wszystkim wierzyciela, powinno znajdować wyraźne umocowanie w u.p.e.a. i być traktowane w kategoriach wyjątku od generalnej reguły. Przepisami takimi są par. 2, 3 i 4 komentowanego artykułu. Z kolei wyjątkiem od art. 64c par. 4 u.p.e.a. jest art. 64c par. 4d u.p.e.a. Wydatki egzekucyjne pokrywane są wówczas z budżetu państwa¹⁰.

● Wady tytułu wykonawczego uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, o których mowa w art. 64c par. 2 u.p.e.a., dotyczą zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Mówiąc inaczej, chodzi o takie okoliczności, które nie mogą być badane przez organ egzekucyjny w fazie wstępnej, po otrzymaniu przez niego tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Ale istniały one przed wystawieniem tytułu wykonawczego, odnoszą się do jego treści i mogą stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego¹¹. Jeżeli organ egzekucyjny obciąża wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c par. 2 u.p.e.a., powinien uczynić to w formie zawiadomienia. Zawiadomienie takie może mieć charakter zestawienia zbiorczego sporządzanego raz na pewien czas. Organ egzekucyjny w formie zawiadomienia informuje wierzyciela o obciążeniu go wydatkami związanymi z przekazaniem mu egzekwowanej należności oraz o obciążającej go opłacie komorniczej¹².

● Z art. 64c par. 3 u.p.e.a. wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W sytuacji gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Tak więc warunkiem koniecznym obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie, że w sprawie prowadzonego postępowania miały miejsce przesłanki określone w tym przepisie. To znaczy, że niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego zostało spowodowane przez wierzyciela. Przepis ten stanowi bowiem, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te (wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi) organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela¹³.

● Zdaniem WSA w Szczecinie wyrażonym w wyroku z 15 listopada 2016 r. (sygn. akt I SA/Sz 898/16, LEX nr 2182981) warunkiem zastosowania art. 64c par. 3 u.p.e.a. jest po pierwsze ustalenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, po drugie - by stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Przepis ten nie wymaga, oprócz zwrotu kosztów egzekucyjnych na rzecz zobowiązanego, jakichkolwiek dodatkowych wymogów formalnych, np. wniosku czy zawiadomienia. Jedyne, co wydaje się właściwe, to ustalenie ze zobowiązanym sposobu zwrotu kosztów egzekucyjnych, np. na jaki rachunek bankowy ma to nastąpić.

● Zgodnie z art. 64c par. 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Chodzi o przypadek, gdy w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego dojdzie do takiego stopnia zubożenia podmiotu zobowiązanego, że nie będzie możliwości wyegzekwowania od niego kosztów postępowania¹⁴. Do podjęcia rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 64c par. 4 u.p.e.a., w którym wierzyciel zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, niezbędne jest udowodnienie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany jest niewypłacalny oraz iż koszty egzekucyjne są w rzeczywistości ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji - musi bowiem istnieć dowód bezskutecznej egzekucji z majątku zobowiązanego¹⁵.

● Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne wtedy, gdy ich wyegzekwowanie wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (tak np.: wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt II FSK 1883/07, LEX nr 524026; wyrok NSA z 25 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2659/04; wyrok WSA w Krakowie z 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08).

PRZYKŁAD 1

Skutki umorzenia postępowania

Naczelnik urzędu skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela, czyli zarząd województwa, z tytułu zwrotu środków na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. W toku tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych dłużnika. Z informacji uzyskanych z banku wynikało jednak, że rachunek ten wykazuje saldo ujemne. W związku z powyższym nie było możliwe dokonanie potrąceń z wpływających na ten rachunek środków pieniężnych i przekazywanie ich organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny ustalił również, że dłużnik jest właścicielem nieruchomości, na których ustanowione były hipoteki kaucyjne, przymusowe, jak i umowne. Dłużnik z uwagi na stan zdrowia przebywa w samodzielnym publicznym szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych i otrzymuje świadczenia z miejskiego ośrodka pomocy społecznej. Wobec tego naczelnik urzędu skarbowego postanowieniem umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku dłużnika, powołując się na art. 59 par. 3 w zw. z art. 59 par. 2 u.p.e.a. Stwierdził bowiem, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Następnie naczelnik urzędu skarbowego postanowieniem orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami w łącznej kwocie 13 892,00 zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego. Zarząd województwa zaskarżył to rozstrzygnięcie. Organ II instancji utrzymał je w mocy. Ostatecznie sprawa trafiła do sądu administracyjnego. Ten oddalił skargę wierzyciela. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zarówno organ I, jak i II instancji trafnie uznały, iż postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek wierzyciela zostało umorzone na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a. wobec stwierdzenia braku majątku, wierzytelności i innych praw majątkowych po stronie dłużnika, w stosunku do których możliwa byłaby egzekucja. Wydanie postanowienia na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a. powoduje i oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego. Wobec tego organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów postępowania egzekucyjnego, więc nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela.

(na podstawie wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Go 686/16, LEX nr 2188523).

● Zdaniem dra Piotra M. Przybysza istnieje podstawa do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w przypadku gdy egzekwowany obowiązek wynikał z decyzji nieostatecznej, która została uchylona w postępowaniu odwoławczym. Decyzja ta stanowi warunkową podstawę do wszczęcia i prowadzenia egzekucji, a zatem uchylenie tego rozstrzygnięcia przed wyegzekwowaniem obowiązku powoduje niedopuszczalność egzekucji. W przypadku uchylenia takiej decyzji po wyegzekwowaniu obowiązku zobowiązanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek egzekucji (zob. art. 168b u.p.e.a.)¹⁶. Pogląd ten potwierdza wyrok NSA z 31 sierpnia 2016 r. (sygn. akt II FSK 3562/14, LEX nr 2119057). W orzeczeniu tym stwierdzono, że wynikająca z art. 64c par. 4 u.p.e.a. niemożność (nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego) może być także rozumiana jako prawny nakaz nieobciążania zobowiązanego kosztami wynikłymi z egzekucji prowadzonej w wykonaniu wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (tu decyzji podatkowej uchylonej przez organ odwoławczy).

● Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w sytuacji niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co może być spowodowane np. jedynie formalnymi wadami w samym tytule wykonawczym (art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 u.p.e.a.), istnieje (wywodzony z art. 64c par. 3 u.p.e.a.) nakaz nieobciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Tym bardziej nakaz taki powinien istnieć w przypadku uznania aktu administracyjnego za niezgodny z prawem. Tylko taka mogła być bowiem przyczyna uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy (tak też WSA w Gliwicach w wyrokach: z 22 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1589/16, LEX nr 2271140 oraz z 11 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1572/16, LEX nr 2291323).

PRZYKŁAD 2

Uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wszczęcia egzekucji

Wójt w stosunku do spółki wydał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Rozstrzygnięciu temu nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Na podstawie wystawionego tytułu zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny wyegzekwował w całości dochodzone należności wraz z należnymi odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Po tym fakcie samorządowe kolegium odwoławcze uchyliło decyzję będącą podstawą wystawionych tytułów wykonawczych i z tej przyczyny organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne. W tej sytuacji organ egzekucyjny może obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c par. 4 u.p.e.a.

● Organ egzekucyjny nie ma obowiązku wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych nawet w przypadku, gdy koszty te obciążają wierzyciela. Organ powiadamia go jedynie o pobranej wysokości. Powiadomienie to przybiera formę zwykłej czynności materialno-technicznej. Zobowiązany, jak również wierzyciel mogą jednak domagać się wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych i ewentualnie je kwestionować w drodze zażalenia. Żądanie to może zostać zgłoszone przez jeden z wymienionych podmiotów w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Jego bezskuteczny upływ powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych (zobacz wyrok NSA z 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2026/12). Postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych jest zaskarżalne. Na postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych przysługuje również skarga do sądu administracyjnego na ogólnych zasadach, a więc w szczególności po wyczerpaniu środków odwoławczych. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 64c par. 7 u.p.e.a., może zostać wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (także przez umorzenie egzekucji). Uzasadnia to fakt, że kosztów egzekucyjnych nie da się oznaczyć z góry oraz przewidzieć zdarzeń faktycznych i prawnych mających wpływ na zasadę ich ponoszenia lub wysokość. Do wydania tego postanowienia nie jest przeszkodą, że część lub nawet całość kosztów została już pobrana od zobowiązanego przy egzekucji należności głównej wynikającej z tytułu wykonawczego. Powyższe postanowienie nie jest wydawane, gdy wierzycielem jest państwo członkowskie albo państwo trzecie¹⁷.

● Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z 27 kwietnia 2017 r. (sygn. akt II FSK 60/16, LEX nr 2297035) użyte w art. 64c par. 7 u.p.e.a. wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów", należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, jak i zasady ich ponoszenia, w szczególności gdy obciążają one wierzyciela. W ocenie NSA to właśnie w postępowaniu w sprawie kosztów egzekucyjnych powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane w art. 64c par. 3 lub par. 4 u.p.e.a., decydujące o rozdziale tych kosztów.

§ 1. Kwoty opłat za czynności egzekucyjne ulegają podwyższaniu w stopniu odpowiadającym wzrostowi cen towarów i usług konsumpcyjnych wynikającemu ze wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", z uwzględnieniem zaokrąglenia, o którym mowa w art. 27a.

§ 2. Podwyższanie kwot opłat za czynności egzekucyjne następuje z ostatnim dniem kwartału następującego po kwartale, w którym wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych, liczony od dnia 1 stycznia 2002 r. przekroczył 20 proc. lub wielokrotność tej wielkości.

§ 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, podwyższone kwoty opłat za czynności egzekucyjne w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się również do innych należności lub wartości określonych w ustawie kwotowo.

● Przepis stanowi podstawę do waloryzacji wysokości opłat za czynności egzekucyjne. Minister właściwy do spraw finansów publicznych nie skorzystał dotychczas z upoważnienia zawartego w art. 64d par. 3 u.p.e.a.

§ 1. Organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.

§ 2. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

§ 3. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

§ 4. W przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się przede wszystkim opłaty za czynności egzekucyjne.

§ 4a. Organ egzekucyjny z urzędu umarza koszty z tytułu opłat, o których mowa w art. 64 § 1 i 6, jeżeli opłaty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego albo tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g. Nie wydaje się postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

§ 4b. Przepis § 4a stosuje się odpowiednio do wydatków egzekucyjnych poniesionych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie:

1) jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego, chyba że organ egzekucyjny uzyskał zwrot tych wydatków od państwa członkowskiego lub państwa trzeciego w przypadkach określonych w art. 29a lub w przypadkach określonych w art. 80 i art. 81 ustawy o wzajemnej pomocy;

2) tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g.

§ 4c. Organ egzekucyjny z urzędu umarza niewyegzekwowane koszty z tytułu opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6, naliczonej w egzekucji, w której doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, w przypadku przejęcia prowadzenia łącznie egzekucji przez sądowy organ egzekucyjny. Nie wydaje się postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. § 4d. Organ egzekucyjny z urzędu umarza niewyegzekwowane koszty z tytułu opłaty, o której mowa w art. 64 § 1a, jeżeli opłata nie może być ściągnięta od zobowiązanego. Nie wydaje się postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

§ 5. Na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych służy zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

● Organ egzekucyjny może w całości lub w części umorzyć przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (art. 64e par. 1 u.p.e.a.). Ustawodawca w sposób wyczerpujący określił przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Decyzja w przedmiocie umorzenia kosztów należy tylko do organu prowadzącego egzekucję, który może, ale też nie musi dokonać ich umorzenia. Instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych posiada zatem charakter fakultatywny i oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Wobec tego odmowa umorzenia kosztów nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych może wystąpić zarówno zobowiązany, jak i wierzyciel. Wniosek tego ostatniego może być uwzględniony w sytuacji, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, a obciążenie wierzyciela takimi kosztami byłoby gospodarczo nieuzasadnione (art. 64e par. 3 u.p.e.a. )¹⁸.

● Dokonując interpretacji pojęcia "ważny interes publiczny", należy mieć świadomość, że pojęcie to może w poszczególnych okolicznościach uwzględniać różne aspekty. W każdym przypadku wskazuje ono na wyjątkowość instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny. Organ egzekucyjny jest zobowiązany, dokonując interpretacji tego pojęcia, nie tylko uwzględnić interes zobowiązanego, lecz także wziąć pod uwagę okoliczności dotyczące aspektu publicznego, tj. m.in. wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, stan finansów państwa. Interes publiczny realizuje się także w przestrzeganiu pewnych ogólnych zasad porządku prawnego, jak zasada zaufania do organów państwa oraz zasada proporcjonalności oceniana według kryteriów niezbędności i adekwatności zastosowanych środków. Organ egzekucyjny powinien zatem rozważyć możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli przemawia za tym ocena skutków zastosowania przepisów o kosztach egzekucyjnych w aspekcie racjonalności i adekwatności¹⁹.

● W orzecznictwie wskazuje się, że przesłanka interesu publicznego nie odnosi się do statusu przysługującego poszczególnym wierzycielom, którymi w przypadku egzekucji administracyjnej są przede wszystkim podmioty finansowane ze środków publicznych i wykonujące zadania publiczne (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 364/16, LEX nr 2104732). Dlatego zdaniem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z 28 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 1336/16, LEX nr 2267698) szczególny status wierzyciela i jego funkcje administracji samorządowej nie mogą oznaczać, że organy zobowiązane są w każdym przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Tym samym gmina, jak każdy inny wierzyciel, musi ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nieściągniętymi od zobowiązanego. Z kolei WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 20 października 2016 r. (sygn. akt II SA/Go 555/16, LEX nr 2150978) uznał, że przesłanką przemawiającą za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie może być w szczególności specyficzna pozycja wierzyciela, jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie można też utożsamiać ważnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 64e par. 2 pkt 2 u.p.e.a., z interesem Skarbu Państwa (wyrok NSA z 24 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 1851/16, LEX nr 2170087).

● WSA w Warszawie w wyroku z 27 stycznia 2017 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 985/16, LEX nr 2232404) wskazał, że określona w art. 64e par. 2 pkt 2 u.p.e.a. przesłanka interesu publicznego nie może być przeciwstawiona innym przesłankom zawartym w art. 64e par. 2 pkt 2 u.p.e.a.

●

PRZYKŁAD 3

Wzajemna niezależność przesłanek

Zobowiązana wystąpiła do dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Uzasadniła go trudną sytuacją finansową i życiem na granicy ubóstwa. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, postanowieniem odmówił umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu odmowy wskazał, że sytuacja materialna zobowiązanej jest dobra, gdyż emerytura, jaką otrzymuje, jest wyższa niż kwota minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zobowiązana wniosła zażalenie do dyrektora izby administracji skarbowej. Ten uchylił w całości postanowienie dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i umorzył koszty egzekucyjne przypadające na rzecz organu egzekucyjnego powstałe w wyniku prowadzonego postępowania. Organ w uzasadnieniu postanowienia wskazał ponadto, że umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić w przypadku stwierdzenia jednej z okoliczności wymienionych w art. 64e par. 2 u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego po analizie zgromadzonego materiału dowodowego i ponownym rozpatrzeniu wniosku w niniejszej sprawie występują przesłanki (okoliczności) uzasadniające umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Zdaniem tego organu zobowiązana wykazała bowiem, że ze względu na obecną sytuację finansową (życie na granicy ubóstwa) nie będzie w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (art. 64e par. 2 pkt 1 u.p.e.a.). Skargę do sądu złożył dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W jej uzasadnieniu zarzucił dyrektorowi izby administracji skarbowej, że ten nie zbadał, czy umorzenie kosztów byłoby zgodne lub niezgodne z ważnym interesem publicznym. Sąd oddalił skargę, wskazując, że akceptacja stanowiska skarżącego, iż przeciwko umorzeniu zobowiązanej kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny, prowadziłoby do przyjmowania realizacji tej przesłanki w każdej sprawie z udziałem ZUS. Przez to czyniłoby art. 63e par. 2 pkt 1 u.p.e.a. niemożliwym do zastosowania.

● W przypadku umorzenia mającego charakter częściowego uwzględnienia żądania, umorzeniu podlegają przede wszystkim opłaty za czynności egzekucyjne, co nie oznacza, że organ egzekucyjny nie może także umorzyć części poniesionych wydatków egzekucyjnych²⁰.

● Wyjątkiem od zasady, że umorzenie kosztów egzekucyjnych oparto na konstrukcji uznania administracyjnego, jest regulacja przewidziana w art. 64e par. 4a u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny ma obowiązek z urzędu umorzyć koszty z tytułu opłat, o których stanowi art. 64 par. 1 i 6, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego i powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego. Nie wydaje się wówczas postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Postanowienie takie nie zapada także w razie obligatoryjnego umorzenia kosztów na zasadzie art. 64e par. 4c i 4d u.p.e.a.²¹.

Organ egzekucyjny, ze względu na ważny interes zobowiązanego, może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Na postanowienie w sprawie rozłożenia na raty spłaty kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie.

● Organ egzekucyjny może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych jedynie ze względu na ważny interes zobowiązanego. Rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Należy podkreślić, że organ egzekucyjny może umorzyć lub rozłożyć na raty zapłatę wyłącznie tych kosztów egzekucyjnych, które mu przypadają. Zawarty w art. 64e par. 5 u.p.e.a. przepis, że na postanowienie w sprawie rozłożenia na raty spłaty kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie, oznacza, iż zażalenie przysługuje na wszystkie postanowienia w sprawie, tzn. zarówno na postanowienie o rozłożeniu na raty, jak i na postanowienie o odmowie rozłożenia na raty spłaty kosztów egzekucyjnych. Na postanowienie wydane w następstwie rozpatrzenia zażalenia służy skarga do sądu administracyjnego²².

● Z komentowanego przepisu wynika, że przesłanką rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych jest wystąpienie ważnego interesu zobowiązanego. Ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez pojęcie ważnego interesu zobowiązanego. Jednak na gruncie prawa podatkowego (art. 67a u.o.p.) orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jest ukształtowane w tym zakresie i wskazuje, że w pojęciu ważnego interesu strony mieści się ochrona wartości powszechnie cenionych, wysoko usytuowanych w ich hierarchii typu: życie, zdrowie ludzkie, ochrona rodziny. Przyjmuje się, że w ramach ważnego interesu strony mieszczą się np. sytuacje nadzwyczajnej czy losowej utraty możliwości zarobkowania. Przesłankę tę należy oceniać w oparciu o kryteria zobiektywizowane, albowiem z subiektywnego punktu widzenia praktycznie każdy obowiązek zapłaty jest dolegliwy dla zobowiązanego do jego wykonania (por. wyrok WSA w Białymstoku z 7 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Bk 150/06, Lex nr 194209, wyrok WSA w Warszawie z 22 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 53/06, Lex nr 204717, wyrok WSA w Warszawie z 2 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1709/05, Lex nr 211069, wyrok NSA z 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 257/05, Lex nr 286924).

Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych, w szczególności sposób ustalania i rozliczania wydatków wspólnych, poniesionych w związku z egzekucją u dwu lub więcej zobowiązanych oraz przypadki, w których wydatki ustala się w formie zryczałtowanej. Określając sposób ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych minister uwzględnia rodzaj wydatków oraz ich udział w prowadzonych egzekucjach.

● Minister finansów wykonał tę delegację, wydając r.u.d.w.e.

§ 1. Wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu.

§ 2. Wydatki, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny pokrywa z wyegzekwowanych kwot.

§ 3. Wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej.

§ 4. Nie pobiera się opłaty komorniczej od:

1) kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) należności ściągniętych przez organ egzekucyjny będący jednocześnie ich wierzycielem;

3) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez naczelnika urzędu skarbowego, ministra właściwego do spraw finansów publicznych, ministra właściwego do spraw instytucji finansowych albo ministra właściwego do spraw budżetu;

4) należności dochodzonych na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego albo tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g.

§ 5. Opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona.

§ 6. Do opłaty komorniczej stosuje się odpowiednio przepisy § 2 oraz art. 64c § 11 i 12.

§ 7. Jeżeli wierzyciel uchyla się od uiszczenia opłaty komorniczej, opłata ta, w części, w jakiej nie została potrącona przez organ egzekucyjny, podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, po uprzednim doręczeniu upomnienia z zagrożeniem egzekucją, a następnie wystawieniu tytułu wykonawczego.

§ 8. Państwowe jednostki budżetowe, których należności dochodzone w trybie egzekucyjnym stanowią dochód budżetu państwa, z zastrzeżeniem § 4, są upoważnione do przeznaczania odpowiedniej części uzyskanych z egzekucji wpływów na pokrycie opłaty komorniczej i wydatków, o których mowa w § 1.

● Artykuł reguluje kwestie dotyczące kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela z tytułu poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków związanych z przekazaniem mu egzekwowanych należności lub przedmiotu, czyli opłatę komorniczą, przez którą rozumie się opłatę wynoszącą 5 proc. kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 6 u.p.e.a.)²³.

● Opłata komornicza jest należna organowi egzekucyjnemu pod warunkiem wystąpienia określonych przesłanek pozytywnych, a mianowicie: powinny być dokonane uprzednie czynności na rzecz wierzyciela, kwoty stanowiące podstawę naliczenia opłaty powinny być przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego, a ponadto przekazanie kwot powinno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Zatem prawo do opłaty komorniczej uzależnione jest od podjęcia przez organ egzekucyjny skutecznych czynności egzekucyjnych, które w konsekwencji doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela. Jeżeli zatem zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (rozumianych zgodnie z definicją z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. jako wszelkich podejmowanych działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego) wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy przyjąć, że wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego wynikającego z zastosowania tych środków. Podkreślenia wymaga, że obowiązujące regulacje prawne nie przewidują czynienia ustaleń w zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności, tj. czy zobowiązany przekazał wierzycielowi objętą tytułami wykonawczymi należność wskutek zastosowanych na podstawie tych tytułów środków egzekucyjnych częściowo skutecznych, czy też może na skutek innych działań podejmowanych równocześnie przez wierzyciela (wyrok WSA w Rzeszowie z 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 1175/15, LEX nr 1994091; tak też NSA w wyroku z 3 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1462/13, LEX nr 1795579).

Rozdział 7 (uchylony).

DZIAŁ II Egzekucja należności pieniężnych

Rozdział 1 Przepisy ogólne

§ 1. Z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach.

§ 1a. Zawiadomienia o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego mogą być doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej. W takim przypadku nie stosuje się wzoru, o którym mowa w § 1.

§ 2. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:

1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;

2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;

3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego;

4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia;

5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;

6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;

7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;

8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;

9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

§ 2a. Jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej:

1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego;

2) zawiadomienie o zajęciu zawiera numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) zobowiązanego, o ile są znane organowi egzekucyjnemu;

3) zawiadomienie o zajęciu opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

§ 2b. W przypadkach, o których mowa w § 1a, organ egzekucyjny sporządza wydruk zawiadomienia o zajęciu. Doręczenie zobowiązanemu wydruku zawiadomienia o zajęciu uznaje się za doręczenie odpisu tego zawiadomienia.

§ 2c. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzania i dokonywania doręczeń dokumentów przesyłanych w ramach stosowanego środka egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej, mając na względzie bezpieczeństwo posługiwania się dokumentami w postaci elektronicznej oraz sprawność i skuteczność egzekucji.

§ 3. Do protokołu zajęcia prawa majątkowego stosuje się odpowiednio § 4.

§ 4. Protokół zajęcia i odbioru ruchomości zawiera treść określoną w § 2 pkt 1, 4-6 i 9 oraz w art. 53 § 1 pkt 5, a ponadto:

1) wyszczególnienie zajętych ruchomości z podaniem ich ilości, rodzaju jednostki miary i wartości szacunkowej ruchomości, jeżeli jej oszacowanie nie zostało zastrzeżone dla biegłego skarbowego;

2) adnotację, które z zajętych ruchomości mogą być sprzedane bezpośrednio po zajęciu, a także które ruchomości poborca pozostawia pod dozorem zobowiązanego lub osoby zastępującej zobowiązanego, a które odbiera;

3) pouczenie zobowiązanego o skutkach zajęcia ruchomości i przysługującym mu prawie zaskarżenia w postaci zgłoszenia zarzutów;

4) pouczenie dozorcy o skutkach przyjęcia ruchomości pod dozór.

§ 5. Protokół odebrania dokumentu zawiera treść określoną w § 2 pkt 1, 4-6 i 9 i § 4 pkt 3 oraz w art. 53 § 1 pkt 1, 2 i 4-6, a ponadto:

1) oznaczenie lub opis odebranego dokumentu;

2) wartość szacunkową prawa majątkowego związanego z tym dokumentem.

● W świetle art. 67 par. 1 u.p.e.a., zależnie od rodzaju stosowanego środka egzekucyjnego, podstawą jego zastosowania są: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, bądź też protokół zajęcia i odbioru ruchomości lub protokół odbioru dokumentu. Najistotniejsze znaczenie ma tu zawiadomienie o zajęciu. W art. 67 par. 2 u.p.e.a. zostały enumeratywnie wymienione niezbędne elementy prawidłowego zawiadomienia. Jednym z podstawowych skutków zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości jest przejęcie przez organ egzekucyjny wszelkich praw zobowiązanego związanych z zajętą wierzytelnością, prawem albo ruchomością (jednak tylko w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji)²⁴.

● Wyliczenie dokumentów stanowiących podstawę zastosowania środków egzekucyjnych nie jest wyczerpujące. Do egzekucji z nieruchomości dochodzi też przez zajęcie nieruchomości, tj. przez wezwanie zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 110c u.p.e.a.)²⁵.

● W r.w.d.s.e.n.p. wydanym na podstawie art. 67 par. 1 u.p.e.a. określone zostały wzory:

- zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę;

- zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej;

- zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego;

- protokołu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego związanego z dokumentem;

- zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej;

- zawiadomienia o zajęciu praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego;

- protokołu odbioru dokumentu;

- protokołu zajęcia autorskiego prawa majątkowego i prawa pokrewnego lub prawa własności przemysłowej/zawiadomienia o zajęciu prawa własności przemysłowej;

- zawiadomienia o zajęciu udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością;

- zawiadomienia o zajęciu pozostałych praw majątkowych;

- protokołu zajęcia i odbioru ruchomości.

● Na podstawie delegacji z art. 77 par. 2c u.p.e.a. wydane zostało r.s.s.d.d.d. Zgodnie z tym aktem zawiadomienie o zajęciu i inne pisma, o których mowa w art. 67 par. 1a u.p.e.a., doręczane dłużnikowi zajętej wierzytelności i organowi egzekucyjnemu w ramach stosowanego środka egzekucyjnego, sporządza się w formacie PDF (par. 1 r.s.s.d.d.d.). Pisma przesyłane w ramach stosowanego środka egzekucyjnego z użyciem środków komunikacji elektronicznej doręcza się przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności, jeżeli dłużnik taką skrzynkę posiada (par. 2 r.s.s.d.d.d.).

§ 1. Organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.

§ 2. Zobowiązany udziela organowi egzekucyjnemu wszelkich wyjaśnień, potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnej.

● Warunkiem dokonania zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny jest dokonanie tych czynności w sposób przewidziany w u.p.e.a. Tylko wtedy następuje bowiem przeniesienie na organ egzekucyjny wszelkich uprawnień zobowiązanego, które wynikają z zajętych wierzytelności lub praw. Konsekwencją tego jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Nie zmienia to charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności (tj. pozwanym) a zobowiązanym (tj. powodem), w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Przy takim zajęciu dłużnikowi (tj. pozwanemu) nie wolno wypłacać zobowiązanemu wobec organu egzekucyjnego (tj. powodowi) zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Stosowanie środków egzekucyjnych prowadzi nie tylko do podejmowania czynności procesowych, ale wywołuje przede wszystkim skutki dla wykonywania przez zobowiązanego jego wierzytelności, praw majątkowych, a także prawa własności ruchomości²⁶.

● Organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność lub inne prawo majątkowe albo ruchomość, wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego nie tylko w toczącej się sprawie. Może on składać za zobowiązanego wszelkie oświadczenia woli i dokonywać czynności cywilnoprawnych związanych z realizacją zajętych praw i korzystać z rzeczy, o ile jest to niezbędne do przeprowadzenia egzekucji (np. odebrać rzecz najemcy lub dzierżawcy, złożyć za zobowiązanego dyspozycję w biurze maklerskim itp.)²⁷.

O ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej, organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego o oszacowanie wartości zajętej ruchomości lub prawa majątkowego.

● W u.p.e.a. wskazano wiele przypadków, w których oszacowania obligatoryjnie dokonuje biegły skarbowy:

1) w przypadku wniesienia przez zobowiązanego skargi na oszacowanie dokonane przez poborcę skarbowego;

2) przy oszacowaniu zajętych wyrobów użytkowych ze złota, platyny i srebra, innych kosztowności, a także maszyn i innych urządzeń produkcyjnych oraz środków transportu (art. 99 par. 3 u.p.e.a.).

Fakultatywnie organ egzekucyjny może wezwać biegłego skarbowego dla oszacowania wartości wszystkich innych zajętych ruchomości. Może on również w tych przypadkach zwrócić się o wyrażenie opinii do instytucji zajmującej się badaniem cen28.

§ 1. Uprawnienia do oszacowania wartości ruchomości lub prawa majątkowego zobowiązanego mogą być nadane osobie, która:

1) korzysta w pełni z praw publicznych;

2) posiada:

a) dyplom ukończenia wyższej, średniej lub zasadniczej szkoły o profilu technicznym lub artystycznym lub dyplom mistrza, w zawodzie lub kierunku odpowiadającym rodzajowi majątku, którego wartość podlega oszacowaniu,

b) opinię właściwego stowarzyszenia, organizacji zawodowej, szkoły wyższej lub innej instytucji stwierdzającej posiadanie przez tę osobę teoretycznych i praktycznych wiadomości w danej gałęzi techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności niezbędnych do oszacowania wartości majątku.

§ 2. Z wnioskiem o nadanie uprawnień do szacowania wartości majątku zobowiązanego kandydat na biegłego skarbowego występuje do dyrektora izby administracji skarbowej.

§ 3. Do wniosku, o którym mowa w § 2, dołącza się:

1) kopię dokumentu oraz opinię, o których mowa w § 1 pkt 2;

2) informację określającą zakres uprawnień, o które kandydat się ubiega;

3) dokumenty stwierdzające tożsamość kandydata oraz jego niekaralność;

4) opinię zakładu pracy, jeżeli kandydat jest pracownikiem.

§ 4. Na postanowienie dyrektora izby administracji skarbowej, odmawiające dokonania wpisu na listę biegłych skarbowych, przysługuje zażalenie.

§ 5. Podstawę do podjęcia czynności biegłego skarbowego stanowi wpis kandydata na listę prowadzoną przez izbę administracji skarbowej.

§ 6. W prowadzonej przez izbę administracji skarbowej liście biegłych skarbowych uwzględnia się:

1) imię i nazwisko biegłego skarbowego i jego adres zamieszkania;

2) zakres przyznanych uprawnień;

3) termin wpisania na listę;

4) wzór uwierzytelnionego podpisu biegłego skarbowego.

§ 7. Lista biegłych skarbowych jest prowadzona według wzoru określonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dostosowanego do techniki informatycznej.

§ 8. Lista biegłych skarbowych jest dostępna dla zainteresowanych w siedzibie odpowiedniej izby administracji skarbowej.

§ 9. W styczniu każdego roku izba administracji skarbowej przekazuje ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych listę biegłych skarbowych, a także zawiadamia niezwłocznie o każdym przypadku wpisania lub wykreślenia z listy biegłego skarbowego.

§ 10. Skreślenie z listy biegłych skarbowych następuje:

1) na własną prośbę;

2) w przypadku:

a) pozbawienia praw publicznych lub utraty innych warunków do pełnienia tej funkcji albo stwierdzenia, że z chwilą dokonania wpisu na listę biegły skarbowy warunkom tym nie odpowiadał i nadal nie odpowiada,

b) śmierci biegłego skarbowego,

c) stwierdzenia nienależytego wykonywania funkcji biegłego skarbowego.

§ 11. Na postanowienie dyrektora izby administracji skarbowej w sprawie skreślenia biegłego skarbowego z listy biegłych skarbowych przysługuje zażalenie.

§ 12. Biegły skarbowy może odmówić dokonania szacunku wartości majątku zobowiązanego znajdującego się na terenie działania izby administracji skarbowej, na listę której został wpisany, tylko z ważnych przyczyn.

§ 13. Biegły skarbowy, wydając opinię, używa tytułu biegłego skarbowego z oznaczeniem izby administracji skarbowej, na listę której został wpisany.

§ 14. Biegły skarbowy jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić izbę administracji skarbowej o:

1) każdej zmianie swojego adresu;

2) zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności biegłego skarbowego przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

§ 15. Biegłemu skarbowemu za oszacowanie wartości ruchomości lub prawa majątkowego zobowiązanego przysługuje wynagrodzenie zgodne z zakresem wykonanej pracy w wysokości określonej przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia. Określając wysokość wynagrodzenia, minister uwzględnia rodzaj i czas pracy oraz wysokość poniesionych przez biegłego skarbowego wydatków związanych z oszacowaniem wartości ruchomości lub prawa majątkowego.

● Kandydat na biegłego jest zobowiązany do spełnienia obu warunków, o których mowa w par. 1 pkt 2 komentowanego artykułu, tj. powinien przedstawić zarówno kopię dyplomu stwierdzającego posiadanie wykształcenia formalnego, jak i opinię stwierdzającą posiadanie umiejętności niezbędnych do oszacowania wartości majątku. Przesłanką posiadania wymaganych umiejętności może być w szczególności odpowiedni staż pracy w danym zawodzie. Biegły skarbowy nie może używać tego tytułu poza ramami postępowania egzekucyjnego, w szczególności nie może używać go, wydając opinie i dokonując innych czynności w ramach wykonywania zawodu lub informując o prowadzonej działalności²⁹.

● Minister finansów wykonał upoważnienie zawarte w art. 67c par. 15 u.p.e.a., wydając r.o.w.w.b.s.

§ 1. Organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wyznaczonym terminie oszacowania wartości ruchomości lub prawa majątkowego przez biegłego skarbowego i przesyła zobowiązanemu odpis protokołu oszacowania.

§ 2. Jeżeli zobowiązany nie zgadza się z oszacowaniem przez biegłego skarbowego wartości ruchomości lub prawa majątkowego, może wystąpić do organu egzekucyjnego z wnioskiem o dokonanie tego oszacowania przez biegłego sądowego.

§ 3. Jeżeli wartość zajętej ruchomości lub prawa majątkowego oszacowana przez biegłego sądowego nie różni się co najmniej o 25 proc. od wartości oszacowanej przez biegłego skarbowego, koszty oszacowania przez biegłego sądowego ponosi zobowiązany.

§ 4. Wniesienie przez zobowiązanego wniosku, o którym mowa w § 2, wstrzymuje sprzedaż zajętych rzeczy.

● Z treści przepisu nie wynika, w jakiej formie powinno nastąpić zawiadomienie zobowiązanego o terminie szacowania wartości ruchomości lub prawa majątkowego przez biegłego skarbowego. Dlatego należy przyjąć zasadę przewidzianą w k.p.a., zgodnie z którą organ informuje strony w formie pisemnej o możliwości wzięcia udziału w czynności dowodowej na siedem dni przed planowaną czynnością (art. 79 par. 1 k.p.a.). Chodzi bowiem o to, by strona postępowania (a w postępowaniu egzekucyjnym zobowiązany) miała możliwość racjonalnego zaplanowania swojego udziału w czynności szacowania. Z zasady więc (dla celów dowodowych) zawiadomienie o szacowaniu powinno przyjąć formę pisemną. Dopuszczalne jest jednak dokonanie jego również telefonicznie albo przy użyciu innych środków łączności. Podkreślić jednak należy, że zawiadomienie powoduje skutki prawne tylko wtedy, gdy dotarło do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie (art. 55 par. 1 i 2 k.p.a.)³⁰.

● W par. 3 art. 67d zawarto regulację mającą zapobiegać składaniu nieuzasadnionych wniosków o powołanie biegłego sądowego. Jedynie w przypadku istotnej różnicy między dokonanymi wycenami (co najmniej 25 proc.) zobowiązany nie będzie obciążony kosztami ponownego oszacowania³¹.

§ 1. Jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela.

§ 2. Do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53.

§ 3. W przypadku odebrania pieniędzy w wyniku przeszukania pomieszczeń i schowków, środków transportu oraz odzieży, teczek, waliz i podobnych przedmiotów stosuje się odpowiednio przepis § 1.

Wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela.

● Pokwitowanie jest dowodem na to, że zobowiązany wykonał ciążący na nim obowiązek, i ma taki sam skutek jak pokwitowanie wystawione przez wierzyciela. Co więcej, od tego momentu to organ egzekucyjny przejmuje wobec wierzyciela odpowiedzialność za pokwitowaną należność. Tym samym gdyby należność ta nie została przekazana wierzycielowi, wówczas może on jej dochodzić od organu egzekucyjnego, a nie od zobowiązanego. Należy zaznaczyć, że w przypadku gdy na wezwanie poborcy skarbowego zobowiązany uiścił całą kwotę, następuje zakończenie postępowania egzekucyjnego, w przeciwnym razie egzekucja będzie kontynuowana. Dodatkowo z art. 68 par. 2 u.p.e.a. wprost wynika, że ze wskazanych czynności nie sporządza się protokołu, ustawodawca wyłączył bowiem tutaj stosowanie art. 53 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 9 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1279/16, LEX nr 2240717)³².

● WSA w Łodzi w wyroku z 24 maja 2017 r. (sygn. akt I SA/Łd 238/17, LEX nr 2308266) wskazał, że gdy poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, z chwilą zapłaty przez zobowiązanego całości lub części dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym kwoty pieniędzy, zobowiązany zostaje zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 70 par. 4 u.o.p. W konsekwencji dochodzi do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem egzekucji.

§ 1. Stwierdzenie nabycia w postępowaniu egzekucyjnym praw własności lub innych praw albo ruchomości następuje w drodze postanowienia.

§ 2. Postanowienie, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wydaje na żądanie nabywcy, a jeżeli do wykonywania praw lub dysponowania ruchomościami niezbędne jest posiadanie dowodu nabycia - z urzędu.

● Dla stwierdzenia nabycia w postępowaniu egzekucyjnym prawa własności (innych praw) przewidziana została przez ustawodawcę forma procesowa postanowienia. Postanowienia o stwierdzeniu nabycia prawa (ruchomości) nie wydaje się jednak z urzędu w każdym przypadku. Co do zasady u.p.e.a. uzależnia wydanie tego rozstrzygnięcia od złożenia przez nabywcę stosownego wniosku (żądania). Jedynie gdy do wykonywania praw lub dysponowania ruchomościami niezbędne jest posiadanie dowodu nabycia, organ egzekucyjny ma obowiązek wydać postanowienie z urzędu. Postanowienie organu egzekucyjnego stanowi dowód przejścia prawa (własności) na nabywcę (co do przypadków, w których konieczne jest wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia z urzędu³³).

Prawa majątkowe i ruchomości nabyte w postępowaniu egzekucyjnym są wolne od obciążeń.

● Nabycie praw majątkowych lub ruchomości w trybie postępowania egzekucyjnego jest nabyciem pierwotnym. Oznacza to, że nabywca nie wywodzi prawa własności od dotychczasowego właściciela, który je traci, lecz nabywa je ex lege (z mocy prawa). To z kolei powoduje nabycie prawa własności bez obciążeń. Jednak konsekwencją tego charakteru nabycia praw majątkowych i nieruchomości jest brak możliwości składania żądań dotyczących obniżenia ceny jej nabycia w związku z ewentualnymi wadami. Nabywcy nie przysługują więc żadne roszczenia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy. Wad prawnych być nie powinno, gdyż niweluje je pierwotny charakter nabycia³⁴.

§ 1. Gdy zobowiązanym do uiszczenia należności pieniężnej jest państwowa jednostka budżetowa, wierzyciel w celu otrzymania tej należności składa tytuł wykonawczy bezpośrednio tej państwowej jednostce, z której działalnością wiąże się egzekwowana należność. Jednostka ta jest obowiązana bezzwłocznie należność uiścić. Jeżeli należność nie zostanie uiszczona w terminie 7 dni od dnia złożenia tytułu wykonawczego, jednostka nadrzędna zobowiązanego, na wniosek wierzyciela, zarządza pokrycie należności ze środków zobowiązanego.

§ 2. W zakresie zarządzenia, o którym mowa w § 1, jednostce nadrzędnej przysługują uprawnienia jednostki budżetowej do dysponowania środkami zgromadzonymi na jej rachunku.

§ 3. Przepis § 1 nie ma zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zobowiązań podatkowych oraz należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 4.

● Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.f.p. jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych niemające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W zależności od tego, kto jest organem umocowanym do utworzenia jednostki budżetowej, wyróżnia się państwowe jednostki budżetowe oraz gminne, powiatowe i wojewódzkie jednostki budżetowe.

● Państwowe jednostki budżetowe zajmują wśród zobowiązanych uprzywilejowaną pozycję, która wyraża się w obowiązywaniu wobec takich jednostek szczególnego trybu w razie niewykonania przez nie w terminie większości obowiązków pieniężnych podlegających egzekucji administracyjnej. Tryb ten nie dotyczy tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zobowiązań podatkowych oraz należności przypadających od jednostek budżetowych, wynikających z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych z zobowiązaniami tych jednostek. W konsekwencji wobec państwowych jednostek budżetowych nie wszczyna się postępowania egzekucyjnego i nie stosuje się przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych należności pieniężnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Nie będzie też dopuszczalne prowadzenie postępowania zabezpieczającego i stosowanie środków zabezpieczenia wymienionych w art. 164 par. 1 u.p.e.a. w zakresie tych należności pieniężnych, co do których nie można prowadzić postępowania egzekucyjnego. Sposób postępowania wierzycieli w przypadku nieuiszczenia przez państwową jednostkę budżetową należności pieniężnych, z wyłączeniem wymienionych wyżej trzech kategorii należności, reguluje art. 69 u.p.e.a.³⁵.

§ 1. W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej albo egzekucji administracyjnych do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, gdy zajęte kwoty nie wystarczają na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych, dłużnik zajętej wierzytelności:

1) przekazuje należność na rzecz tego organu, który pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności pieniężnych w wyższej kwocie;

2) pod rygorem odpowiedzialności za szkodę, niezwłocznie zawiadamia o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zajęcia zostały dokonane.

§ 2. W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej albo egzekucji administracyjnych do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, gdy zajęte kwoty nie wystarczają na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych, zobowiązany w przypadku zbiegu egzekucji do ruchomości albo prawa majątkowego, którego warunkiem wykonywania jest posiadanie dokumentu, pod rygorem odpowiedzialności za szkodę, niezwłocznie zawiadamia o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zajęcia zostały dokonane.

● Artykuł 69a par. 1 u.p.e.a. kierowany jest do dłużnika zajętej wierzytelności. Po pierwsze podmiot ten jest zobowiązany do przekazania należności na rzecz organu, który pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności pieniężnych w wyższej kwocie przekazania całości należności. Po drugie dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek zawiadomić o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zajęcia zostały dokonane. Pozwala to na dokonanie oceny zasadności czynności dokonanych przez dłużnika zajętej wierzytelności. Artykuł 69a par. 2 u.p.e.a. kierowany jest natomiast do zobowiązanego. W sytuacji wystąpienia zbiegu egzekucji do ruchomości albo prawa majątkowego, którego warunkiem wykonywania jest posiadanie dokumentu (pod rygorem odpowiedzialności za szkodę), niezwłocznie zawiadamia o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne. Musi wskazać datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zajęcia zostały dokonane. Nie ulega wątpliwości, że przepis ten dotyczy tak zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, jak i zbiegu egzekucji sądowych³⁶.

§ 1. Dłużnik zajętej wierzytelności jest obowiązany do naliczenia odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie, należnych od następnego dnia po dniu wystawienia przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub prawa majątkowego do dnia przekazania organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych uzyskanych z zajęcia, z zastrzeżeniem § 2.

§ 2. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności przekazuje organowi egzekucyjnemu środki pieniężne za pośrednictwem rachunku bankowego, nalicza odsetki, o których mowa w § 1, do dnia obciążenia rachunku bankowego zobowiązanego przekazywaną kwotą.

§ 3. Organ egzekucyjny w okresie realizacji zajęcia jest obowiązany powiadamiać dłużnika zajętej wierzytelności o każdorazowej zmianie stawki odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie.

§ 4. Dłużnik zajętej wierzytelności nie odpowiada za nieprawidłowe obliczenie odsetek, jeżeli organ egzekucyjny nie powiadomił go w porę o zmianie, o której mowa w § 3.

§ 5. Przepisy § 1-4 stosuje się do dłużników zajętej wierzytelności obowiązanych do prowadzenia ksiąg podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

● Dłużnikiem zajętej wierzytelności jest podmiot realizujący na wezwanie organu egzekucyjnego zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego (art. 1a pkt 3 u.p.e.a.), jak np. bank, gdy prowadzona jest egzekucja z rachunku bankowego, pracodawca, gdy prowadzi się egzekucję z wynagrodzenia za pracę, dłużnik zobowiązanego, jeśli stosuje się egzekucję z innych wierzytelności, czy nawet placówka pocztowa, która jest zobowiązana wypłacić kwotę przekazu wierzycielowi (art. 92 u.p.e.a.). W tym przepisie nałożono na dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek naliczenia odsetek z tytułu niezapłacenia należności za okres między zajęciem a przekazaniem kwot organowi egzekucyjnemu. Ustawodawca przewidział tu dodatkowo obowiązek organu egzekucyjnego powiadamiania dłużnika o każdorazowej zmianie stawki odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie. Powinien on także powiadomić dłużnika o pierwotnej wysokości odsetek, które ma on naliczać. Dłużnik zajętej wierzytelności ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależne wykonanie ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przewidzianą w art. 71b u.p.e.a. Konsekwencją wadliwego postępowania dłużnika może być ściągnięcie od niego wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego. Może być też pociągnięty do odpowiedzialności odszkodowawczej w trybie art. 168 u.p.e.a. Nie można jednak pociągnąć do odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności za nieprawidłowe obliczenie odsetek w przypadku zaniedbania obowiązku informowania przez organ egzekucyjny³⁷.

(uchylony).

Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w umowie klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 891).

● Klauzula kompensacyjna jest klauzulą przewidującą w razie wystąpienia podstawy realizacji zabezpieczenia, natychmiastowe potrącenie lub kompensatę wierzytelności oraz sposób ich dokonania i rozliczenia stron, zawartą w umowie o ustanowienie zabezpieczenia finansowego, umowie ramowej związanej z tą umową lub w umowie szczegółowej zawartej w wykonaniu umowy ramowej (art. 3 pkt 3 u.n.z.f.)³⁸.

§ 1. Jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

§ 2. O nakazanie wyjawienia przez zobowiązanego majątku można zwrócić się także przed wszczęciem egzekucji administracyjnej lub w toku tej egzekucji, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu okresowo świadczeń za okres 6 miesięcy.

§ 3. Podstawą żądania wyjawienia przez zobowiązanego majątku są dokumenty stanowiące podstawę wszczęcia egzekucji administracyjnej lub dokonania zabezpieczenia w trybie przepisów działu IV. W tym przypadku nie nadaje się sądowej klauzuli wykonalności.

● Zgodnie z art. 913 par. 1 k.p.c. jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, może on żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku. Wymienia się przy tym rzeczy i miejsca, gdzie się one znajdują, przypadające mu wierzytelności i inne prawa majątkowe oraz do złożenia przyrzeczenia. Warunkiem wystąpienia do sądu o nakazanie wyjawienia majątku przez zobowiązanego jest wcześniejsze stwierdzenie bezskuteczności egzekucji administracyjnej.

● Sąd Najwyższy w wyroku z 22 października 2013 r. (sygn. akt III UK 154/12, LEX nr 1463908) wskazał, że pojęcie "bezskuteczność egzekucji" należy rozumieć jako brak możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego w toku wszczętej i przeprowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku zobowiązanego. Dowodem bezskuteczności egzekucji będzie przede wszystkim wydane po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny postanowienie o umorzeniu postępowania z uwagi na bezskuteczność egzekucji (art. 59 u.p.e.a. czy też art. 824 k.p.c.).

● Zasadniczo wystąpienie przez organ egzekucyjny lub wierzyciela do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku może nastąpić wtedy, gdy egzekucja należności pieniężnych okazała się bezskuteczna (art. 71 par. 1). Od tej reguły ustawa przewiduje wyjątki wskazane w art. 71 par. 2. Dopuszczają one wystąpienie o wyjawienie majątku także wtedy, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ani ze znanego majątku zobowiązanego, ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu periodycznie świadczeń za okres sześciu miesięcy. Podstawowe różnice między obiema możliwościami wynikającymi z komentowanego przepisu dotyczą momentu wystąpienia do sądu z wnioskiem o wyjawienie majątku. W przypadku gdy egzekucja okazała się bezskuteczna, wystąpienie takie może mieć miejsce dopiero po przeprowadzeniu próby wyegzekwowania należności pieniężnej za pomocą możliwych środków egzekucyjnych. Dopiero wtedy bowiem można stwierdzić, że egzekucja nie doprowadziła do wyegzekwowania należności (stała się bezskuteczna). W drugiej sytuacji, wynikającej z art. 71 par. 2, możliwość takiego wystąpienia istnieje już przed wszczęciem egzekucji lub w toku jej prowadzenia, gdy powstaje uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowanej należności nie będzie można wyegzekwować. Uzasadnione przypuszczenie oznacza, że nie ma potrzeby udowodnienia niemożności przeprowadzenia egzekucji. Należy jednak wykazać brak możliwości zaspokojenia należności pieniężnej ze znanego majątku zobowiązanego, a także z jego wynagrodzenia za pracę lub przypadających mu periodycznych świadczeń za okres sześciu miesięcy³⁹.

● Wniosek o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku składa się w sądzie właściwości ogólnej dłużnika. Podstawą żądania wyjawienia przez zobowiązanego majątku są dokumenty stanowiące podstawę wszczęcia egzekucji administracyjnej lub dokonania zabezpieczenia w trybie przepisów działu IV u.p.e.a. W tym przypadku nie nadaje się sądowej klauzuli wykonalności⁴⁰.

§ 1. Organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2.

§ 2. Jeżeli środek egzekucyjny zastosowany został przez organ egzekucyjny, o którym mowa w art. 19 § 3, 4, 7 i 8, kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadza, z urzędu lub na wniosek tego organu, naczelnik urzędu skarbowego.

§ 3. Udostępnienie organowi egzekucyjnemu dokumentów i informacji niezbędnych do przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nie narusza obowiązku zachowania przez dłużników zajętej wierzytelności tajemnicy określonej w odrębnych przepisach.

§ 4. Czynności kontrolnych dokonuje się w obecności dłużnika zajętej wierzytelności lub osoby odpowiedzialnej za realizację zajęcia.

§ 5. Osoba dokonująca czynności kontrolnych obowiązana jest okazać pisemne upoważnienie organu egzekucyjnego do dokonywania tych czynności.

§ 6. Kopię protokołu z czynności kontrolnych doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności lub osobie odpowiedzialnej za realizację zajęcia.

§ 7. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole, może zgłosić niezwłocznie do protokołu odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedłożyć je w formie pisemnej.

§ 8. Przepisy § 1-7 stosuje się odpowiednio do zobowiązanego.

§ 9. Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

● Kontrola przestrzegania przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązków dotyczących zajętej wierzytelności jest co do zasady obowiązkowa. Nie jest jednak konieczna, jeśli materiał dowodowy sprawy pozwala organowi egzekucyjnemu na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Kontrolę tę sprawuje organ egzekucyjny. Czynności kontrolnych dokonuje w toku postępowania prowadzonego wobec zobowiązanego w obecności dłużnika zajętej wierzytelności lub osoby odpowiedzialnej za realizację zajęcia. Postępowanie to jest prowadzone odrębnie od postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec głównego zobowiązanego (art. 71a u.p.e.a.). Czynności te nie stanowią zatem czynności egzekucyjnych i nie mają do nich zastosowania przepisy u.p.e.a. regulujące standardy (rygory) dokonywania czynności egzekucyjnych. Postępowanie kontrolne ma charakter rozpoznawczy, a jego celem jest ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu i czy miało ono podstawę prawną. Podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności lub jej części organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a par. 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela⁴¹.

● Postanowienie, o którym mowa w 71a par. 9 u.p.e.a., jest podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności. Na postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty dłużnikowi zajętej wierzytelności przysługuje zażalenie⁴².

Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

● O bezpodstawnym uchylaniu się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności lub jej części można mówić wówczas, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki do jej przekazania, jednak mimo to dłużnik nie spełnia świadczenia w całości lub w części. Nie można zatem mówić o bezpodstawnym uchylaniu się dłużnika, jeżeli realizacja zajęcia została wstrzymana przez organ egzekucyjny (zob. np. art. 70a par. 1 u.p.e.a.), jak również gdy dłużnik zajętej wierzytelności wstrzymał realizację zajęcia ze względu na obciążenie tej wierzytelności zastawem rejestrowym (zob. art. 70b u.p.e.a.). Zarówno ujawnienie roszczenia osoby trzeciej do zajętej wierzytelności, jak i wszczęcie sporu przed sądem lub innym organem odnośnie do zajętej wierzytelności nie upoważnia dłużnika do wstrzymania się z przekazaniem organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności lub jej części. Przykładowo został zajęty rachunek bankowy zobowiązanego, który jednocześnie obsługuje kredyt w rachunku bieżącym. Z umowy kredytu wynika, że każda wpłata przeznaczona jest na spłatę zadłużenia z tytułu kredytu. W wyniku zajęcia tego rachunku bank będzie zobowiązany do przekazywania organowi egzekucyjnemu wszystkich kwot, które wpłyną na zajęty rachunek. Bank dopiero po wystawieniu bankowego tytułu wykonawczego będzie mógł skutecznie przeciwstawić swoją wierzytelność egzekwowanej należności, co doprowadzi do zbiegu egzekucji (zob. art. 62 u.p.e.a.)⁴³.

§ 1. Organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego może, w drodze decyzji, odroczyć termin zapłaty należności pieniężnych albo rozłożyć na raty zapłatę należności pieniężnych dochodzonych na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego wraz z odsetkami naliczonymi zgodnie z przepisami działu III ustawy - Ordynacja podatkowa.

§ 2. Do udzielania ulg, o których mowa w § 1, stosuje się odpowiednio przepisy działów III i IV ustawy - Ordynacja podatkowa.

§ 3. O udzieleniu ulg, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny informuje państwo członkowskie lub państwo trzecie.

● Rozstrzygnięcie podjęte przez organ egzekucyjny na podstawie art. 71c par. 1 zapada w formie decyzji, która powinna spełniać wymogi określone w przepisach działu IV u.o.p. Z uwagi na brzmienie art. 71c par. 2 nie znajduje w tym zakresie odpowiedniego zastosowania z mocy art. 18 k.p.a. Przyjęte rozwiązanie legislacyjne stanowi wyłom od ogólnej reguły ustalonej w art. 17 par. 1 u.p.e.a., zgodnie z którą zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Od wydanej przez organ egzekucyjny decyzji przysługiwać będzie na ogólnych zasadach odwołanie, a następnie skarga do sądu administracyjnego⁴⁴.

Przypisy

[1] S. Serafin, "Koszty egzekucyjne w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym", [w:] (red.) J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, "System egzekucji administracyjnej", Warszawa 2004, s. 300.

[2] W. Grześkiewicz, "Zasady obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji", Finanse Komunalne 2015, nr 4, s. 25.

[3] Tenże, "Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka", Warszawa 2006, s. 352.

[4] Tenże [w:] D.R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 64 u.p.e.a., teza 3.1.

[5] M. Staniszewski, "Egzekucja obowiązków podatkowych", Warszawa 2010, s. 99 i 100.

[6] R. Hauser, W. Piątek [w:] R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Z. Leoński, W. Sawczyn, W. Piątek, J. Olszanowski, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Legalis 2016, wersja elektroniczna, komentarz do art. 64 u.p.e.a., teza 4.

[7] Więcej na temat orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) zobacz: D. Szubielska, "Koszty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego", Przegląd Podatkowy 2017, nr 5, s. 45-49.

[8] R. Hauser, W. Piątek, op. cit., komentarz do art. 64a u.p.e.a., teza 2.

[9] S. Serafin, op. cit., s. 301.

[10] R. Hauser, W. Piątek, op. cit., komentarz do art. 64c u.p.e.a., teza 1.

[11] P.M. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 64c u.p.e.a., teza 2.

[12] W. Grześkiewicz, "Egzekucja administracyjna...", op. cit., s. 361.

[13] Tenże, op. cit., komentarz do art. 64c u.p.e.a., teza 4.5.

[14] S. Serafin, op. cit., s. 304.

[15] W. Grześkiewicz, "Zasady obciążenia kosztami...", op. cit., s. 33.

[16] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 64c u.p.e.a., teza 5.

[17] R. Hauser, W. Piątek, op. cit., tezy 7 i 8.

[18] S. Serafin, op. cit., s. 304.

[19] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 64d u.p.e.a., teza 5.

[20] S. Babiarz [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LEX 2009, wersja elektroniczna.

[21] R. Hauser, A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 64e u.p.e.a., teza 5.

[22] Ibidem, komentarz do art. 64f u.p.e.a., tezy 1-3.

[23] W. Grześkiewicz, op. cit., komentarz do art. 66 u.p.e.a., teza 2.1.

[24] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), B. Adamiak, J. Borkowski, A. Krawczyk, A. Skoczylas, "Prawo procesowe administracyjne" [w:] "System prawa administracyjnego", tom 9, Warszawa 2014, s. 432 i 433.

[25] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 67 u.p.e.a., teza 3.

[26] R. Suwaj [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 67a u.p.e.a., teza 3.

[27] Ibidem, teza 4.

[28] R. Hauser, A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 67b u.p.e.a., teza 3.

[29] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 67c u.p.e.a., tezy 1 i 3.

[30] R. Suwaj, op. cit., komentarz do art. 67d u.p.e.a., teza 3.1.

[31] R. Hauser, A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 67d u.p.e.a., teza 4.

[32] J. Wyporska-Frankiewicz [w:] J.P. Tarno (red.), E. Cisowska-Sakrajda, K. Defecińska-Tomczak, M. Sieniuć, A. Suławko-Karetko, J. Wyporska-Frankiewicz, "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych", LEX 2012, wersja elektroniczna.

[33] R. Hauser, op. cit., komentarz do art. 68b u.p.e.a., tezy 1-3.

[34] R. Suwaj, op. cit., komentarz do art. 67d u.p.e.a., teza 3.1.

[35] K. Defecińska-Tomczak [w:] "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej...", op. cit.

[36] R. Hauser, J. Olszanowski, op. cit., komentarz do art. 69a u.p.e.a., teza 4.

[37] R. Suwaj, op. cit., komentarz do art. 70 u.p.e.a., tezy 3.1.-3.3.

[38] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 70c u.p.e.a.

[39] R. Hauser, op. cit., komentarz do art. 71 u.p.e.a., teza 3.

[40] R. Suwaj, op. cit., komentarz do art. 71 u.p.e.a., teza 3.4.

[41] E. Cisowska-Sakrajda [w:] "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej...", op. cit.

[42] R. Suwaj, op. cit., komentarz do art. 71a u.p.e.a., teza 6.3.

[43] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 71b u.p.e.a.

[44] W. Piątek "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 71c u.p.e.a., teza 3.

Autopromocja

NIS2 w Polsce. Jak przygotować firmę na nowe wymogi cyberbezpieczeństwa Praktyczny przewodnik wdrożenia NIS2 Sprawdź

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

DGP

Zgłoś błąd