Duchów (już) nie ma

Ludzie wierzący w życie pozagrobowe mówią o „zaświatach” czy też „tamtym świecie”. Pojęcia te podkreślają zasadniczą różnicę pomiędzy światami żywych i umarłych – z bezpiecznym dystansem między nimi. Rzymianie myśleli podobnie i inaczej zarazem. W ich rozumieniu w skład rodziny (łac. familia) wchodzili bowiem nie tylko członkowie rodu, klienci, niewolnicy, majątek, lecz także duchy przodków. Te ostatnie w życie domu angażowały się rzadko, choć żywi lubili widzieć w nich sojuszników. Wyobrażali sobie, że chronią one ognisko domowe, a w razie potrzeby przestrzegają i napominają (zwłaszcza we śnie). Duchy – o czym żywi oczywiście wiedzieli – odgrywały jednak w życiu rodziny jeszcze jedną rolę: surowo recenzowały wszystkie patologiczne zjawiska, które przed żywymi udawało się ukryć w czterech ścianach.