Kujawy i Pomorze od najsmaczniejszej strony

Coraz częściej to właśnie smak staje się dla nas inspiracją do podróży, a turystyka kulinarna jest jednym z najciekawszych sposobów poznawania poszczególnych regionów Polski. Krajobraz Kujaw i Pomorza tłumaczy wiele z tutejszego menu. Żyzne gleby Kujaw od wieków sprzyjały uprawie zbóż i warzyw, a Pomorze z dostępem do Wisły, Drwęcy i jezior dawało ryby i ptactwo wodne. Nic dziwnego, że regionalna kuchnia opierała się na produktach rolnych i na tym, co oferowały rzeki czy lasy. Obecnie słynie z różnorodności smaków oraz tradycyjnych metod przygotowania potraw.

Kulinarna podróż po województwie to prawdziwa uczta dla podniebienia, bo nie jest to region jednego produktu czy jednej potrawy. To mozaika smaków: od żuru i czarniny, przez gęsinę po pierniki, powidła czy miody. Dla turysty kuchnia kujawsko-pomorska może więc być autentycznym odkryciem.

Gęsina ‒ kulinarna wizytówka regionu

Kulinarnym znakiem rozpoznawczym regionu stała się w ostatnich latach gęsina. Zainicjowana w 2009 r. przez samorząd województwa kampania „Kujawsko-pomorska gęsina na św. Marcina” przywróciła do łask tradycję jedzenia tego smacznego mięsa w imieniny św. Marcina, czyli 11 listopada. Zwyczaj ten ma w Polsce długą historię, ale to właśnie Kujawy i Pomorze go odkurzyły i uczyniły swoją smaczną wizytówką. Warto przypomnieć, że popularna gęś biała kołudzka została wyhodowana w Kołudzie Wielkiej koło Inowrocławia, w tamtejszym Zakładzie Doświadczalnym Instytutu Zootechniki. Rasa ta słynie z najlepszego smaku i właściwości odżywczych. W 2023 r. wpisano ją na ministerialną listę produktów tradycyjnych z Kujaw i Pomorza.

Jesienią w oznaczonych specjalnym logo restauracjach, hotelach i gospodarstwach agroturystycznych w całym regionie królują pieczone gęsi, półgęski, gęsie pasztety, czarniny i rosoły. Szefowie kuchni oferują specjalne menu, wykorzystując tradycyjne i nowoczesne przepisy na gęsinę. W akcji uczestniczy już ponad 200 lokali, promując tradycję kulinarną w najlepszym wydaniu.

Gęsina jest bardzo delikatna w smaku, a po upieczeniu pięknie pachnie. Uchodzi za jeden z najzdrowszych rodzajów mięsa, źródło witamin, minerałów oraz dobrych kwasów tłuszczowych. A jesień i wczesna zima to idealny czas na gęsinę, która wtedy jest najsmaczniejsza, co podkreśla stare polskie przysłowie: „Najlepsza gęsina na Świętego Marcina”. Nic dziwnego, że na Kujawy i Pomorze przyjeżdżają turyści z wielu zakątków Polski, by spróbować różnorodnych przysmaków.

Co roku w listopadzie w całym regionie odbywają się imprezy kulinarne, jarmarki, warsztaty i degustacje, a kulminacyjnym punktem jest „Kujawsko-Pomorski Festiwal Gęsiny” z największym w Polsce gęsim jarmarkiem odwiedzanym przez kilkanaście tysięcy osób. Przez dwa dni w Przysieku koło Torunia spotykają się najlepsi kucharze, producenci żywności i miłośnicy dobrego jedzenia. W minionym roku dużym wzięciem cieszyły się pokazy kulinarne prowadzone przez mistrzów: Michela Morana, Piotra Lenarta, Marietę Marecką i Sebastiana Olmę. Goście z całej Polski mogli spróbować regionalnych potraw i odwiedzić kiermasz z lokalnymi produktami, gdzie na chętnych czekało ponad 100 wystawców. W ich ofercie znalazły się świeże tuszki i potrawy z gęsiny, regionalne wyroby spożywcze, ekologiczne przetwory oraz rękodzieło artystyczne.

Gęsina stała się obecnie nie tylko flagowym produktem kulinarnym Kujawsko-Pomorskiego, ale też nowoczesną marką regionalną przyciągającą tysiące turystów. To duży sukces promocyjny samorządu województwa.

Posmakuj Kujaw i Pomorza na festiwalach

Turystyka kulinarna w regionie to także liczne festiwale, bo Kujawy i Pomorze swoje smaki lubią celebrować publicznie. Jednym z najbardziej znanych wydarzeń jest coroczny Festiwal Smaku odbywający się od 2006 r. w Grucznie w powiecie świeckim. Początkowo skupiał producentów i smakoszy miodów w różnych formach, z czasem stał się wielkim świętem miłośników kuchni regionalnej oraz naturalnego i tradycyjnego jedzenia. Obecnie jest to największa impreza kulinarna w województwie przyciągająca tysiące gości z całej Polski. Przez dwa dni można próbować i kupować miody, dżemy, powidła, sery, wędliny, chleb prosto z pieca czy nalewki. Wydarzeniu, które odbywa się w malowniczej dolinie przy zabytkowym młynie z 1888 r., towarzyszą prezentacje kulinarne, konferencje naukowe o przeszłości i teraźniejszości w kuchni, występy artystyczne i koncerty oraz konkurs na najlepszy smak.

We wrześniu warto się wybrać do leżących w pobliżu Gruczna Strzelec Dolnych (powiat bydgoski). Na kultowym Święcie Śliwki można posmakować tradycyjnych powideł i przyjrzeć się procesowi ich smażenia według dawnych receptur i bez dodatku cukru. Wszystko odbywa się w wielkich kuprowych kotłach z drewnianymi mieszadłami nad ogniem podsycanym drewnem liściastym. Węgierki smażone są przez wiele godzin aż do uzyskania gęstej, ciemnej masy o intensywnym aromacie. Zapach śliwek unosi nad całą okolicą, a wydarzenie przypomina, że w Dolinie Dolnej Wisły już w XIX w. kwitła w najlepsze produkcja smakowitych powideł z węgierek. Zresztą nie bez przyczyny ten gatunek śliwki nazywany jest „królową Doliny Dolnej Wisły”.

Podróżując po Kujawach i Pomorzu, trudno ominąć Toruń, którego średniowieczna starówka została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miasto szczyci się Mikołajem Kopernikiem i równie słynnym piernikiem, będącym od wieków jego wizytówką. I właśnie Festiwal Piernika, którego pierwsza edycja odbyła się w listopadzie ub.r., dołączył do grona znaczących kulinarnych wydarzeń w regionie. Na trzy dni staromiejska ulica Żeglarska zamieniła się w Piernikarską, a wśród atrakcji znalazły się oczywiście warsztaty piernikarskie prowadzone przez mistrzów cukiernictwa. Uczestnicy mogli samodzielnie wyrabiać ciasto i nadawać mu kształty z użyciem tradycyjnych drewnianych form.

Warto przypomnieć, że przepis na toruński piernik pochodzi ze średniowiecza, a jego przygotowanie wymagało wielu drogich składników, takich jak miód, imbir, cynamon czy goździki. Dzięki swojemu położeniu na szlakach handlowych miasto miało do nich dostęp, co zaowocowało wypiekiem, który zyskał sławę w całej Europie. W 2025 r. tradycja toruńskiego piernikarstwa została wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Pszczoły na dachu urzędu

Kulinaria regionu to również różne odmiany miodów. W Kujawsko-Pomorskiem środowisko pszczelarzy jest silne, a miód z lokalnych pasiek trafia na stoły w całym kraju. Symbolicznym przykładem tradycji pszczelarskich jest minipasieka znajdująca się na dachu Urzędu Marszałkowskiego w Toruniu. Od 10 lat gmach stojący w centrum miasta jest domem dla pięciu pszczelich rodzin. W szczycie sezonu w ulach mieszka ok. 200 tys. pszczół. W sercu Torunia rośnie dużo lip i akacji, a na skwerach i w parkach jest mnóstwo kwitnących kwiatów, dzięki czemu pozyskiwany miód ma świetny smak i bardzo dobre właściwości zdrowotne. Pakowany w małe słoiczki od lat jest oryginalnym prezentem dla gości Urzędu Marszałkowskiego. Pszczoły na dachu urzędu nie tylko produkują miód o bogatym bukiecie smakowym, lecz przypominają nam też o roli zapylaczy w rolnictwie i naszym bezpieczeństwie żywnościowym.

Pyszności z unijnym znakiem jakości

Kujawy i Pomorze mogą się pochwalić dwoma produktami wpisanymi do rejestru Komisji Europejskiej jako Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG). To unijny znak rozpoznawalny w całej Europie przyznawany wyrobom spożywczym, rolnym lub winom, których wysoka jakość, renoma lub cechy charakterystyczne wynikają z pochodzenia z określonego regionu. Chronione Oznaczenie Geograficzne zabezpiecza oryginalne produkty przed podróbkami, potwierdza ich autentyczność i wysoką jakość, a także promuje lokalnych producentów.

Na liście kulinarnych perełek z całej Europy ze znakiem ChOG jest obecnie 47 polskich produktów, wśród nich m.in. oscypek, rogal świętomarciński czy obwarzanek krakowski. W województwie kujawsko-pomorskim prawną ochronę na terenie Unii Europejskiej jako pierwszy otrzymał w 2020 r. podpiwek kujawski, czyli dawny tradycyjny napój żniwiarzy. Historia jego wytwarzania sięga 1816 r., kiedy to na Kujawach powstała pierwsza fabryka cykorii. Ten fermentowany bezalkoholowy napój produkowany jest bowiem na bazie mieszanki jęczmienia, cykorii i chmielu. W 2023 r. Chronione Oznaczenie Geograficzne otrzymały też powidła śliwkowe z Doliny Dolnej Wisły, wytwarzane z węgierek tradycyjnymi metodami bez konserwantów i cukru.

Tradycja palce lizać

Znacznie dłuższa jest lista produktów tradycyjnych z województwa kujawsko-pomorskiego. Na wykazie prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa znajduje się obecnie ponad 100 wyrobów, napojów i potraw z regionu, których można spróbować w wielu lokalnych gospodarstwach agroturystycznych i restauracjach. To swoisty przewodnik po regionalnej kuchni, a także źródło informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych cech najstarszych polskich przysmaków.

Na ministerialną listę wpisywane są produkty, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych ‒ wykorzystywanych od co najmniej 25 lat ‒ metod produkcji, stanowiące część dziedzictwa kulturowego regionu, gdzie są wytwarzane, oraz będące elementem tożsamości społeczności lokalnej.

Wśród kujawsko-pomorskich tradycyjnych przysmaków są m.in. żur kujawski na naturalnym zakwasie, czarnina z dodatkiem suszonych owoców, półgęsek (czyli wędzona pierś z gęsi), kiełbasy i szynki wytwarzane według dawnych receptur, a także miody i powidła śliwkowe. Charakterystyczne dla regionu są również dania mączne: pampuchy, kluski ziemniaczane czy pierogi z kapustą i ziemniakami. Niektóre z nazw produktów czy potraw tradycyjnych brzmią naprawdę intrygująco, bo na ministerialnej liście znalazły się też takie specjały jak dziady, klepacze, ruchańce drożdżowe, pyzok, rosopita, marchew krychano czy fjut kociewski. Jest nawet fałszywy zając, czyli pieczeń z mięsa mielonego z ugotowanymi na twardo jajkami, a placki z ciasta kluskowego pieczone na fajerkach połechcą podniebienie nawet największych koneserów.

W wielu miejscach na Kujawach i Pomorzu można spróbować tych różnorodnych potraw w ich prawdziwej formie, przygotowywanych przez lokalnych producentów, którzy kontynuują rodzinne tradycje. – Wyjątkowy sposób wytwarzania, dobry smak i doskonała jakość sprawiają, że warto znać i co ważniejsze – próbować produkty z naszego regionu. Receptury wpisane na ministerialną listę produktów tradycyjnych reprezentują bogate i wciąż żywe dziedzictwo kulinarne Kujaw i Pomorza – mówi Piotr Całbecki, marszałek województwa.

Wśród ponad 100 kujawsko-pomorskich przysmaków zarejestrowanych dotąd na liście produktów tradycyjnych są m.in.: 31 gotowych dań i potraw, 21 wyrobów piekarniczych i cukierniczych, 15 napojów, 9 produktów mięsnych, 10 warzyw i owoców oraz 6 produktów mlecznych. Obecność na tym wykazie to doskonała promocja produktu oraz pierwszy krok do starań o wspomniane unijne certyfikaty.

Zdrowa żywność online

Regionalne produkty od producentów z Kujaw i Pomorza od pięciu lat oferuje wszystkim chętnym internetowy sklep Nasze Lokalne (naszelokalne.pl). Dzięki współpracy samorządu województwa z marszałkowskim Regionalnym Ośrodkiem Zrównoważonego Rozwoju w Przysieku można w nim kupić sery, wędliny, ryby, przetwory z owoców i warzyw, miody oraz wypieki. Asortyment regularnie się poszerza o nowe pozycje oferowane przez kilkudziesięciu dostawców – obecnie smakosze mogą kupić prawie 300 wyrobów.

Sklep to przykład wdrażania idei krótkich łańcuchów dostaw żywności, czyli dostaw bezpośrednio od rolników lub lokalnych producentów. Zamówienia są zbierane odpowiednio wcześniej, aby dostawa mogła się odbyć od razu po zebraniu lub wytworzeniu produktów. Dzięki temu są one najświeższe, co zapewnia najwyższą jakość.

Od niedawna jest możliwość odbioru paczek nie tylko na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, ale też w największych polskich miastach i ich okolicach. Warto skorzystać – przejrzeć bogatą ofertę i wybrać te produkty, które najlepiej oddają smaki Kujaw i Pomorza.

partner