Uwolnić horyzont

Przygotowana przez łódzkie Muzeum Sztuki ekspozycja to retrospektywa. W zaadaptowanej na galerię dziewiętnastowiecznej przędzalni w centrum Manufaktura znalazło się 170 z liczącego 200 obiektów dorobku artysty. Zwiedzając, kluczymy po labiryncie. Patrząc z góry, dostrzeglibyśmy ukryty przekaz tekstowy - ściany działowe układają się w neologizm ZEITTRAUM. Ułożyła go z konstruktywistycznych czcionek zaprojektowanych przez Strzemińskiego w latach 30. kuratorka wystawy, rzeźbiarka Katia Strunz. Można to interpretować jako wprowadzenie a zarazem puentę ekspozycji. - Słowo ZEITTRAUM jest niemalże tożsame z wyrazem "Zeitraum", "Zeit" to czas, a "Raum" - przestrzeń, "Traum" - marzenie senne. ZEITTRAUM może więc oznaczać sen o czasie lub czas snu - wyjaśnia niemiecka artystka. Tę inscenizację można traktować jako wprowadzenie, a zarazem podsumowanie twórczości Władysława Strzemińskiego, w której surrealizm i postulaty nieskrępowanej ekspresji twórczej sąsiadowały z zaangażowaniem w sztukę społeczną i pracę organicznikowską. Radykalizm artysty urodzonego w Mińsku na Białorusi (1893 - 1952) w dużej mierze był wynikiem traumatycznych doświadczeń z okresu I wojny światowej. Władysław Strzemiński był oficerem carskiej armii. W trakcie walk został ciężko ranny: stracił rękę i nogę. Po rewolucji znalazł się w ZSRR - zaczynał karierę zafascynowany dokonaniami pioniera awangardy Kazimierza Malewicza. Był ideowym lewicowcem, ale szybko dostrzegł, że zaprowadzany w Związku Sowieckim nowy porządek jest upiornym i niebezpiecznym mirażem. Na początku lat 20. wraz z żoną, rzeźbiarką Katarzyną Kobro uciekł z totalitarnej utopii. Trafił do Wilna, gdzie zorganizował wystawę sztuki nowoczesnej, uznawaną za założycielski impuls rodzimego konstruktywizmu.