Sienkiewicz lubił lolitki

Janusz Tazbir ze swadą demaskuje falsyfikaty, oddaje hołd luminarzom i dzieli się z czytelnikami swoimi fascynacjami lekturowymi. Liczący blisko pięćset stron tom składa się z trzech części. Otwierające książkę "Falsyfikaty" mają podtekst interwencyjny. Autor tropi różnego rodzaju fałszywki powstałe w Polsce i krajach europejskich, w zadziwiający sposób żywotne oraz odporne na krytykę naukową. Profesor Tazbir rekonstruuje m.in. interpretacyjne koleiny, w które zabrnęli tacy luminarze jak Czesław Miłosz. W rozdziale "Magnat spalony za przejście na judaizm" prof. Tazbir przytacza anegdotkę o autorze "Zniewolonego umysłu", który na spotkaniu noblistów w Wilnie kajał się, że grób "tego męczennika wiary" czczony był przez litewskich Żydów przy jego niewiedzy. Zdaniem Miłosza ów fakt mógłby posłużyć "za przykład deformacji umysłu przez wychowanie w duchu nacjonalistycznym, z czego musiałem później sam wyzwalać się z trudem". Sęk w tym, że poza szeptaną legendą spisaną przez Józefa Ignacego Kraszewskiego (Tazbir zamieszcza tekst oryginału z 1839 roku) nie istnieją żadne dowody na istnienie Walentyna Potockiego, który za swoją konwersję miał trafić na stos w XVIII wieku. Brak jakiejkolwiek wzmianki o tym incydencie nie tylko w raportach przebywających wtedy na terenie Rzeczypospolitej nuncjuszy papieskich. O Ger Cedeku (po hebrajsku "sprawiedliwie nawrócony") milczały także akta wileńskiej gminy żydowskiej, w których przeprowadzono kwerendę przed 1939 rokiem. Nie przeszkadza to jednak niektórym współczesnym publicystom powielać tę wiadomość jako pewnik. Ciekawostką rozdziału jest falsyfikat, który miał podkreślić rolę Polaków w kolonizowaniu Ameryki - dziennik niejakiego Zbigniewa Stefańskiego, włocławskiego mieszczanina, który jakoby dotarł do Nowego Świata z grupą rodaków w 1608 roku.