Porzucić knebel

Dużo było takich książek. Zaaresztowane przez KGB i cudem ocalałe w jedynej kopii "Życie i los" Wasilija Grossmana; "Cynicy" Anatolija Marienhofa, o których istnieniu rodacy pisarza dowiedzieli się dopiero w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku; "Świadek" Ilji Mitrofanowa, pisarza, który najprawdopodobniej za swoje powieści zapłacił życiem. Nie wiadomo, ile jeszcze znalezisk kryje rosyjska literatura, ile książek czekających latami na swój czas zostanie jeszcze odkrytych. Los "Piątego kąta" Izraila Mettera był podobny do losu wielu powieści powstałych w czasach radzieckiego reżimu. Przed 1989 rokiem mogła ukazać się jedynie w okrojonej wersji. "Piąty kąt" pierwotnie ukazał pod tytułem "Katja". Był wtedy odartą z politycznego tła historią miłosną. Dziś wiemy, że książka Mettera to przede wszystkim quasi-autobiograficzna opowieść o burzliwych czasach i smutny portret przegranego pokolenia.