Inna ścieżka

W obliczu tragedii, która spotkała Japonię, trudno o jakieś sensowne słowa. Niewykluczone jednak, że jest to dobry moment, by się czegoś więcej dowiedzieć o Kraju Kwitnącej Wiśni i jego mieszkańcach. Tylko skąd? "Tatami kontra krzesła", niedawno wydana książka autorstwa młodego japonisty i ekonomisty Rafała Tomańskiego, tę lukę na naszym rynku z powodzeniem wypełnia. Oczywiście istnieje u nas grono specjalistów i pasjonatów, którzy o japońskiej rzeczywistości wiedzą wiele, ale Tomański nie do nich adresuje swój przewodnik, lecz do laików. I to ma sens.

Z tego względu "Tatami kontra krzesła" to nie jest rozprawa naukowa ani kulturoznawczy esej, a raczej kolekcja osobliwości - nie podanych jednak bez kontekstu, ale uczciwie wyjaśnionych. Pozwala to autorowi pokazywać, co kryje się pod warstwą stereotypów, jakimi zwykliśmy podsumowywać Japończyków.

Spomiędzy historii o lęku przez obcymi połączonym z fascynacją amerykańską kulturą, o specyfice japońskich klozetów, o tamtejszej pedantycznej precyzji codziennego życia, hazardowych automatach do gry w pachinko, ukłonach i wizytówkach, patologicznym pracoholizmie, architekturze wnętrz, krzywych zębach, polityce zdrowotnej, a więc spomiędzy tych barwnych anegdot wyłania się wszelako niezwykle ciekawa opowieść o świecie, który - podobnie jak i my w Europie - odbył wędrówkę ku nowoczesności, ale zrobił to w dużo szybszym tempie i całkiem po swojemu, w duchu innej tradycji.

Prowadzi to do zastanawiających paradoksów - weźmy choćby zachodni kult wysportowanego ciała: Japończycy, pisze Tomański, ćwiczą, ale brzydzą się muskulaturą, a Japonki owszem, pedałują na rowerkach treningowych, ale na najniższym biegu, żeby nie uwydatnić sobie mięśni łydek. Ma to związek nie tylko z odmiennym poczuciem estetyki, lecz także z rytualnym umniejszaniem własnej wartości w oczach innych. To dla odmiany powoduje, że w badaniach prowadzonych przez globalne firmy kosmetyczne Japończycy powszechnie deklarują, że są brzydcy. Takich smaczków jest w książce Tomańskiego o wiele więcej - zapraszam do lektury.

@RY1@i02/2011/054/i02.2011.054.196.038b.001.jpg@RY2@

Piotr Kofta