Kiedy pacjent musi zapłacić za leczenie

Musimy jednak pamiętać, że mimo posiadania takiego prawa jest ono ograniczone. Kwestie dopuszczalności pobierania opłat za wykonane świadczenia przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SP ZOZ) należy rozpatrywać w kontekście przepisów ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Zgodnie z nią publiczny zakład opieki zdrowotnej udziela świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych osobom ubezpieczonym oraz takim, które są do nich uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, nieodpłatnie, za częściową odpłatnością lub całkowitą odpłatnością. Jednocześnie przy ustalaniu wysokości opłaty za świadczenia zdrowotne udzielane wyżej wymienionym osobom stosuje się ceny urzędowe, jeżeli przepisy odrębne przewidują odpłatność za ich udzielanie.

Wśród przepisów, które dają możliwość pobierania opłat od osób ubezpieczonych, jest np. art. 61 ustawy zdrowotnej, który stanowi, że ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne udzielone świadczeniobiorcy bez skierowania lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, z wyjątkiem stanu nagłego, opłaca pacjent. Z kolei zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej publiczna placówka ochrony zdrowi pobiera opłatę za świadczenia zdrowotne udzielone osobie znajdującej się w stanie nietrzeźwości, niezależnie od uprawnień do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych, jeżeli jedyną i bezpośrednią przyczyną udzielonego świadczenia było zdarzenie spowodowane stanem nietrzeźwości tej osoby.

Podstawa prawna

Art. 33 ust. 1, art. 33 ust. 4, art. 34 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 z późn. zm.).

Art. 61 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Pobieranie opłat za udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej osobom ubezpieczonym może być uznane za wykroczenie. Ustawa zdrowotna daje prawo NFZ do nałożenia kary grzywny na placówkę, jeżeli pobiera ona nienależne opłaty od ubezpieczonych za świadczenia objęte umową z Funduszem. Kara ta może wynieść nawet 2 proc. od wartości umowy podpisanej z NFZ. Kierownik publicznego zakładu opieki zdrowotnej, który wprowadził opłaty od osób ubezpieczonych za udzielane świadczeń opieki zdrowotnej, może również podlegać odpowiedzialności pracowniczej wobec organu założycielskiego placówki, który nadzoruje jej działalność.

Podstawa prawna

Art. 194 ust 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Załącznik nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia z 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 197, poz. 1643).

Usługa transportu sanitarnego przysługuje pacjentowi na podstawie zlecenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (czyli takiego, który ma podpisaną umowę z NFZ), do najbliższego zakładu opieki zdrowotnej (ZOZ) i z powrotem, w przypadkach:

1) konieczności podjęcia natychmiastowego leczenia w zakładzie opieki zdrowotnej;

2) wynikających z potrzeby zachowania ciągłości leczenia.

Pacjent ma również prawo, na podstawie zlecenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, do bezpłatnego przejazdu środkami transportu sanitarnego w przypadku dysfunkcji narządu ruchu uniemożliwiającej korzystanie ze środków transportu publicznego. Celem tego przejazdu musi być odbycie leczenia w najbliższym ZOZ udzielającym świadczenia we właściwym zakresie oraz powrót z niego. Pojęcie dysfunkcji narządu ruchu dotyczy osoby niezdolnej do samodzielnego poruszania się bez stałej pomocy innego człowieka. Ponadto stan zdrowia takiej osoby powinien wykluczać korzystanie ze środków transportu publicznego.

Przy określaniu stanu zdrowia pacjenta kwalifikującego się do bezpłatnego transportu sanitarnego brane są pod uwagę stopnie niesprawności, które wpływają na wysokość odpłatności pacjenta za przewóz środkami transportu sanitarnego. Lekarz wypisujący zlecenie na transport sanitarny powinien w każdym konkretnym przypadku ocenić, czy pacjent posiada dysfunkcję narządu ruchu uniemożliwiającą korzystanie ze środków transportu publicznego. Jeśli stwierdzi, że pacjent posiada dysfunkcję ruchu, która uniemożliwia mu przejazd środkami komunikacji publicznej, to wtedy transport do miejsca zamieszkania będzie bezpłatny.

Natomiast gdy poziom niesprawności ruchowej pacjenta jest mniejszy, musi on zapłacić w całości lub częściowo za transport sanitarny. To właśnie ocena stanu zdrowia pacjenta dokonana przez lekarza przy wypisaniu ze szpitala będzie miała pierwszorzędne znaczenie przy określeniu zakresu prawa pacjenta do transportu sanitarnego.

Podstawa prawna

Par. 4-6 rozporządzenia ministra zdrowia z 17 grudnia 2004 r. w sprawie wykazu grup jednostek chorobowych, stopni niesprawności oraz wysokości udziału własnego świadczeniobiorcy w kosztach przejazdu środkami transportu sanitarnego (Dz.U. nr 275, poz. 2731).

Art. 41 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Pobieranie opłat za możliwość przebywania pacjentów w salach jednoosobowych lub jednostanowiskowych salach porodowych jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Są one określone w rozporządzeniu ministra zdrowia z 10 listopada 2006 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 213, poz. 1568). Natomiast naruszenie praw pacjenta w zakresie porodów rodzinnych (np. poprzez uniemożliwienie członkowi rodziny lub osobie bliskiej udziału w porodzie lub pobieranie opłat za poród rodzinny w wysokości przekraczającej wysokość kosztów świadczeniodawcy poniesionych z tego tytułu) może stanowić podstawę do roszczenia tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego.

Podstawa prawna

Art. 19 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 z późn. zm.).

Koszty udostępniania dokumentacji medycznej przez zakład opieki zdrowotnej określa ustawa o prawach pacjenta. Maksymalne wysokości opłat nie mogą przekraczać określonego procentowo poziomu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale liczonego od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski.

Wysokość opłat:

● za jedną stronę wyciągu lub odpisu dokumentacji medycznej - opłata nie może być wyższa niż 6,33 zł (0,002 proc. liczonego od przeciętnego wynagrodzenia),

● za jedną stronę kopii dokumentacji medycznej - pacjent zapłaci 0,64 zł (0,0002 proc. liczonego od przeciętnego wynagrodzenia),

● za sporządzanie wyciągu, odpisu lub kopii dokumentacji medycznej na elektronicznym nośniku danych - opłata wynosi 6,37 zł (0,002 proc. liczonego od przeciętnego wynagrodzenia).

Podstawa prawna

Art. 28 ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009 r. nr 52, poz. 417).

Art. 52-60 rozporządzenia ministra zdrowia z 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. nr 247, poz. 1819 z późn. zm).

Przyczyny zmiany lekarza mogą być różne (np. zmiana miejsca zamieszkania). Generalna zasada jest taka, że lekarza rodzinnego (ale także pielęgniarkę lub położną POZ) można zmienić nie częściej niż dwa razy w ciągu roku kalendarzowego. W przypadku każdej kolejnej zmiany lekarza rodzinnego pacjent będzie musiał zapłacić 80 zł. Jedynie w przypadku zmiany miejsca zamieszkania lub zaprzestania udzielania świadczeń POZ przez wybranego przez pacjenta lekarza, czyli z przyczyn niezależnych od osoby ubezpieczonej, opłata nie będzie pobierana.

W przypadku rezygnacji z dotychczasowej opieki pacjent powinien wybrać innego świadczeniodawcę. Jeżeli już zdecyduje się na konkretną osobę, to ponownie musi wypełnić deklarację wyboru lekarza.

Podstawa prawna

Art. 28 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Zarządzenie nr 105/2008/DSOZ prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 5 listopada 2008 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju: podstawowa opieka zdrowotna.

Pacjent pokrywa również część kosztów wyżywienia i zakwaterowania w sanatorium. Wysokości opłat jest uzależniona od terminu pobytu - odpłatność jest niższa od 1 października do 30 kwietnia, wyższa natomiast w pozostałych miesiącach roku. Poza tym jej wysokość zależy od tego, w ilu osobowym pokoju zamierzamy przebywać w czasie pobytu w uzdrowisku. Ceny dopłat wahają się od niecałych 10 zł do prawie 30 zł za jeden dzień. Kosztów związanych z wyżywieniem i zakwaterowaniem w uzdrowiskach nie ponoszą natomiast dzieci i młodzież:

Podstawa prawna

Par. 9-12 rozporządzenia ministra zdrowia z 15 grudnia 2004 r. w sprawie leczenia uzdrowiskowego (Dz.U. nr 274, poz. 2724 z późn. zm.).

Art. 33 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Par. 1 rozporządzenia ministra zdrowia z 4 marca 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie leczenia uzdrowiskowego (Dz.U. nr 40, poz. 330).

Dominika Sikora

dominika.sikora@infor.pl