Gdzie leży prawda o liczbie lekarzy w Polsce?
T uż przed świętami Bożego Narodzenia redaktor Patryk Słowik w swoim komentarzu „W Polsce naprawdę brakuje lekarzy, czyli minister zdrowia znów manipuluje danymi” zarzucił mi, jak czytamy w samym tytule, manipulację danymi dotyczącymi liczby lekarzy w naszym kraju. Co było podstawą zarzutu? Otóż redaktor Słowik, zbijając podaną przeze mnie informację o tym, że średnia lekarzy w Polsce nie odstaje od średniej unijnej, posłużył się raportem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju „Health at Glance 2019”. Ten zaś pod względem liczby lekarzy sytuuje nas w ogonie państw europejskich. Wniosek: minister kłamie. Jest tylko jedno bardzo poważne „ale”. Otóż pan redaktor nie zweryfikował, na jakich konkretnie danych opiera się raport OECD i czy dane te są miarodajne i obiektywne dla całej Europy i Polski. A prawda jest niestety taka, że dla poszczególnych państw OECD opiera się na dostępnych, niejednokrotnie różnych, danych. Niejednokrotnie też, jak ma to miejsce w przypadku Polski, ostateczny wskaźnik liczby lekarzy na tysiąc mieszkańców obarczony jest dużym błędem powstałym przy zbieraniu danych. Mówiąc wprost, stosowany do niedawna, przed epoką informatyzacji sektora ochrony zdrowia, sposób zbierania danych powoduje, że nie możemy mówić, że te dane odzwierciedlają rzeczywistość w Polsce. Od razu jednak zastrzegam, że nie czynię tu zarzutu samej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Raport „Health at Glance 2019” bazuje bowiem na danych przekazywanych indywidualnie przez poszczególne państwa.
Teraz pytanie: jak to wygląda w praktyce? Prześledźmy drogę zbierania danych w Polsce. Otóż OECD otrzymuje dane o liczbie lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentem z Głównego Urzędu Statystycznego, ten natomiast bazuje na danych Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, które z kolei uzyskuje informacje od 16 wojewodów, a ci… No właśnie – tu zaczyna się problem. Wojewodowie bowiem otrzymują dane bezpośrednio od placówek służby zdrowia w specjalnych raportach. Poziom zwrotu raportów z placówek ochrony zdrowia osiąga w przypadku podmiotów leczniczych 70 proc., natomiast w przypadku jednoosobowych i grupowych praktyk zawodowych jedynie 13 proc. I w ten sposób mamy wynik 90,2 tys. lekarzy oraz 13,3 tys. lekarzy dentystów, co oznacza poziom 2,4 lekarza na tysiąc mieszkańców. Reprezentatywność tych danych, jak sami widzimy, jest daleka od rzeczywistości. Niestety przez lata wszyscy akceptowaliśmy, tak poważnie obarczony błędem, sposób zbierania danych. Placówki ochrony zdrowia traktują bowiem raportowanie jako kolejny przejaw biurokracji (choć to tylko statystyka), natomiast wojewodowie uznali, że nie mają narzędzi do egzekwowania obowiązku składania raportów przez placówki medyczne. I tak koło się zamyka: nie zbieramy pełnych danych, nie przekazujemy pełnych danych, ale opieramy się, jak na wyroczni, na raporcie opartym na niepełnych danych.
Inny problem to wskazany przeze mnie niejednolity sposób zbierania danych do raportu „Health at Glance 2019” przez poszczególne państwa. Otóż raport powinien się opierać na danych dotyczących lekarzy praktykujących, czyli lekarzy zapewniających bezpośrednią opiekę pacjentom. Problem w tym, że każdy kraj definiuje „lekarza praktykującego” inaczej. Nie ma tu jednolitej linii interpretacyjnej. I tak np. na samej stronie internetowej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju możemy przeczytać, że takie kraje jak Kanada, Francja, Holandia, Słowacja czy Turcja w swoich raportach jako lekarzy praktykujących wskazują medyków, którzy piastują stanowiska menedżerów, edukatorów zdrowotnych czy osoby prowadzące badania w zakresie opieki zdrowotnej. Dzieje się tak dlatego, że państwa te nie mają porównywalnych danych o liczbie lekarzy aktywnych zawodowo. I tak dzięki menedżerom, badaczom czy edukatorom zyskują od 5 do 10 proc. lekarzy w raporcie „Health at Glance 2019”.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.