Placówki ochrony zdrowia już powinny się szykować do wdrożenia nowych przepisów

W październiku br. rząd skierował do parlamentu pakiet ustaw zdrowotnych, które w istotny sposób mają wpłynąć na funkcjonowanie praktycznie wszystkich podmiotów sektora ochrony zdrowia.

Krótki okres przewidziany na konsultacje społeczne projektów ustaw (od 14 do 30 dni) i praktyczny brak debaty publicznej, intensywne prace rządu i najkrótszy termin odbycia pierwszego czytania w Sejmie potwierdzają determinację w szybkim wprowadzaniu wielu radykalnych rozwiązań.

Rządowy pakiet ustaw to integralny projekt, w którym każda z ustaw wpłynie na relację między podmiotami funkcjonującymi w ochronie zdrowia. W szczególności dotyczy to organów centralnej administracji - Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, Agencji Oceny Technologii Medycznych, Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych i Wyrobów Medycznych. Zmiany dotyczyć będą też organów samorządu terytorialnego wszystkich szczebli (wojewódzkich, powiatowych i gminnych), samorządów zawodowych (lekarskich i pielęgniarskich) oraz podmiotów realizujących świadczenia opieki zdrowotnej i aptek.

Największy wpływ na zarządzanie zakładami opieki zdrowotnej będzie miała projektowana obecnie ustawa o działalności leczniczej (Druk Sejmowy 3489), która likwiduje pojęcie "zakład opieki zdrowotnej". Wprowadza w jego miejsce kategorię podmiotów wykonujących działalność leczniczą mających status przedsiębiorcy (zgodnie z kodeksem cywilnym). Wyróżnia dwie kategorie przedsiębiorców: podmioty lecznicze i praktyki zawodowe. Zmiany te mają charakter prorynkowy - akcentują potrzebę traktowania sektora ochrony zdrowia jako zdecydowanie bardziej związanego z gospodarką, a nie z pomocą społeczną.

W projekcie ustawy o działalności leczniczej wprowadzono istotne zmiany dotyczące prowadzenia działalności leczniczej przez lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarki i położne. Tak jak dotychczas będą oni mogli wykonywać swój zawód w ramach praktyki zawodowej w formie spółki cywilnej, jawnej lub partnerskiej. Ponadto wyraźnie stwierdzono, że wykonywanie zawodu medycznego w ramach praktyki zawodowej nie oznacza prowadzenia podmiotu leczniczego. Zacznie obowiązywać jeden rejestr prowadzony przez wojewodę, a dotychczasowe rejestry praktyk lekarzy, pielęgniarek i położnych będą aktualne tylko do 31 grudnia 2011 r.

Po wejściu przepisów w życie część lekarzy może zdecydować się na większe zaangażowanie w prowadzenie działalności leczniczej, czyli własnej działalności gospodarczej, kosztem dotychczasowego zatrudnienia, np. w szpitalach. W obliczu narastających niedoborów kadry medycznej w jednostkach ochrony zdrowia stanowić to może zagrożenie dla ich prawidłowego funkcjonowania.

Podmioty wykonujące działalność leczniczą będą podawać do publicznej wiadomości informacje o zakresie i rodzajach udzielanych świadczeń zdrowotnych w sposób, który nie może posiadać cech reklamy. Zapisy te mogą w istotny sposób utrudnić rozpoczęcie działalności nowych i prywatnych podmiotów oraz ujemnie wpłynąć na wiele istniejących już struktur marketingowych w szpitalach. Jednak najbardziej znaczące są przepisy dotyczące przekształceń i gospodarki finansowej obecnych zakładów opieki zdrowotnej.

Forma samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej została zarezerwowana wyłącznie dla istniejących już podmiotów, bez możliwości tworzenia nowych. Z wyjątkiem jednostek, które powstaną w wyniku połączenia dwóch lub więcej samodzielnych publicznych ZOZ-ów. Oznacza to, że ta formuła organizacyjno-prawna powoli zacznie zanikać.

W przypadku gdy ZOZ osiągnie ujemny wynik finansowy, podmiot założycielski może w ciągu trzech miesięcy od zatwierdzenia jego sprawozdania finansowego pokryć straty za dany rok obrotowy objęty sprawozdaniem finansowanym. Jeśli podmiot założycielski nie ureguluje długu, to w ciągu 12 miesięcy może zdecydować o przekształceniu zakładu w spółkę kapitałową lub jednostkę budżetową.

Może również zadecydować o jego likwidacji. Te zapisy niewątpliwie zdyscyplinują nowo wybrane władze samorządowe do podjęcia działań zmierzających do poprawy efektywności swoich ZOZ-ów i zmotywują osoby zarządzające nimi do wdrożenia procesów restrukturyzacyjnych w swoich placówkach.

Warto także zwrócić uwagę na przepisy ułatwiające przekształcenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w spółkę kapitałową niewymagające uprzedniej likwidacji zakładu. Istotnym czynnikiem procedury przekształcenia będzie ustalenie wskaźnika zadłużenia. Wskaźnik to relacja sumy zobowiązań długoterminowych i krótkoterminowych, pomniejszonych o inwestycje krótkoterminowe samodzielnego publicznego ZOZ-u, do sumy jego przychodów. Od wartości tego wskaźnika zależy wartość zobowiązań, które przejmuje lub może przejąć podmiot tworzący. Brak konieczności przejęcia, jak to jest obecnie, całości zadłużenia, będzie dla samorządów terytorialnych bodźcem do przekształceń.

Zasadnicze zmiany obejmą także szpitale kliniczne i w istotny sposób wpłyną na zarządzanie nimi. Wzmocniony zostanie nadzór ministra zdrowia, który będzie zatwierdzał kierowników szpitali klinicznych. Wprowadzona zostanie procedura zadaniowego rozliczania czasu pracy dla nauczycieli akademickich, którzy jednocześnie świadczą usługi zdrowotne. Obowiązek zawarcia umowy cywilno prawnej między uczelnią medyczną a szpitalem klinicznym ściśle określi ramy ich współpracy. Projekt ustawy dopuszcza też utworzenie spółki kapitałowej przez uczelnię medyczną. Przewidziano, że wartość nominalna udziałów lub akcji w spółce, które należą do uczelni, nie może być mniejsza niż 51 proc. kapitału zakładowego spółki.

Przewidziano zaledwie trzymiesięczny okres vacatio legis dla projektu ustawy o działalności leczniczej. Dlatego kadra zarządzająca placówkami ochrony zdrowia powinna już dokonywać analiz wpływu zmian legislacyjnych na zarządzanie nimi. Zwłaszcza że pozostałe 7 projektów ustaw też będzie duży wpływ na funkcjonowanie podmiotów "prowadzących działalność leczniczą".

Anna Wójcik

menedżer w dziale doradztwa biznesowego Ernst & Young, sektor ochrony zdrowia