Światowa Organizacja Zdrowia uznała niepłodność za chorobę społeczną

Przez wiele lat mylnie uważano, że przyczyny niepłodności leżą głównie po stronie kobiety. Doprowadziło to powstania stereotypów o konieczności poszukiwania przyczyn niepłodności tylko u kobiety. Natomiast mężczyznę "należało zostawić w spokoju, bo to na pewno jej wina" Otóż nic bardziej mylnego. Ponad wszelką wątpliwość wiadomo, że w połowie (niektóre badania sugerują większy odsetek) przypadków niepłodności mamy do czynienia z czynnikiem męskim. Na szczęście od kilku lat można zauważyć poprawę świadomości społeczeństwa. Mężczyźni zdają sobie sprawę z tego, że przyczyny niepłodności mogą leżeć po ich stronie. Obecnie często chętnie poddają się badaniom z własnej inicjatywy.

Odpowiedź na pytanie: czy liczba par niepłodnych się zwiększa, wydaje się być jasna. Otóż większość doniesień naukowych sugeruje, że tak. Mamy dowody naukowe świadczące o obniżaniu się parametrów nasienia na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat

Innym problemem jest coraz niższa płodność kobiet zgłaszających się do klinik leczenia niepłodności. Główną przyczyną jest coraz bardziej zaawansowany wiek kobiet, które podejmują decyzję o zajściu w ciążę. Należy pamiętać, że głównym czynnikiem warunkującym płodność kobiety oraz szansę na uzyskanie ciąży w wyniku zastosowania różnych metod leczenia jest wiek. Główną przyczyną związanego z wiekiem spadku płodności jest wzrost nieprawidłowości genetycznych w starzejących się komórkach jajowych. Skutkuje to również zwiększeniem odsetka poronień oraz ryzyka wad wrodzonych u potomstwa. Płodność kobiety zaczyna się obniżać nieznacznie od około 20 roku życia. Poważne i szybkie obniżenie płodności obserwujemy od około 35 roku życia.

W przypadku mężczyzny bardzo rzadko możemy postawić diagnozę całkowitej niepłodności. Taka sytuacja ma miejsce u około 1-2 proc. mężczyzn (rozpoznajemy wtedy azoospermię czyli całkowity brak plemników w nasieniu).

Najczęściej mamy do czynienia z obniżeniem płodności różnego stopnia. Ze statystycznego punktu widzenia mężczyzna z obniżonymi parametrami nasienia może być ojcem. Jednak bardzo często z powodu bardzo małej liczby plemników pojawienie się ciąży w sposób naturalny jest teoretycznie bardzo mało prawdopodobne. Wówczas należy zastosować leczenie, które zwiększa szansę na ciążę. Niestety, nie wszyscy pamiętają o tym, że jedynym skutecznym leczeniem niepłodności męskiej są metody rozrodu wspomaganego, takie jak inseminacja domaciczna oraz pozaustrojowe zapłodnienie. Według medycyny opartej na faktach próby leczenia farmakologicznego niepłodności męskiej są błędem, ponieważ nie przynoszą pozytywnych rezultatów. Z drugiej strony takie formy "leczenia" obniżają płodność pary, ponieważ w czasie stosowania leków u mężczyzny często dochodzi do obniżenia płodności kobiety (starzenie się).

Obecnie znamy wiele czynników, które mają wpływ na płodność mężczyzny. Zaliczamy do nich: zaburzenia genetyczne, nieprawidłowości anatomiczne, infekcje, działanie czynników toksycznych, leki, sterydy anaboliczne, zaburzenia endokrynologiczne.

Wśród przyczyn nieprawidłowych parametrów nasienia coraz częściej wymienia się potencjalne działanie czynników toksycznych na etapie życia płodowego. Niestety, u większości mężczyzn zgłaszających się do nas pomimo zastosowania najbardziej specjalistycznych badań nie jesteśmy w stanie jasno określić konkretnej przyczyny obniżenia parametrów nasienia.

Wśród przyczyn niepłodności żeńskiej należy wymienić: zaburzenia owulacji (częściej u młodszych kobiet), nieprawidłowości jajowodów i zrosty około przydatkowe (częściej u kobiet starszych, endometrioza, czynnik szyjkowy, czynnik maciczny oraz niepłodność niewyjaśnionego pochodzenia.

Jasne określenie przyczyny niepłodności u kobiety jest łatwiejsze niż u mężczyzny. Jednak dość często, zwłaszcza u starszych kobiet, współistnieje kilka przyczyn niepłodności.

W wyborze badań diagnostycznych należy brać pod uwagę sytuację obojga partnerów. Badania określające przyczynę niepłodności powinny być przeprowadzone w sposób szybki i kompleksowy, ponieważ najważniejszym czynnikiem warunkującym płodność oraz ewentualne powodzenie leczenia jest wiek kobiety. Algorytmy postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w niepłodności zostały jasno ustalone przez ekspertów Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i są dostępne na stronie www.rozrodczosc.pl

@RY1@i02/2010/083/i02.2010.083.198.005b.001.jpg@RY2@

Dr n. med. Michał Radwan

Dr n. med. Michał Radwan

Gameta Centrum Leczenia Niepłodności, specjalista ginekologii i położnictwa, starszy specjalista embriologii klinicznej Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii