Jakie prawa ma pacjent, który przychodzi do lekarza rodzinnego

Ubezpieczony może być przypisany tylko do jednego lekarza rodzinnego. Jest wpisywany na listę jego pacjentów. Za każdego z nich Narodowy Fundusz Zdrowia płaci medykowi stałą kwotę, tzw. stawkę kapitacyjną. Pacjent sam dokonuje wyboru lekarza rodzinnego, a także pielęgniarki, a w przypadku kobiet zainteresowanych opieką położniczą - także położnej. Nie obowiązuje rejonizacja. [Przykład 1]

Przychodnia informuje

Wyboru dokonuje się poprzez wypełnienie i złożenie w przychodni deklaracji wskazującej imiennie konkretnego świadczeniodawcę. Składając ten dokument, pacjent nie ma obowiązku wybrania wszystkich trzech zakresów świadczeń (lekarskich, pielęgniarskich i położniczych) w tej samej przychodni. Deklarację do lekarza można złożyć w jednym miejscu, do pielęgniarki czy położnej - w innym. Dokonanego wyboru nie trzeba potwierdzać w Narodowym Funduszu Zdrowia. Załatwieniem wszelkich formalności (tzn. powiadomieniem funduszu ) zajmie się przychodnia.

Pacjent niezadowolony z usług POZ może zmienić lekarza lub pielęgniarkę. Bezpłatnie można dokonać takiej zmiany dwa razy do roku. W przypadku trzeciej i kolejnej trzeba uiścić opłatę w wysokości 80 zł. Nie jest ona pobierana w przypadku zmiany miejsca zamieszkania przez pacjenta lub wtedy, gdy wybrany lekarz, pielęgniarka lub placówka POZ zaprzestali udzielania świadczeń. [Przykład 2]

Noworodki do 6. miesiąca życia, jeśli nie mają nadanego numeru ewidencyjnego PESEL, mogą być zgłaszane do POZ na podstawie dowodu ubezpieczenia rodzica lub opiekuna prawnego.

Czynne 10 godzin

Wszystkich lekarzy rodzinnych obowiązują te same zasady organizacji pracy. Placówki podstawowej opieki zdrowotnej, czyli zatrudniające lekarzy rodzinnych, są czynne od poniedziałku do piątku między 8.00 a 18.00.

Placówki POZ mogą pełnić również dyżury lekarskie w niedzielę i święta. Nie mają jednak takiego obowiązku. W tym czasie pacjentów przyjmie inna placówka. [Przykład 3]

Lekarz rodzinny w godzinach pracy przychodni udziela porad nie tylko we własnym gabinecie. W uzasadnionych przypadkach medycznych (np. gdy pacjent jest obłożnie chory) może realizować opiekę nad nim w jego domu. Wizyta odbywa się w godzinach pracy przychodni, ale termin trzeba wcześniej uzgodnić w rejestracji placówki POZ. Do lekarzy rodzinnych nie obowiązują kolejki. Pacjent jest przyjmowany w dniu zgłoszenia, zgodnie jednak z harmonogramem pracy konkretnego lekarza, do którego jest zapisany. Osoby, które przebywają poza miejscem stałego zameldowania (np. studenci), także mają prawo wyboru lekarza rodzinnego.

Natomiast podczas czasowego pobytu poza miejscem zamieszkania (np. na wakacjach czy u rodziny) pacjent ma prawo do podstawowej opieki zdrowotnej w sytuacjach nagłego zachorowania lub pogorszenia stanu zdrowia. Powinien się wtedy zgłosić do najbliższej placówki POZ. W celu udokumentowania posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego należy przedstawić aktualny druk RMUA lub inny dowód opłacenia składki.

Zlecenia lekarza

W gabinecie lekarza POZ pacjent może skorzystać z wielu świadczeń, do których udzielania jest uprawniony lekarz rodzinny. Zleca on pacjentowi przeprowadzenie badań laboratoryjnych, np. krwi lub moczu. Powinien wskazać choremu konkretne laboratorium, w którym zostaną mu one wykonane bezpłatnie. Usługa nie jest dla pacjenta płatna, jeśli placówka POZ zawarła stosowną umowę z danym laboratorium. Badania są wówczas opłacane ze środków przekazanych placówce POZ przez NFZ. Lekarz rodzinny nie może odmówić wydania zlecenia na takie badania, kierować do laboratorium, gdzie są one wykonywane odpłatnie, ani samemu domagać się opłat od pacjenta.

Wykaz badań diagnostycznych, na które kieruje i za które płaci lekarz POZ ze środków otrzymanych od NFZ, jest ściśle określony. Został on opublikowany w załączniku nr 1 część IV do rozporządzenia ministra zdrowia z 29 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 139, poz. 1139). Lekarz POZ nie ma uprawnień do kierowania chorego na inne kosztowne badania (np. USG czy rezonans magnetyczny), które mogą zlecać choremu tylko lekarze specjaliści. Wyjątkiem od tej zasady są badania endoskopowe przewodu pokarmowego, które mogą być zlecane w POZ.

Lekarz rodzinny ma także prawo kierować pacjenta na leczenie do specjalisty finansowane przez NFZ, a więc dla chorego bezpłatne. Może wystawić skierowanie zarówno na pierwszą konsultację, jak i kontynuację leczenia. Lekarz POZ, kierując pacjenta do lekarza specjalisty lub do szpitala, zobowiązany jest do wykonania i dołączenia do skierowania wyników niezbędnych badań diagnostycznych.

Do niektórych lekarzy specjalistów nie jest jednak wymagane skierowane od lekarza POZ. Bez jego pośrednictwa można zapisać się na wizytę u:

● ginekologa i położnika,

● stomatologa,

● dermatologa i wenerologa,

● onkologa,

● psychiatry,

● okulisty.

Skierowanie do sanatorium

Do gabinetu lekarza rodzinnego chory udaje się także po przepisanie recepty na leki refundowane, które zlecił mu specjalista. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy pacjent przedłoży lekarzowi rodzinnemu informację o rozpoznaniu, sposobie leczenia, okresie stosowania i dawkowania przepisanych leków oraz o wyznaczonych wizytach kontrolnych. Taki dokument ma prawo sporządzić pacjentowi leczący go specjalista. Jest ważny przez rok. Lekarz rodzinny ma prawo jednorazowo przepisać choremu taką ilość leków, która wystarczy maksymalnie do trzymiesięcznej kuracji.

Ubezpieczony ma prawo domagać się wystawienia skierowania na bezpłatną rehabilitację, w placówkach, które mają umowę z NFZ. Jest ono ważne przez 30 dni od wystawienia. Także lekarz rodzinny kieruje chorego na leczenie uzdrowiskowe. Wystawiając skierowanie, bierze pod uwagę aktualny stan zdrowia pacjenta, wskazania i ewentualne przeciwwskazania. Do skierowania lekarz dołącza aktualne wyniki podstawowych badań, wykonanych na swoje zlecenie i swój koszt.

Skierowanie jest ważne 18 miesięcy od dnia jego wystawienia. Jeśli w tym okresie leczenie nie mogło być rozpoczęte, jest odsyłane do lekarza ubezpieczenia zdrowotnego celem weryfikacji. O utracie ważności skierowania oddział wojewódzki NFZ pisemnie powiadamia pacjenta.

Lekarz rodzinny zapewnia transport sanitarny, w sytuacji gdy konieczne jest natychmiastowe podjęcie leczenia oraz gdy wynika to z potrzeby zachowania ciągłości leczenia. Bezpłatny transport sanitarny w wypadku dysfunkcji narządu ruchu przysługuje pacjentowi do najbliższego zakładu opieki zdrowotnej udzielającego świadczeń we właściwym zakresie. W innych przypadkach za przejazd karetką pogotowia pacjent płaci. W przypadku osób niesamodzielnych stopień niesprawności określa lekarz, dokonując wpisu w dokumentacji medycznej oraz w dokumentacji prowadzonej na potrzeby NFZ oraz wydaje zlecenie na przewóz. Transport sanitarny zostanie finansowany w 40 proc. ze środków publicznych przy jednoczesnym spełnieniu trzech warunków:

● pacjent ma zlecenie na transport wystawione przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego,

● uprawniony do przejazdu wymaga pomocy osoby trzeciej lub środka transportu publicznego dostosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych,

● cierpi na jedną z wymienionych w przypisach chorobę (np. układu krążenia, oczu lub nowotwór).

W innych przypadkach przejazd transportem sanitarnym do szpitala czy przychodni (tam i z powrotem) jest odpłatny.

PRZYKŁADY

1 Czy u świadczeniodawców obowiązuje rejonizacja w zależności od miejsca zamieszkania

NIE. Pacjenci mają swobodę wyboru lekarza rodzinnego, pielęgniarki oraz położnej. Bez żadnych konsekwencji mogą zrezygnować z ich usług. Przy wyborze nowej placówki nie muszą zaś kierować się rejonizacją. O zmianie lekarza rodzinnego, np. z powodu przeprowadzki, nie trzeba informować dotychczasowego. Wystarczy złożyć deklarację o wyborze lekarza POZ u nowego świadczeniodawcy. To on powinien zająć się dopełnieniem wszystkich formalności, tj. poinformować Narodowy Fundusz Zdrowia. Dwóch takich zmian w ciągu roku można dokonać, nie ponosząc żadnych kosztów. Zmieniając lekarza, pielęgniarkę lub położną POZ, warto przypilnować, aby do nowego świadczeniodawcy została przekazana dokumentacja medyczna pacjenta. Poprzedni świadczeniodawca ma obowiązek wydać na jego wniosek kopie lub odpisy jego dokumentacji medycznej. Koszty ich sporządzenia ponosi pacjent.

2 Czy pacjentów zapisanych do konkretnego lekarza przejmie inny podmiot

Świadczeniodawca POZ, który zlikwidował działalność, mógł porozumieć się z inną placówką POZ w sprawie przekazania pacjentów oraz cesji kontraktu z NFZ. W takiej sytuacji dotychczasowi pacjenci zlikwidowanej placówki trafią pod opiekę nowego świadczeniodawcy. To do niego fundusz odprowadza składkę zdrowotną pacjentów zlikwidowanej przychodni. I to na nim ciąży obowiązek dalszego udzielania świadczeń. Warto sprawdzić, czy tak nie stało się w tym przypadku. Takiej informacji powinien udzielić odpowiedni do miejsca zamieszkania pacjenta oddział wojewódzki NFZ. Były świadczeniodawca nie ma jednak obowiązku przekazywania komukolwiek listy swoich pacjentów. Ci ostatni w takiej sytuacji mogą jednak bez ponoszenia jakichkolwiek opłat wybrać nową placówkę POZ.

Wystarczy wypełnić deklarację wyboru lekarza rodzinnego, pielęgniarki lub położnej i złożyć ją u nowego świadczeniodawcy.

3 Czy pacjent musi mieć informacje o dyżurującej najbliższej placówce

TAK. Lekarz rodzinny nie ma obowiązku przyjmować pacjentów po godz. 18.00 oraz w weekendy. Jego zadania przejmuje wówczas placówka dyżurująca. Nie obowiązuje przy tym rejonizacja. Pacjent może wybrać ją dowolnie. Lekarz rodzinny powinien wywiesić w miejscu widocznym dla pacjentów wykaz przychodni, które w okolicy świadczą usługi nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej. Lista powinna zawierać ich adresy oraz numery telefonów Informacja taka powinna być umieszczona także na drzwiach przychodni, tak aby pacjent, który pilnie potrzebuje pomocy, mógł szybko odszukać dyżurującą placówkę.

Beata Lisowska

beata.lisowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 28, art. 55 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.). Par. 11 ust. 4 załącznika do rozporządzenia ministra zdrowia z 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 81, poz. 484).