Rośnie zatrudnienie wśród osób 50+

Jak wygląda aktywność zawodowa Polaków w wieku 50+?

W Polsce w 2013 r. pracowało 40,6 proc. Polaków, w wieku 55-64 lata. Oznacza to, że 6 na 10 Polaków w tej grupie wieku nie pracuje, często korzystając z różnego rodzaju świadczeń - rent lub emerytur. Wskaźnik ten stopniowo rośnie, według danych GUS w II kwartale tego roku zatrudnionych było 41,7 proc., nie jest to duży wzrost, ale potwierdza obserwowane tendencje.

Czy aktywność zawodowa jest większa wśród mężczyzn, czy kobiet?

Większa jest wśród mężczyzn, tutaj wskaźnik zatrudnienia wynosi 51 proc. (w grupie wiekowej 55-64 lata), wśród kobiet jest to 31 proc. Wynika to przede wszystkim z niższego wieku emerytalnego pań.

Gdzie widać największe zmiany, w postaci wzrostu tej aktywności? Z czego to wynika?

Zmiany aktywności zawodowej Polaków zaczęliśmy obserwować po 2006 r. - wówczas w ramach tzw. planu Hausnera wprowadzono pierwsze zmiany zwiększające wiek, od którego można było otrzymać świadczenia przedemerytalne. W pierwszych latach XXI wieku pracował jedynie 1 na 4 Polaków w wieku 55-64 lata. Szybki wzrost wskaźników zatrudnienia widoczny jest szczególnie od 2008 r. - wówczas weszły w życie zmiany ograniczające korzystanie z wcześniejszych emerytur kobiet w wieku 55 lat i mężczyzn w wieku 60 lat, od tego roku podjęte były również działania w ramach rządowego programu "Solidarność pokoleń 50+", który został odnowiony w końcu 2013 r.

Czy aktywność zawodowa Polaków różni się na tle innych państw w Europie?

Niestety, należymy do krajów o najniższym wskaźniku aktywności zawodowej wśród osób w wieku 50 i więcej lat. Średnio w krajach UE wskaźnik ten wynosił w 2013 r. 50,2 proc., w Szwecji pracowało 73,6 proc. osób w wieku 55-64 lata. W Danii, Niemczech, Estonii i Holandii wskaźnik ten przekracza 60 proc.

Dlaczego tak ważne jest, by zadbać o zwiększenie tej aktywności? Jak to się może przełożyć na polską gospodarkę i budżet?

Wszyscy słyszymy, że ludność Polski starzeje się. Co to oznacza? Krótko mówiąc - na emeryturę odchodzą osoby urodzone w wyżu demograficznym lat powojennych, a wchodzą na rynek pracy roczniki młodzieży urodzonej w niżu demograficznym. W efekcie liczba osób, które potencjalnie mogą pracować, spada. Dodatkowo udział osób w wieku 50+ w grupie osób aktywnych zawodowo. Musimy w coraz większym stopniu wykorzystywać kompetencje i umiejętności tych osób, ponieważ w coraz większym stopniu przyczyniać się będą do rozwoju naszego kraju.

W jaki sposób można poprawić aktywność zawodową Polaków w wieku 50+? Jakie działania mogą temu służyć?

Trzeba przede wszystkim zrozumieć, dlaczego osoby w wieku 50+ kończą swoją aktywność. Składa się na to często wiele powodów. Należy do nich stan zdrowia - często kończymy pracę dlatego, że chorujemy i nie możemy dłużej pracować. Kolejna grupa czynników to potrzeba opieki nad innymi członkami rodziny - starszymi rodzicami, małżonkami wymagającymi wsparcia czy też wnukami. Bardzo często kończymy też pracę, bo nie odpowiada nam atmosfera w miejscu zatrudnienia, mamy wrażenie, że wszyscy uważają, że czas, by odejść na emeryturę, bo nie wykonujemy naszych zadań tak, jak oczekiwałby pracodawca, z drugiej strony pracodawcy też nie chcą już inwestować w nasz rozwój, na przykład w postaci szkoleń.

Jakie działania są obecnie podejmowane? Czy stąd wziął się pomysł na program 50+?

Przez wiele lat polityka rynku pracy w Polsce nie skupiała się na tej grupie osób. Duże zmiany związane z restrukturyzacją polskiej gospodarki zachęcały raczej do tego, aby osoby w wieku 50+, mające zdezaktualizowane kompetencje, odchodziły na emerytury. W efekcie ich wskaźnik zatrudnienia był bardzo niski, a środki budżetowe przeznaczone na wypłatę świadczeń - wysokie. Według szacunków w 2008 r. każdy pracujący Polak co miesiąc płacił 100 zł w swoich podatkach na finansowanie tych transferów. Od końca lat 90. coraz wyraźniej widać było potrzebę zmiany tej sytuacji. Również realizowana w Unii Europejskiej do 2010 r. Strategia Lizbońska wskazywała na potrzebę aktywizacji osób 50+. Rozpoczęcie prac nad Programem 50+ związane było z potrzebą skoordynowania i zintensyfikowania działań na rzecz zatrudnienia osób w wieku 50+, aby zaczęły one przynosić realne efekty. W latach 2009-2010 weszło w życie wiele zmian prawnych. Po pierwsze, ograniczono dostęp wcześniejszych emerytur i wprowadzono emerytury pomostowe. Po drugie, wprowadzono wiele zmian zmniejszających koszty pracodawców, związane z finansowaniem wynagrodzeń za czas choroby, a także obniżających wysokość składek w przypadku zatrudniania osób 50+.

Na czym on polega? Jaki jest jego cel?

Odnowiony Program 50+ ma na celu dalszą poprawę wskaźnika aktywności zawodowej wśród osób po 50. roku życia. Do 2020 r. wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55-64 lata ma wynieść 50 proc., czyli tyle, ile dzisiaj w Europie. Aby osiągnąć ten cel, sformułowano wiele zadań szczegółowych: zwiększenie różnorodności i poprawa jakości oferty edukacyjnej dla osób starszych, tworzenie warunków dla integracji wewnątrz- i międzypokoleniowej osób starszych przy wykorzystaniu istniejącej infrastruktury społecznej, rozwój zróżnicowanych form aktywności społecznej, w tym upowszechnianie wolontariatu, partycypacji w procesach decyzyjnych, w życiu społecznym, w tym udział osób starszych w kształtowaniu polityki publicznej, a także zwiększenie dostępności, podniesienie jakości usług społecznych oraz wspieranie działań na rzecz samopomocy i samoorganizacji. W ramach programu integrowane są różnorodne działania podejmowane zarówno na poziomie gmin, powiatów, województw, jak i całego kraju. Ważna jest rola różnych podmiotów - zarówno rządu, samorządów, jak i organizacji pozarządowych. W ostatnim okresie warto zwrócić uwagę na utworzenie Krajowego Funduszu Szkoleniowego, z którego w pierwszych latach będą finansowane szkolenia dla pracowników w wieku 50+.

Czy program cieszy się zainteresowaniem? O jakich efektach można już mówić?

Głównym efektem programu jest rosnące zatrudnienie osób w wieku 50+, wzrost, który obserwujemy, jest faktycznie jednym z szybszych w Europie, dzięki czemu nadrabiamy dystans do innych krajów. Myślę, że nowe instrumenty związane ze wsparciem kosztów szkoleń, a także działania finansowane z Europejskiego Funduszu Szkoleniowego w ramach nowej perspektywy finansowej będą się cieszyły dużą popularnością.

Jakie środki są przeznaczane na realizację programu? Na co są wydawane w największym stopniu?

Zgodnie ze sprawozdaniem z wdrażania programu w latach 2010-2011 na realizacje? programu przeznaczono kwote? niemal 4 mld zł. Najwie?cej wydatkowano na realizacje? zadan´ w ramach celu dotyczącego aktywizacji bezrobotnych i zagrożonych utratą pracę - ponad 53 proc. wszystkich s´rodko´w. Po około 1/5 środków przeznaczono na działania dotyczące poprawy kompetencji i kwalifikacji pracowników oraz na działania związane w wydłużaniem efektywnego wieku emerytalnego.

Jak można zachęcić pracodawców do tego, by chętniej zatrudniali osoby 50+? Czy niechęć ze strony pracodawców nie stanowi przeszkody w realizacji poprawy aktywności zawodowej Polaków?

Zachęcam pracodawców do walki ze stereotypami - bardzo często traktują oni osoby 50+ jako mało kreatywne, mało innowacyjne, często korzystające ze zwolnień lekarskich, takie które nie chcą się rozwijać. Jak pokazują badania, często nie jest to prawda. Osoby 50+ cieszą się coraz lepszym zdrowiem, nie mają już pod opieką dzieci, którymi muszą się opiekować. W efekcie ich absencja w pracy nie jest wysoka. Często również są bardziej dyspozycyjne. Mają dużo doświadczeń życiowych i zawodowych, dzięki czemu mogą lepiej reagować w przypadku nietypowych sytuacji, które się często zdarzają. Należy też pamiętać, że dzisiaj osoba 50-letnia ma przed sobą jeszcze 15 lub więcej lat aktywności zawodowej - warto zatem inwestować w ich kompetencje, przez różne szkolenia czy treningi, a także wspieranie samodzielnego uczenia się.

@RY1@i02/2014/231/i02.2014.231.21400020c.803.jpg@RY2@

dr Agnieszka Chłoń-Domińczak