Dzieci w bidulu niezgodnie z prawem

Przyjęta w styczniu 2016 roku ustawa mówi, że maluch przed ukończeniem 10. roku życia w ogóle nie powinien być posyłany do placówek pieczy zastępczej. W grę wchodzi kilka wyjątków, np. taki, że w tej samej placówce jest jego matka lub ojciec, albo rodzeństwo. Z monitoringu przeprowadzonego przez Rzecznika Praw Dziecka wynika, że tego warunku nie zachowano odsyłając do domów dziecka aż 257 dzieci. 13 z nich nie ukończyło pierwszego roku życia, a kolejnych 40 - trzeciego. Łącznie w placówkach instytucjonalnej pieczy zastępczej jest 3,3 tys. małych dzieci.

Zdaniem RPD to za dużo. - Sytuacja powtarza się od lat, głównie z dwóch powodów - deficytu rodzin zastępczych oraz nadmiaru postanowień sądów rodzinnych, które wprost orzekają o umieszczeniu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej bądź wskazują konkretną placówkę - mówi Marek Michalak. Już dwa lata temu sytuację naszych dzieci negatywnie oceniał ONZ. Polska została upomniana za zbyt wysoką liczbę maluchów, które trafiają pod opiekę instytucji, nie rodzin.

Rodzin zastępczych w Polsce jest 15,8 tys. Większość z nich to rodziny niezawodowe. - Wiele osób się boi, to trudna praca. Nie sprzyja temu również nastawienie społeczne, które jest negatywne. "Biorą dzieci dla kasy" - taką metkę często przypina się takim rodzinom - opowiada Anna Widuch, która kiedyś prowadziła rodzinny dom dziecka, a teraz jest rodziną zastępczą dla sześciorga dzieci. Oprócz tego ma czworo swoich.

- Zdarza się, że nawet znajomi pytają, ile zarobimy na tym biznesie - zżyma się.

Informacja o wynikach badania RPD oraz apel o podjęcie działań przeciwdziałających zjawisku umieszczania małych dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych trafiły do szefów resortów: sprawiedliwości oraz rodziny, pracy i polityki społecznej. To kolejny raz, kiedy RPD interweniuje w tej sprawie.

Nic dziwnego - spór o to, kto i w jaki sposób ma się zająć dziećmi, którymi rodzice nie umieją, nie chcą czy nie są fizycznie w stanie się zająć, trwa od lat. Wszystkie zaangażowane w niego strony są zgodne tylko co do jednego - wielkie domy dziecka to rozwiązanie najgorsze z możliwych. Dlatego docelowo do 2020 r. takie placówki nie mogą liczyć więcej niż 14 dzieci.

Im dalej w problem, tym jednak więcej rozbieżności. W środowisku nie ma zgody, czy w przypadku dzieci odebranych rodzinom dysfunkcyjnym należy stawiać na adopcję krajową, zagraniczną czy też na rodziny zastępcze. Ośrodki adopcyjne wskazują, że kluczowe jest znalezienie rodziny, która uzna dziecko za swoje, a rodzice zastępczy powinni tylko przygotować dzieci do możliwości, że te przejdą do nowych mamy i taty. Same rodziny zastępcze wskazują natomiast, że dzieci mogą u nich być nawet do pełnoletności. A liczy się przede wszystkim to, żeby dziecko nie musiało ciągle zmieniać środowiska. Na przepychankach tracą dzieci.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekonuje, że w sprawie dzieci odbieranych z rodzin już zrobiło bardzo dużo, więc sytuacja powinna się w najbliższym czasie polepszyć. Wiceminister rodziny Bartosz Marczuk wylicza: Przede wszystkim 500 plus zostało przydzielone jedynie dzieciom objętym rodzinnymi formami opieki. W sumie dotyczy to blisko 50 tys. dzieci. Oprócz tego ustawa "za życiem" wprowadza większe fundusze na asystentów rodziny, którzy mają pomagać każdej kobiecie w ciąży, która takiej pomocy potrzebuje. W krańcowych przypadkach, kiedy dziecko zostanie odebrane, bo rodzice nie będą umieli się nim zająć, ma pomóc wyszkolić rodzinę, aby nabyła kompetencje wychowawcze, żeby dziecko mogło wrócić do rodziny biologicznej.

Asystentów w systemie wciąż jednak jest zbyt mało (ok. 4 tys.) - głównie z powodu niskich zarobków. Asystent rodziny otrzymuje ok. 2 tys. zł. Bartosz Marczuk przekonuje jednak, że kiedy dołożono pieniędzy, jest szansa na podniesienie ich pensji. Ma także zostać zatrudnionych dodatkowych 400 osób. Resort planuje dla nich szkolenia oraz - już w lutym - wydanie podręcznika. Gminy mają też zatrudniać na umowę o pracę. To ważne z punktu widzenia delikatności zawodu, żeby osoby, które pracują z rodzinami, się nie zmieniały, co było częste, gdy pracowały na umowy na zlecenie.

Do 2020 r. placówki instytucjonalne będą mogły przyjąć najwyżej 14 dzieci

Anna Wittenberg

Klara Klinger

dgp@infor.pl