Państwo ponad wszystko

W Polsce „pokojowe przekazanie władzy” nie funkcjonuje od lat, a wręcz można sobie wyobrazić, że w związku z eskalacją nastrojów politycy mogliby mieć problem z wytłumaczeniem takiej praktyki elektoratowi. Jeden z ministrów opowiadał nam, jak to wyglądało w 2015 r. w jednym z kluczowych resortów. Jego odchodzący szef spotkał się na pół godziny z następcą, ale ten drugi był głównie zainteresowany personaliami. Ot, i cała procedura przekazania. Ani słowa o kontynuowaniu rozpoczętych już działań. Pojęcia pamięci instytucjonalnej i ciągłości państwa nie zakorzeniły się nad Wisłą. Dni kluczowych urzędników po zmianie władzy są policzone. Co więcej, miotła instytucjonalna w ministerstwach, urzędach czy spółkach skarbu jest wprawiana w ruch często także w okresie tego samego rządu. Przykładem są zmiany w Polskiej Grupie Zbrojeniowej, która nie była w stanie prowadzić rozmów z zachodnimi partnerami, bo żaden z członków zarządu nie miał czasu wgryźć się w temat. Z jednej strony Odry mamy więc pamięć instytucjonalną i aparat administracyjny nastawiony na ciągłość. Z drugiej – permanentną rewolucję.

Nie bez wpływu na kondycję niemieckiego państwa pozostaje fakt, że klasa polityczna dba o zaplecze eksperckie. W Niemczech działają organizacje i fundacje, które kumulują kapitał intelektualny. Chadecję wspiera Konrad-Adenauer-Stiftung, socjaldemokraci mają Friedrich-Ebert-Stiftung. To potężne organizacje, których roczny budżet – finansowany w ponad 90 proc. przez państwo i kraje związkowe – dochodzi do prawie 1 mld zł! Mowa więc o armii ekspertów dysponujących wiedzą, konferencjach organizowanych dla jej wymiany, stypendiach, utrzymywaniu zagranicznych przedstawicielstw (także w Polsce), pozyskujących informacje z całego świata. Ta inwestycja w wiedzę pozwala nie tylko współkształtować opinię publiczną w wybranych krajach, ale również daje narzędzia do prowadzenia polityki w razie objęcia rządów przez daną partię.