To nie czas na hojne przelewy

Warto najpierw zdać sobie sprawę z uwarunkowań, które powodują, że sytuacja budżetowa będzie teraz trudniejsza niż dotychczas. Po pierwsze, w ciągu ostatnich ośmiu lat wzrost gospodarczy w Polsce był na tyle wysoki, że pozwalał dynamicznie zwiększać dochody budżetowe i finansować z nich nowe transfery. Perspektywy ekonomiczne na kolejne lata są jednak niepewne, co wynika przede wszystkim z czynników zewnętrznych, które mają wpływ na stan naszej gospodarki. Po drugie, w najbliższym okresie czekają nas gigantyczne wydatki na armię. O ile cieszy, że kwestia ta jest przedmiotem ponadpartyjnego konsensusu, o tyle realizacja planowanych zakupów ograniczy swobodę lokowania funduszy budżetowych w inne cele. Nawet jeśli w statystyce UE wydatki na armię nie będą się wliczać do procedury nadmiernego deficytu, to dodatkowe potrzeby będą podnosiły koszt pożyczek. A trudno liczyć na taki przyrost dochodów budżetowych jak w okresie przed pandemią.

W sytuacji, w której nie na wszystko będziemy mogli sobie pozwolić, priorytetem rządu powinno być dofinansowanie usług publicznych kosztem transferów bezpośrednich. Nie dlatego, że te drugie są złe same w sobie. One też przynoszą określone korzyści. Problem polega na tym, że im mniejsza przestrzeń na wydatki publiczne, tym bardziej jest to argument za przeznaczaniem pieniędzy na cele „must have”, a nie „nice to have”. Należy także zwrócić uwagę, że świadczenia gotówkowe są bardzo drogim rozwiązaniem, szczególnie powszechne. Dość powiedzieć, że sam program 800 plus będzie kosztował rocznie ok. 67 mld zł, czyli prawie 10 proc. polskiego budżetu na przyszły rok. Co więcej na tle państw regionu Polska wydaje relatywnie dużo na transfery bezpośrednie, a mało właśnie na usługi publiczne.