Gabinet Beaty Szydło. Najszybszy rząd III, a może nawet IV RP

Choć PiS zdobył samodzielną większość, to zarówno skład rządu, jak i proces jego tworzenia trochę przypomina schemat znany z budowy gabinetów koalicyjnych. - To rząd eklektyczny kilku idei, które lepiono w dość skomplikowany sposób. Z jednej strony to próba postawienia na sprawny zespół gospodarczy po stronie przychodowej i utrzymania wiarygodności Polski, z drugiej to logika partyjna. No i wreszcie trzeci element - uwzględnienie części propozycji personalnych Beaty Szydło, by nie miała wrażenia, że całość gry jest poza nią - podkreśla politolog Rafał Matyja.

Rząd ekspertów?

Gabinet zasiliła grupa ministrów zaproszona do rządu ze względu na swój autorytet i umiejętności. Ich nominacje mają gwarantować fachowość podejmowanych decyzji i jednocześnie zapewniać środowiska zawodowe, z których się wywodzą, że PiS nie popełni rażących pomyłek w rządzeniu. Te osoby to Mateusz Morawiecki i Anna Streżyńska, ale też minister zdrowia Konstanty Radziwiłł. Oni znaleźli się w rządzie nie tylko dlatego, że PiS chce zrobić dobre wrażenie na wyborcach, ale te nominacje są kluczowe także z punktu widzenie celów, jakie mają zrealizować. Strategicznym jest przyspieszenie rozwoju polskiej gospodarki i przestawienie jej na bardziej innowacyjne tory. Będzie to w dużej mierze zależało od tego, jak spiszą się Mateusz Morawiecki i jego zastępca Jerzy Kwieciński w swoim resorcie, a Anna Streżyńska w swoim. Z kolei minister Radziwiłł ma zadanie znaczącego podniesienia jakości ochrony zdrowia, do czego drogą ma być rewolucja w finansowaniu i przejście na system budżetowy.

Merytoryczni politycy

Tak można określić najliczniejszą grupę ministrów. Jan Szyszko, minister środowiska, i Krzysztof Jurgiel, szef resortu rolnictwa, już kierowali wspomnianymi instytucjami - w czasie pierwszych rządów PiS 10 lat temu. W tym gronie są też wiceministrowie z poprzedniego gabinetu PiS: Elżbieta Rafalska, Dawid Jackiewicz czy Paweł Szałamacha. W opozycji odpowiadali merytorycznie za prace klubu PiS w kilku obszarach. Paweł Szałamacha np. był jednym z autorów gospodarczego programu PiS i jednym z bliskich współpracowników Beaty Szydło. Większość resortów jest obsadzona właśnie w ten sposób. Część z nich, jak Ministerstwo Pracy Elżbiety Rafalskiej, Ministerstwo Edukacji Anny Zalewskiej czy Ministerstwo finansów Pawła Szałamachy, będzie resortami frontowymi obok eksperckich, bo to na nie spadnie realizacja najgłośniejszych punktów programu PiS. Rafalska będzie odpowiadała za wdrożenie programu 500 zł na dziecko, Zalewska za likwidację gimnazjów i zniesienie obowiązku szkolnego dla sześciolatków, a Szałamacha musi myśleć, jak podnieść kwotę wolną, a jednocześnie zapewnić pieniądze na resztę pomysłów PiS.

Politycznej układanki nie zabrakło

Konstruując rząd, czołowi politycy PiS musieli wziąć pod uwagę nie tylko wewnętrzne tarcia i frakcje oraz ambicje swoich członków. Ważne było także to, że w parlamencie znaleźli się politycy Solidarnej Polski oraz Polski Razem. Politycznie ten manewr się opłacił (głosy umiarkowanie prawicowego elektoratu nie były rozproszone tak jak lewicowego w przypadku Sojuszu Lewicy Demokratycznej i Partii Razem), ale teraz władzą trzeba się podzielić. - To rząd równowagi, jeśli chodzi o relacje koalicyjne, czyli de facto rząd koalicyjny. To ma pokazywać, że PiS jest poważnym parterem, który dotrzymuje zobowiązań - zauważa politolog Rafał Chwedoruk. Między innymi dlatego stanowisko wicepremiera, ministra nauki i szkolnictwa wyższego dostał Jarosław Gowin, prezes Polski Razem. Jest to resort, który nie leży w głównym obszarze zainteresowania PiS, stąd więc zapewne partia oddała go bez większego żalu.

Solidarnej Polsce, którą tworzą ludzie będący do 2011 r. w PiS, przypadły dwa kluczowe stanowiska. Beata Kempa zostanie szefową Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Z kolei Zbigniew Ziobro, prezes Solidarnej Polski, wraca do gmachu Ministerstwa Sprawiedliwości w Alejach Ujazdowskich, którym kierował już w latach 2005-2007. Jego popularność potwierdził bardzo dobry wynik wyborczy (startując z ostatniego miejsca w Kielcach, otrzymał prawie 70 tys. głosów). W czasach poprzedniego rządu współtworzonego przez PiS to on stał się jedną z twarzy walki z przestępczością. Zasłynął m.in. słowami: "Już nikt nigdy przez tego pana życia pozbawiony nie będzie", które wygłosił o znanym kardiochirurgu. Po przegranej sprawie cywilnej musiał jednak lekarza przepraszać.

Jest i jądro

Podobnym symbolem stała się także postać posła Mariusza Kamińskiego, który był inicjatorem Centralnego Biura Antykorupcyjnego, a funkcję szefa CBA przestał pełnić dopiero w 2009 r. (po dwóch latach rządów PO). Wtedy prokuratura postawiła mu zarzuty przekroczenia uprawnień w aferze gruntowej. W tym roku sąd I instancji skazał go na 3 lata pozbawienia wolności. Wyrok nie jest prawomocny. Przez wielu zwolenników PiS Kamiński postrzegany jest jako szeryf, który niesprawiedliwie zostaje oskarżany przez tych, których tropił. Teraz ma zostać koordynatorem ds. służb specjalnych, czyli poprawić kooperację oraz w pewien sposób sprawować kontrolę m.in. nad CBA czy ABW. Jeden z rozmówców DGP związanych ze służbami wskazuje, że w związku z wyrokiem może mieć problemy z uzyskaniem uprawnień do dostępu do informacji niejawnych, a załatwienie tej sprawy może zająć kilka miesięcy. Nie wydaje się, by był to jednak problem poważny. Kolejną ikoną, postacią dla wielu kontrowersyjną jest Antoni Macierewicz, który ma zostać ministrem obrony narodowej. W gorących komentarzach tuż po ogłoszeniu składu przyszłego rządu politycy odchodzącego gabinetu właśnie tego polityka krytykowali najczęściej. Na wyborców liberalnych Macierewicz działa jak czerwona płachta na byka. O ile sprawy listy Macierewicza, czyli opublikowania spisu polityków zarejestrowanych przez komunistyczną Służbę Bezpieczeństwa jako tajni współpracownicy, większość wyborców już nie pamięta, o tyle likwidacja Wojskowych Służb Informacyjnych oraz działalność w zespole parlamentarnym badającym katastrofę smoleńską jeszcze niedawno rozpalały opinię publiczną. Jednak dla tych, którzy wierzą, że w Smoleńsku doszło do zamachu, jest to polityk kluczowy. W sprawach wojskowych Macierewicz ma doświadczenie, ponieważ był wiceministrem obrony w latach 2006 i 2007 oraz szefem Służby Kontrwywiadu Wojskowego. Zasiadał także w sejmowej komisji obrony narodowej.

Choć oczywiście cały rząd tworzą politycy prawicy, których zaakceptować musiało kierownictwo PiS, to kilku z nich cieszy się szczególnym zaufaniem prezesa Jarosława Kaczyńskiego. Na pewno jest to Adam Lipiński, który ma zostać ministrem w KPRM ds. kontaktów z parlamentem. Jest to jeden ze współtwórców zarówno Porozumienia Centrum, jak i Prawa i Sprawiedliwości. Człowiek Kaczyńskiego do zaufanych misji i kontrolowania partii. MSW ma objąć inny z zaufanych prezesa, w przeszłości także członek PC, Mariusz Błaszczak. Ma za sobą doświadczenie samorządowe oraz pracę jako szef KPRM. Od pięciu lat przewodniczył Klubowi Parlamentarnemu PiS, co oznacza, że współpraca z Jarosławem Kaczyńskim od lat układa mu się dobrze. W tak newralgicznym resorcie zmiany będzie przeprowadzać osoba, której w żaden sposób nie da się podejrzewać o nielojalność.

Szybki rząd na chwilę?

To, czy gabinet Beaty Szydło będzie rządem na całą kadencję, czy tylko na kilka miesięcy, będzie zależało do tego, jak w nowej sytuacji ułoży się model współpracy między premier Szydło a prezesem Kaczyńskim. To prezes panuje nad partią, czyli politycznym zapleczem rządu. - Jeśli prezes powie: pani premier, w tych trzech kwestiach proszę konsultować decyzje, w reszcie zostawiam pani swobodę, to może to być dobry model, ale jeśli premier nigdy nie będzie wiedziała, za co będzie oceniona, jakie są kryteria i od czasu do czasu będzie miała nieprzyjemną rozmowę z prezesem ocierającą się o dymisję rządu, to byłby to model katastrofalny - zauważa Rafał Matyja. Zdaniem Rafała Chwedoruka do zmiany premiera może dojść także wtedy, gdy pojawią się zagrożenia np. w sytuacji międzynarodowej.

- Wówczas naturalna będzie potrzeba silnego przywództwa. Silnym przywódcą jest Jarosław Kaczyński - zauważa Chwedoruk.

Rząd Beaty Szydło będzie prawdopodobnie najszybciej powołanym gabinetem w historii III RP. Minęło 16 dni od wyborów, a jest bardzo realne, że zaprzysiężenie nowego gabinetu nastąpi jeszcze w tym tygodniu, czyli etap budowania nie przekroczy 20 dni od daty wyborów. Do tej pory dwa najszybciej powołane rządy to ekipy Leszka Millera w 2001 r. oraz Donalda Tuska w 2007 r. Obu liderom przygotowanie składu rządu zajęło 26 dni od wyborów.

To prezes Kaczyński kontroluje zaplecze rządu i w każdej chwili może dokonać w nim zmian

@RY1@i02/2015/219/i02.2015.219.000000200.803.jpg@RY2@

Maciej Miłosz

Grzegorz Osiecki

dgp@infor.pl