Urzędy wynajmują biura na rynku komercyjnym

Tak wynika z nigdzie nie publikowanego raportu Najwyższej Izby Kontroli "Gospodarowanie wybranymi nieruchomościami Skarbu Państwa". Zdaniem NIK minister Skarbu prawidłowo wykonywał obowiązki wynikające z ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 518).

Pozytywna ocena dotyczyła m.in. wyposażania jednostek administracji publicznej w nieruchomości niezbędne do prowadzenia przez nie działalności. Możliwości te były jednak ograniczone. Wynikało to zwłaszcza z braku budynków o odpowiednich parametrach. W konsekwencji koszty najmu nieruchomości spoza zasobu Skarbu Państwa wyniosły w 2012 roku ok. 86 mln zł, w tym 68 mln zł w Warszawie, gdzie najbardziej brakuje nieruchomości.

Przeprowadzka IPN

Brak w zasobach Skarbu Państwa nieruchomości o wymaganych parametrach był jedną z przyczyn sytuacji, która doprowadziła ostatecznie do konieczności opuszczenia przez Instytut Pamięci Narodowej Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dotychczasowej siedziby przy ul. Towarowej 28 w Warszawie i przeniesienia do nowej. Przystosowanie nieruchomości przy ul. Towarowej 28 do potrzeb Instytutu kosztowało ponad 40 mln zł. Koncepcja zamiany tej nieruchomości, użytkowanej uprzednio i należącej do Spółki Ruch SA, na inną o ekwiwalentnej wartości, napotkała przeszkody wynikające m.in. z roszczeń do nieruchomości mającej być przedmiotem zamiany oraz sprzeciwu władz spółki wobec innych przedstawianych jej propozycji. W ocenie NIK uzasadnione było poniesienie przez IPN nakładów na niezbędne prace modernizacyjne i wyposażenie nieruchomości przy ul. Towarowej 28, gdyż alternatywą byłoby nierozpoczęcie przez Instytut realizacji ustawowych zadań. Po sprzedaży nieruchomości przy ul. Towarowej przez Ruch konieczne się stało znalezienie dla IPN nowej siedziby. W sierpnia 2012 roku Agencja Restrukturyzacji Przemysłu SA przedstawiła IPN ofertę przejęcia lokalu biurowego znajdującego się w budynku biurowym "Mars" przy ul. Wołoskiej 7, o powierzchni 6,8 tys. mkw. Ofertę tę IPN przyjął. W efekcie podpisanego pomiędzy Skarbem Państwa, ARP SA oraz IPN porozumienia Instytut przejął w trwały zarząd nieruchomości. To zaś umożliwiło IPN rozpoczęcie funkcjonowanie w nowej siedzibie od października 2013 r.

W ocenie NIK szef resortu konsekwentnie dokonywał oszacowań zapotrzebowania uprawnionych instytucji państwowych na nieruchomości oraz ustalał liczbę i rodzaje obiektów, które mogłyby zostać przeznaczone na zaspokojenie tych potrzeb przez ustanowienie trwałego zarządu. Wyniki szacunków ujawniały skalę istniejących niedoborów.

Szacunek niedoborów

W ewidencji Skarbu Państwa znajdowało się 778 nieruchomości o łącznej powierzchni gruntów ponad 1114 ha i łącznej powierzchni użytkowej budynków ok. 1,9 mln mkw. Jednocześnie okazało się, że 17 (spośród 75) jednostek, o których mowa w art. 60a ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, nie miało w trwałym zarządzie żadnej nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa. W tej grupie są takie urzędy, jak ministerstwa, urzędy centralne i wojewódzkie czy Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad.

Jednocześnie spośród 30 uprawnionych jednostek tylko 19 ma w pełni zaspokojone potrzeby lokalowe dzięki wykorzystaniu nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa. NIK zwrócił uwagę, że w sporządzonym przez resort Planie wykorzystania zasobu nieruchomości na lata 2013-2016 przewidziano brak możliwości pełnego zaspokojenia potrzeb zgłaszanych przez te jednostki ze względu na brak w zasobach nieruchomości o określonych parametrach. Z szacunków wynika, że zapotrzebowanie na dodatkową powierzchnię użytkową w tym okresie wyniesie około 63 tys. mkw., w tym na terenie Warszawy - ok. 56 tys. mkw. Decyzje o wynajmie powierzchni na rynku komercyjnym leżą w gestii dyrektorów generalnych urzędów. Według szacunków MSP urzędy centralne tylko w 2009 roku wynajmowały ok. 132 tys. mkw. powierzchni za ok. 45 mln zł rocznie. Powierzchnie wynajmowane w Warszawie to ponad 66 proc. wynajmowanej powierzchni ogółem, a związane z tym koszty stanowiły blisko 78 proc. łącznej kwoty czynszów najmu.

Budowa czy wynajem

NIK zwrócił uwagę, że instytucje składają do Skarbu Państwa liczne zamówienia na nowe nieruchomości. W badanym okresie, poczynając od stycznia 2009 roku, powstały: Prokuratura Generalna, Biuro Rzecznika Praw Pacjenta, Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji oraz Biuro ds. Substancji Chemicznych. Jednostki te w dniu utworzenia nie miały w nieruchomości. Z tego powodu państwo miało obowiązek wskazania im siedziby niezbędnej do prowadzenia działalności. Prokurator generalny wystąpił np. do ministra skarbu państwa z prośbą o udostępnienie siedziby o powierzchni ok. 8 tys. mkw. MSP zaproponowało przyłączenie się do wspólnej z innymi urzędami administracji rządowej procedury wynajęcia powierzchni biurowych na warszawskim rynku komercyjnym. Prokuratura nie skorzystała jednak z tej propozycji ze względu na specyficzne wymagania w zakresie bezpieczeństwa. MSP zaproponowało więc rozważenie możliwości budowy nowego obiektu na gruncie należącym do Skarbu Państwa, co umożliwiłoby spełnienie wszystkich warunków technicznych oraz pozwoliło na uniknięcie kosztów dostosowania obiektu wynajmowanego.

MSP wskazało w tym celu nieruchomość o powierzchni 10,2 ha w Warszawie, przy ul. Racławickiej 132. Nieruchomość ta nie spełniła jednak oczekiwań tej instytucji. Ostatecznie ustanowiono trwały zarząd w stosunku do zabudowanej nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. Krasińskiego, którą przekazało Ministerstwo Sprawiedliwości.

Z kolei rzecznik praw pacjenta zgłosił zapotrzebowanie na 1000 mkw. Obecnie wynajmuje na rynku komercyjnym ok. 840 mkw. powierzchni użytkowej w Warszawie, przy Al. Zjednoczenia (727 mkw.) oraz przy ul. Skalbmierskiej (114 mkw.).

Niektórzy zarabiają

Jednak urzędy nie tylko same wynajmują, lecz także podnajmują pomieszczenia znajdujące się na terenie zajmowanych przez nich budynków. Od 1 stycznia 2009 r. do 31 sierpnia 2013 r. minister skarbu państwa wydał łącznie 723 decyzje w sprawie wyrażenia zgody na wynajem, dzierżawę lub użyczenie przez te jednostki części nieruchomości innym podmiotom, głównie w celu prowadzenia działalności gastronomicznej - stołówki, bufetu lub kiosku, albo zgody na użyczenie części nieruchomości innym jednostkom administracji rządowej. W pięciu przypadkach zostały wydane decyzje odmowne. Zgodnie z szacunkami urzędy centralne udostępniały podmiotom trzecim ok. 388 tys. mkw. powierzchni, osiągając wpływy w wysokości ok. 22 mln zł. MSP nie ma bieżących danych o skali tego zjawiska, gdyż ustawa nie nakłada na ministra obowiązku ewidencjonowania lub rejestrowania umów najmu lub użyczenia.

Kontrola NIK w tym zakresie była kontrolą planową. Objęto nią lata 2009-2013. Czynności te zostały przeprowadzone od 5 sierpnia 2013 r. do 31 stycznia 2014 r.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl