W szkole można pracować bez wykształcenia pedagogicznego

Osoby najczęściej zatrudniane w szkole to absolwenci uczelni pedagogicznych z odpowiednim przygotowaniem do nauki w poszczególnych typach placówek. Przepisy oświatowe jednak nie zastrzegają, że praca z dziećmi i młodzieżą może być wykonywana wyłącznie przez pracowników z przygotowaniem w tym kierunku. Również stanowiska kierownicze w szkołach mogą pełnić nienauczyciele.

Elastyczne przepisy pozwalają pozyskać do pracy specjalistów, których np. brakuje w małych miejscowościach, a nie mają przygotowania pedagogicznego. Zgodę na pracę z niepełnymi kwalifikacjami musi wyrazić kuratorium oświaty.

Menedżer zamiast nauczyciela

Co do zasady szkołą lub inną placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Taką funkcję może również pełnić osoba, która nie spełnia tych wymogów. Opinię w tej sprawie musi jednak wyrazić kuratorium oświaty (chociaż nie jest ona wiążąca dla organu prowadzącego szkołę).

Dyrektor placówki oświatowej, który nie jest nauczycielem nie może jednak sprawować nadzoru pedagogicznego. Wtedy kompetencje w tym zakresie powinien przekazać swojemu zastępcy, który posiada odpowiednie wykształcenie.

Stanowisko dyrektora przedszkola, szkoły i innych publicznych placówek oświatowych może zajmować osoba, która nie jest nauczycielem po spełnieniu łącznie określonych warunków. Musi przed wszystkim posiadać obywatelstwo polskie. Z takim jednak zastrzeżeniem, że wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej.

Kolejnym warunkiem do objęcia funkcji dyrektorskiej jest ukończenie studiów magisterskich i posiadanie co najmniej pięcioletniego stażu pracy, w tym co najmniej dwuletniego na stanowisku kierowniczym. Od osoby niebędącej pedagogiem wymagane jest ukończenie studiów wyższych lub podyplomowych z zakresu zarządzania albo przynajmniej kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oświatą. Dyrektor musi też, tak samo jak w przypadku nauczycieli, mieć pełną zdolność do czynności prawnych i korzystania z praw publicznych. Nie może też przeciwko niemu toczyć się postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne. [Przykład 1]

Ponadto osoba ubiegająca się o stanowisko dyrektorskie nie może być skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Kandydat nie może być też karany zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi wymienionych w art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Ponadto wszyscy kandydaci powinni spełniać warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym.

Zastępca też niepedagog

Zgodnie z ramowym statutem w szkole może być utworzone stanowisko zastępcy dyrektora. O jego powołaniu lub odwołaniu decyduje szef placówki po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego np. wójta oraz rady pedagogicznej. Jeśli na przykład dyrektorem jest nauczyciel, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby jego zastępcą była osoba spoza tego grona.

W efekcie stanowisko wicedyrektora przedszkola, szkoły i innych placówek publicznych może zajmować osoba niebędąca nauczycielem, która posiada co najmniej czteroletni staż pracy i spełnia podobne wymogi, jakie stawiane są kandydatowi na funkcję dyrektora.

Nagła potrzeba zatrudnienia

W uzasadnionych przypadkach w szkole publicznej, za zgodą kuratora oświaty, może być zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem posiadająca przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. [Przykład 2]

Takie uprawnienie wynika z art. 7 ust. 1a oraz ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie oświaty. Wtedy zainteresowany podejmuje pracę na zasadach określonych w kodeksie pracy z zastrzeżeniem, że stosuje się do niego odpowiednio przepisy dotyczące tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć edukacyjnych nauczycieli oraz ustala się wynagrodzenie nie wyższe niż przewidziane dla nauczyciela dyplomowanego.

W efekcie dyrektor szkoły w małej miejscowości, który nie może znaleźć nauczyciela języka obcego może zatrudnić np. tłumacza lub nawet studenta, który nie ma odpowiednich kwalifikacji pedagogicznych. Na podstawie tych przepisów najczęściej dochodzi do zatrudnienia osoby, która nie jest nauczycielem w sytuacji, kiedy zbliża się rozpoczęcie kolejnego roku szkolnego, a na ofertę dyrektora nikt nie odpowiedział.

Nie oznacza to jednak, że szef placówki oświatowej nie może skorzystać z tej możliwości również po 1 września. Ma prawo zatrudnić osobę bez wymaganych kwalifikacji również w wyjątkowych sytuacjach - np. w trakcie nauki nauczyciel danego przedmiotu rozchoruje się na dłuższy czas i nie ma możliwości zastąpienia go innym. Wtedy za zgodą organu sprawującego nadzór pedagogiczny dyrektor szkoły może przyjąć nauczyciela, który nie posiada odpowiedniego przygotowania. [Przykład 3]

Wzór

Pieczęć szkoły/placówki ........................................................

Miejscowość, dnia

Nr pisma: 00000

Małopolskie Kurator Oświaty

w Krakowie

W n i o s e k

Stosownie do postanowień art. 7 ust. 1a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.)*) wnoszę o wyrażenie zgody na zatrudnienie nauczyciela nieposiadającego wymaganych kwalifikacji.

Wnioskuję, o wyrażenie zgody na zatrudnienie

pani/pana

Jana Kowalskiego

posiadającej/go wykształcenie

wyższe, amerykanistyka, brak przygotowania pedagogicznego

(poziom wykształcenia, specjalność lub kierunek, przygotowanie pedagogiczne)

na stanowisku nauczyciela

języka angielskiego

(wymienić przedmiot lub rodzaj zajęć)

w wymiarze 18 godzin tygodniowo, od 1 listopada 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r.

U z a s a d n i e n i e

Szkoła ze względu na wzrost liczby klas pilnie potrzebuje nauczyciela języka angielskiego. Na zamieszczone ogłoszenie w powiatowym urzędzie pracy oraz na stronie kuratorium nie zgłosiła się żadna osoba, która posiadałaby odpowiednie kwalifikacje.

.................................................

(pieczęć i podpis dyrektora)

Załącznik:

Zaświadczenie o odbywanej formie kształcenia bądź skierowanie na kształcenie w celu uzupełnienia kwalifikacji

*) druga podstawa prawna dla nauczycieli na zastępstwo art. 10 ust. 9 i 10 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

PRZYKŁADY

1 Dyrektorem może zostać osoba, która ma sprawę w sądzie

Od ubiegłego roku przepisy w tym zakresie zostały złagodzone i komisję konkursową nie interesują już postepowania z oskarżenia prywatnego. W przypadku osoby niebędącej nauczycielem ubiegającej się o stanowisko dyrektora, wprowadzona jest zmiana, która ogranicza kategorię postępowań prowadzonych przeciwko kandydatom na stanowisko dyrektora szkoły. Zostały one zredukowane do postępowań o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego.

Zrezygnowano także z wymagania, aby wobec kandydata na stanowisko dyrektora nie toczyło się postępowanie o ubezwłasnowolnienie. W efekcie komisja konkursowa nie musi być powiadomiona, że rodzina złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie kandydata na dyrektora. Takie rozwiązania wprowadziło rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 14 października 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznej szkoły lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz.U. nr 254, poz. 1526). Zgodnie z tymi zmianami osoby startujące w konkursie ograniczają się do stwierdzenia, że nie trwa wobec nich postępowanie karne wszczęte z oskarżenia publicznego.

2 W samorządowych szkołach uczące osoby zatrudniane są tylko na etacie

W szkole samorządowej nauczyciela można zatrudnić wyłącznie na umowę o pracę lub przez mianowanie. W przypadku zastępstw lub zatrudnienia osoby, która nie ma wykształcenia pedagogicznego, stosowana jest umowa o pracę. Nie ma więc możliwości zawrzeć z taką osobą zlecenia lub umowy o dzieło. Dyrektor musi wcześniej na zatrudnienie takiej osoby uzyskać zgodę kuratora. Aby była ona pozytywna, szef placówki musi udowodnić, że zamieścił ogłoszenie o wolnym stanowisku w powiatowych urzędzie pracy. Dodatkowo powinien wykazać, że przeglądał i zamieszczał też ogłoszenia o pracę na stronie kuratorium. Dopiero po udokumentowaniu, że żaden z nauczycieli nie odpowiedział na ofertę, może wnioskować do organu nadzoru pedagogicznego o zatrudnienie osoby, która nie jest nauczycielem.

3 Można pracować w szkole bez przygotowania pedagogicznego

Dyrektor szkoły nie musi zwalniać takiego pracownika. Powinien jednak przedstawić odpowiednie argumenty na to, że zdecydował się na zatrudnienie osoby bez odpowiednich kwalifikacji. Docelowo przepisy zezwalają na przyjęcie stażysty bez przygotowania pedagogicznego. W szczególnych przypadkach, uzasadnionych potrzebami szkoły, dopuszczalne jest nawiązanie stosunku pracy z osobą mającą wymagany poziom wykształcenia, ale niemającą przygotowania pedagogicznego. Dodatkowym warunkiem, jaki musi spełnić nowo zatrudniona osoba, jest pisemne zobowiązanie do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie odbywania stażu. W przypadku gdy nauczyciel w ciągu pierwszego roku pracy w szkole nie uzyska przygotowania pedagogicznego z przyczyn od niego niezależnych, może być z nim zawarta umowa o pracę na kolejny jeden rok szkolny.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Par. 1 i 5 rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 27 października 2009 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w poszczególnych typach publicznych szkół i rodzajach publicznych placówek (Dz.U. nr 184, poz. 1436 z późn. zm.). Art. 7 i 36 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Art. 10 ust. 9 i 10 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.). Art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U. z 2005 r. nr 14, poz. 114 z późn. zm.).