Gminy nie muszą już likwidować małych szkół, lecz mogą je przekazać stowarzyszeniom

Samorządy nie muszą już najpierw likwidować szkoły, aby mogło ją na nowo założyć stowarzyszenie. Dotyczy to jedynie małych szkół, w których uczy się do 70 uczniów. Do tej pory gminy o zamiarze likwidacji musiały powiadomić kuratorium oświaty do końca lutego.

Po uzyskaniu zgody kuratorium szkoła była likwidowana do końca sierpnia tego samego roku. Nawet jeśli stowarzyszenie uruchomiło wcześniej zlikwidowaną szkołę już od września, to przez pierwsze cztery miesiące swojego funkcjonowania placówka taka nie dostawała subwencji z budżetu. Dopiero od stycznia następnego roku mogła liczyć na publiczne pieniądze. Od wejścia w życie ostatniej nowelizacji ustawy o systemie oświaty, tj. od 22 kwietnia 2009 r., szkoły przekazane stowarzyszeniom mają mieć zagwarantowane, że otrzymają nieprzerwanie budżetowe pieniądze. Wynika to z tego, że szkoła nie zostanie zlikwidowana, bo dotychczasowy tryb jej przekazania można zastąpić umową.

W przypadku gdy gminy nie stać na utrzymanie małej szkoły, bo koszt jej utrzymania wzrasta np. ze względu na małą liczbę uczniów, to zamiast likwidować taką szkołę, można ją przekazać stowarzyszeniu. W przypadku gdy uczniów w klasie jest zaledwie kilku, to taki uczeń kosztuje gminę wielokrotność subwencji oświatowej.

Gmina może zdecydować się na przekazanie szkoły osobom fizycznym lub prawnym niebędącym jednostkami samorządu terytorialnego. Tak więc może to być stowarzyszenie rodziców powołane np. w celu zachowania określonej szkoły. Przekazanie następuje na podstawie uchwały rady gminu lub powiatu. Może tego dokonać w dwojaki sposób. Rada podejmuje uchwałę o przekazaniu szkoły, która następnie jest przekazywana kuratorowi oświaty. Ten wyraża swoją opinię w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały. Kurator opiniuje jedynie możliwość przekazania szkoły osobie fizycznej lub prawej.

Jeśli opinia będzie pozytywna, gmina może podpisać umowę o przekazaniu z uprawnionym podmiotem. Natomiast nie ma on wymogu opiniowania samej umowy w sprawie przekazania, która jest zawierana miedzy gminą a stowarzyszeniem. Drugim sposobem jest doręczenie przez wójta projektu uchwały o przekazaniu szkoły. Następnie kurator opiniuje projekt w tym samym terminie. Po uzyskaniu pozytywnej opinii uchwała może zostać podjęta przez radę.

Nie jest konieczne podejmowanie oddzielnej uchwały o samym zamiarze przekazania placówki. Umowa zawierana między gminą a stowarzyszeniem powinna w szczególności określać obwód szkoły lub warunki przyjmowania uczniów, warunki korzystania z mienia przejętej szkoły lub placówki, tryb kontroli przestrzegania umowy oraz warunki i tryb rozwiązania umowy za wypowiedzeniem. Przekazanie szkoły może nastąpić w dowolnym okresie. Oznacza to, że przekazanie nie musi nastąpić z dniem rozpoczęcia roku szkolnego (1 września). Trzeba zaznaczyć, że przekazane szkoły nadal będą publiczne, bezpłatne i dostępne dla wszystkich uczniów.

W przypadku gdy okaże się, że szkoła prowadzona przez stowarzyszenie wykonuje swoje obowiązki niezgodnie z przepisami o systemie oświaty, gmina może taką placówkę odebrać. Stowarzyszenie również, jeśli samo uzna, że nie radzi sobie z prowadzeniem szkoły, może ją zwrócić gminie. Ta zaś nie będzie mogła odmówić jej przyjęcia.

O podjęciu decyzji o przekazaniu szkoły gmina jest obowiązana przynajmniej pół roku wcześniej powiadomić pracowników szkoły oraz związki zawodowe. W informacji muszą być uwzględnione ekonomiczne i prawne oraz socjalne skutki decyzji dla pracowników, a także nowe warunki płacy i pracy. Nauczyciel w ciągu trzech miesięcy może złożyć oświadczenie o odmowie przejścia do przejmowanej szkoły. Wtedy z dniem przekazania placówki dyrektor szkoły rozwiązuje z nim umowę. Nauczyciel otrzyma też od szkoły, w której był dotychczasowo zatrudniony, odprawę przewidzianą w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Jeśli zdecyduje się po przekazaniu szkoły na odmowę przyjęcia warunków pracy i płacy zaproponowanych przez stowarzyszenie, to wspomnianej odprawy nie otrzyma.

W tym przypadku będą miały zastosowanie przepisy ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 ze zm.).

Stowarzyszenie na podstawie umowy o przekazaniu z dniem przejęcia szkoły lub placówki jest zobowiązane zaproponować nauczycielom na piśmie nowe warunki pracy i płacy oraz wskazać termin (nie krótszy niż siedem dnia) na ich przyjęcie.

Brak zgody pedagoga na proponowane przez stowarzyszenie warunki oznacza wypowiedzenie umowy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.

Stowarzyszenie, które poprowadzi szkołę, nie będzie musiało zatrudniać nauczycieli na podstawie Karty Nauczyciela. Wystarczy zwykła umowa o pracę. A Karta daje im np. większą ochronę przed zwolnieniem czy dodatkowe prawa socjalne. Pedagog zatrudniony na podstawie umowy o pracę może też pracować więcej godzin, może też z nim być zawierana umowa na czas określony wyłączający wakacje z okresu zatrudnienia. Nauczyciele będą decydować się na te warunki, bo szkoła nie zostanie zlikwidowana i zostaną utrzymane miejsca pracy.