Jak nauczyciel może się przygotować do awansu zawodowego

Absolwenci uczelni pedagogicznych po podjęciu pracy w przedszkolach i szkołach samorządowych są objęci przepisami Karty nauczyciela. Zgodnie z nią jednocześnie zdobywają kolejne stopnie awansu zawodowego, co wiąże się z wyższym wynagrodzeniem. Stopnie są cztery. Przy bardzo dużym zaangażowaniu pracownika i przyzwoleniu dyrektora placówki najwyższy awans można zdobyć już po 10 latach pracy. Z kolei w prywatnych placówkach przepisy karty nie mają zastosowania. Dlatego tam nie ma sformalizowanej ścieżki awansu. Decydują o tym wewnętrzne regulacje.

O zdobyciu kolejnego stopnia awansu decyduje zebranie dokumentów potwierdzających kwalifikacje i zaprezentowanie komisji dorobku zawodowego.

Dwukrotnie w ciągu roku

Nauczyciel, który rozpoczyna pracę w szkole, zostaje zatrudniony na stanowisku stażysty na co najmniej dziewięć miesięcy. Stopień awansu można zdobywać bezpośrednio przed rozpoczęciem roku szkolnego (1 września) lub przed zakończeniem pierwszego półrocza - w grudniu.

Osobom, które złożą wnioski o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego do 30 czerwca danego roku, dyrektor szkoły, wójt, kurator lub minister edukacji wydaje decyzję o nadaniu lub o odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w terminie do 31 sierpnia danego roku. Z kolei nauczyciele, którzy złożą takie wnioski, ale do 31 października danego roku decyzje dostaną do 31 grudnia. [Przykład 1]

Nie wszyscy kandydaci do pracy w samorządowych szkołach muszą zaczynać karierę od stażysty. Wyjątkiem są nauczyciele akademiccy, którzy co najmniej trzy lata przepracowali na uczelni lub osoby posiadające co najmniej pięcioletni okres pracy i znaczący dorobek zawodowy. np. pracując w gminie, w wydziale oświaty. Ci z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole otrzymują stopień nauczyciela kontraktowego.

Warunkiem nadania kolejnego stopnia jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji. A to oznacza, że stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Ponadto musi spełniać warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu oraz przestrzegać podstawowych zasad moralnych. Ten ostatni warunek nie jest zdefiniowany i zależy od oceny dyrektora. [Przykład 2]

Komisje pytają o dorobek

O ile w przypadku kandydata na stanowisko stażysty wystarczy zwykła rozmowa z komisją, w skład której wchodzi najczęściej tylko dyrektor placówki, a czasami też nauczyciel uczący tego samego przedmiotu co kandydat, o tyle w przypadku osób starających się o uzyskanie kolejnego stopnia niezbędne jest wykazanie się odpowiednim stażem oraz dorobkiem zawodowym. Osiągnięcia są prezentowane przed komisją kwalifikacyjną lub egzaminacyjną (te działają w zależności od zdobywanego stopnia). Dlatego też stażysta, który chce uzyskać kolejny stopień nauczyciela kontraktowego, musi zdać egzamin przed komisją egzaminacyjną.

Z kolei do uzyskania trzeciego i czwartego stopnia wymagane jest zaledwie uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej. Ta dokonuje analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadza z nim rozmowę. Najwyższy stopień - nauczyciela dyplomowanego - uzyskuje się już nie w trakcie egzaminu, ale również w trybie postępowania. Tylko na stanowisko kontraktowego nauczyciel musi przystąpić do egzaminu. Obie formy jednak sprowadzają się do zaprezentowania dorobku zawodowego. Komisja kwalifikacyjna, jak i egzaminacyjna nie zadaje bezpośrednio pytań dotyczących wiedzy poszczególnych kandydatów. Przyjmuje się, że wszyscy z nich nabyli ją w trakcie studiów. [Przykład 3]

Ważny jest staż

Co do zasady najkrócej trwa staż młodego nauczyciela. Po dziewięciu miesiącach pracy w szkole może on ubiegać się o awans na kontraktowego. Dlatego stażyści, którzy rozpoczęli pracę w szkole od września 2012 r., z końcem mają będą mieli zaliczony staż. Do końca czerwca powinni złożyć wniosek do organu prowadzącego, którym najczęściej jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, o nadanie stopnia kontraktowego. Ten na tej podstawie do końca sierpnia musi zorganizować egzamin i nadać bądź też odmówić przyznania awansu w trybie postępowania administracyjnego.

Nauczyciel kontraktowy może rozpocząć staż na stopień nauczyciela mianowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej dwóch lat. Mianowany może rozpocząć staż na stopień nauczyciela dyplomowanego po co najmniej roku od dnia nadania poprzedniego stopnia.

W przypadku trwającej dłużej niż miesiąc nieobecności nauczyciela w pracy z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopu innego niż wypoczynkowy, staż ulega przedłużeniu o czas absencji. Jeśli przerwa jest dłuższa niż rok, nauczyciel zmuszony jest do ponownego odbycia stażu w pełnym wymiarze. Nie ma przymusu jego kontynuowania. Można go przerwać w każdym czasie.

Opinia rodziców i dyrekcji

Nie tylko staż pracy i zdobywanie kolejnych kursów i kwalifikacji przez nauczyciela decyduje o sukcesie w otrzymywaniu kolejnego stopnia awansu. Wpływ na samo dopuszczenie do postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminu ma również pozytywna ocena tzw. dorobku zawodowego za okres odbytego stażu. Dotyczy to przede wszystkim stażysty, który ubiega się o awans na stopień kontraktowego oraz nauczyciela kontraktowego, który chce ubiegać się o mianowanie. Te osoby w tym samym roku, w którym przystępują do postępowania, muszą otrzymać pozytywną ocenę dorobku. Takiego wymogu czasowego nie ma wobec mianowanego, który ubiega się o najwyższy stopień awansu. Może on złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego w okresie trzech lat od otrzymania pozytywnej oceny dorobku zawodowego.

Ocenie podlegają wszystkie osiągnięcia nauczyciela w trakcie stażu. W jego okresie nauczyciel realizuje własny plan rozwoju zawodowego zatwierdzony przez dyrektora szkoły. Ten uwzględnia wymagania stażowe określone przede wszystkim przez ministra edukacji narodowej. Po zakończeniu stażu nauczyciel składa dyrektorowi szkoły sprawozdanie z realizacji planu. Ponadto stażyście i kontraktowemu odbywającemu staż dyrektor szkoły przydziela spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych opiekuna. Do jego zadań należy udzielanie nauczycielowi pomocy, w szczególności w przygotowaniu i realizacji w okresie stażu planu rozwoju zawodowego nauczyciela, oraz opracowaniu projektu oceny dorobku zawodowego (w terminie nie dłuższym niż 21 dni od złożenia sprawozdania ze stażu).

Dyrektor placówki, w przypadku nauczyciela stażysty i kontraktowego, po zapoznaniu się z projektem oceny opracowanym przez opiekuna stażu i po zasięgnięciu opinii rady rodziców dokonuje ostatecznie oceny. Opinia rodziców może też wpływać na ostateczną ocenę dorobku nauczycieli mianowanych, którzy starają się o awans na dyplomowanego.

Rada rodziców ma dwa tygodnie od powiadomienia na wystawienie opinii. Jej brak lub nawet wystawienie negatywnej nie blokuje dalszego trybu postępowania. Ocena dorobku zawodowego nauczyciela może być pozytywna lub negatywna. Ocena sporządzana jest na piśmie i zawiera uzasadnienie oraz pouczenie o możliwości wniesienia odwołania. Od jej wyniku nauczycielowi służy odwołanie do kuratorium w terminie 14 dni.

Ocena dorobku zawodowego nauczyciela ustalona przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest ostateczna. W przypadku niedotrzymania przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny terminu na jej wydanie, który wynosi 21 dni, nauczyciel i tak jest dopuszczony odpowiednio do rozmowy kwalifikacyjnej. W przypadku gdy jednak ostateczna ocena dorobku zawodowego nauczyciela jest negatywna, ponowna może być dokonana po odbyciu, na wniosek nauczyciela i za zgodą dyrektora szkoły, jednego dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy.

PRZYKŁADY

1 Nauczyciel sam musi pilnować ściśle określonych terminów ubiegania się o mianowanie

Nauczyciel rozpoczyna staż z początkiem roku szkolnego, nie może w tej sprawie złożyć wniosku po upływie 14 dni od rozpoczęcia zajęć. Tylko stażysta nie musi dopełniać tych formalności i składać wniosku. Jego staż rozpoczyna się z datą nawiązania stosunku pracy, czyli 1 września 2012 r. Od decyzji dyrektora nie ma trybu odwoławczego. Nawet jeśli szef placówki zatrudni nauczyciela od października, to nowo zatrudniony również nie rozpoczyna stażu do końca tego roku szkolnego. Najbliższą możliwość będzie miał w czerwcu 2012 r.

2 Trzeba nie tylko mieć kwalifikacje, lecz także przestrzegać zasad moralnych

Dla dyrektora ta informacja może być wystarczającym powodem, aby nie udzielać zgody na rozpoczęcie stażu. Cała sprawa powinna zostać wyjaśniona w trybie postępowania dyscyplinarnego. Dyrektor szkoły powinien o tym powiadomić rzecznika dyscyplinarnego powołanego przez wojewodę, a działającego przy kuratorium. Z kolei ten powinien zdecydować o wszczęciu postępowania lub je umorzyć. Dopóki sprawa nie zostanie wyjaśniona, od decyzji dyrektora wstrzymującej staż nie przysługuje odwołanie. A jeśli okaże się, że to nie romans tylko zwykłe nieporozumienie, nauczyciel ponownie może złożyć wniosek w kolejnym roku szkolnym.

3 Znajomość komputera niezbędna, ale nie jest weryfikowalna

Komisja dotycząca postępowania kwalifikacyjnego czy też egzaminacyjnego zakłada, że każdy nauczyciel potrafi posługiwać się komputerem. Taki wymóg został wpisany do standardów nauczania. W trakcie postępowania lub egzaminu np. nauczyciel historii nie jest pytany o daty historyczne, a uczącemu matematyki nie nakazuje się rozwiązania zadań. Członkowie komisji mogą jednak pytać o dorobek zawodowy, np. w jakim celu nauczyciel ukończył kurs florysty. Można odpowiedzieć, że ta umiejętność przyda się na zajęciach technicznych lub plastycznych, bo pozwoli rozwijać u uczniów umiejętności artystyczne. Mogą też paść pytania dotyczące zgromadzonych w tzw. teczce nauczycielskich dokumentów przedstawiających określony sposób nauczania lub realizację danego programu edukacyjnego. Wśród pytań znajdują się też te dotyczące opisu i analizy uzyskiwania przez kandydata pozytywnych efektów nauczania. Nauczyciel może zostać też zapytany, w jakim zakresie na lekcjach wykorzystuje technologię elektroniczną, np. rzutnik, tablicę multimedialną i komputer. Z kolei wśród przedstawionych komisji dokumentów powinny znaleźć się certyfikaty potwierdzające dodatkowe kwalifikacje, w tym znajomość języków obcych. Jeśli nauczyciel uczy tego właśnie języka, to wśród komisji dobrze jest widziane uzyskanie w trakcie stażu dokumentu potwierdzającego znajomość kolejnego języka obecnego. Największy wpływ na ocenę i otrzymanie awansu będą jednak mieć osiągnięcia podopiecznych.

Przy dużym zaangażowaniu najwyższy awans można zdobyć już po 10 latach pracy

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 9, 9a-9g ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).