Zmiana czasu z letniego na zimowy oznacza wyższą pensję

@RY1@i02/2013/216/i02.2013.216.217000800.803.jpg@RY2@

Aldona Salamon ekspert ds. wynagrodzeń, wykładowca

Wymiar czasu pracy ustalony na październik 2013 roku na podstawie art. 130 kodeksu pracy (dalej: k.p.) wynosi 184 godziny [40 x 4 tyg. + 3 x 8 (29, 30 i 31 października) = 184 godziny], jednak pracodawca zaplanował dla pracowników 208 godzin do przepracowania. Gdyby pracownicy przepracowali wszystkie zaplanowane dla nich godziny w październiku i nie wykonywaliby pracy ponad to, co wynika z ustalonego dla nich rozkładu, to i tak wykonywaliby przez jedną godzinę pracę nadliczbową, wynikającą z przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Wynika to ze zmiany czasu z letniego na zimowy i dłuższej dziewięciogodzinnej pracą w nocy z 26 na 27 października. Ustalenie, czy nastąpiło przekroczenie norm tygodniowych, byłoby z kolei możliwe dopiero po zakończeniu 12-miesięcznego okresu rozliczeniowego, a więc na koniec września 2014 roku.

W takiej sytuacji pracownicy otrzymaliby przede wszystkim wynagrodzenie wynikające z zawartej z nimi umowy o pracę. Pan Andrzej wynagradzany stałą stawką miesięczną za przepracowanych zgodnie z harmonogramem 208 godz. w październiku otrzymałby 3800 zł. Wynagrodzenie określone w stałej miesięcznej wysokości (ryczałtowo) przysługuje bowiem pracownikowi w pełnej wysokości, jeżeli przepracuje wszystkie zaplanowane dla niego dni i godziny w danym miesiącu, bez względu na ich liczbę. Drugi z pracowników, pan Grzegorz, objęty godzinowym systemem wynagradzania, otrzymałby za październik kwotę wynikającą z pomnożenia przysługującej mu stawki godzinowej przez liczbę godzin przepracowanych zgodnie z harmonogramem w październiku 3369,60 zł (16,20 zł x 208 godz.). Obaj otrzymaliby pełną kwotę dodatku stażowego 500 zł.

Niezależnie od wskazanego podstawowego wynagrodzenia każdy z nich otrzymałby normalne wynagrodzenie i 100-proc. dodatek za jedną godzinę pracy nadliczbowej, spowodowanej zmianą czasu z letniego na zimowy. Ponadto każdy z pracowników otrzymałby dodatek za pracę w porze nocnej za 97 godzin przepracowanych pomiędzy 22.00 a 6.00 rano (godziny zaplanowane do przepracowania w okresie: 7-12 i 26-31 października, łącznie 12 dni po 8 godz. oraz jedna dodatkowa godzina pracy w porze nocnej w związku z faktycznie przepracowanym czasem w nocy z 26 na 27 października). Czas pracy z 26 na 27 października w rzeczywistości wynosi bowiem 9 godzin i wszystkie te godziny przypadają na porę nocną.

Za czas faktycznie przepracowany

Ponieważ pracownicy przepracowali w październiku więcej godzin, niż dla nich zaplanowano w rozkładzie czasu pracy, to przysługuje im odpowiednio wyższe wynagrodzenie. Odnosząc się do rozkładu czasu pracy, ustalić należy, o ile pracownicy przekroczyli dobowe normy czasu pracy. Ustalenie ewentualnego przekroczenia norm tygodniowych nastąpi z kolei na koniec okresu rozliczeniowego. Pracą w godzinach nadliczbowych w sytuacji obydwu pracowników jest praca świadczona powyżej 8-godzinnej dobowej normy czasu pracy. Liczba godzin przekraczających tę normę wynosi 9 godzin i przekroczenie to nastąpiło w dniach:

w2 października - przekroczenie o 2 godz. (przypadające w porze nocnej),

w9 października - przekroczenie o 1 godz. (przypadającą w porze dziennej),

w15 października - przekroczenie o 1 godz. (przypadającą w porze nocnej; praca wykonywana w ramach poprzedniej doby pracowniczej),

w26 października - przekroczenie o 1 godz. (przypadającą na porę nocną; przejście z czasu letniego na zimowy),

w29 października - przekroczenie o 4 godz. (przypadające w porze dziennej).

Przekroczenie dobowej normy czasu pracy 15 października nastąpiło, mimo iż liczba godzin przepracowanych nie przekroczyła 8. Jest to konsekwencją tego, iż do pracowników objętych podstawowym systemem czasu pracy ze sztywno ustalonymi godzinami pracy (6.00-14.00, 14.00-6.00, 14.00-22.00) ma zastosowanie pojęcie doby pracowniczej. Ponieważ zgodnie z rozkładem czasu pracy zatrudnieni 15 października powinni pracować od godz. 6.00 do 14.00, a rozpoczęli pracę o godz. 5.00, to pierwszą godzinę w tym dniu przepracowali w ramach poprzedniej doby pracowniczej, co spowodowało przekroczenie dobowej normy czasu pracy o 8 godz.

Każdemu z pracowników należy zatem wypłacić oprócz wynagrodzenia wynikającego z umowy za pełny przepracowany miesiąc normalne wynagrodzenie oraz dodatek za wskazane godziny nadliczbowe, wynikające z przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Ponadto pracownikom należy wypłacić dodatek za 98 godz. przepracowanych w porze nocnej.

Szczegółowe wyliczenia

Panu Andrzejowi należy wypłacić:

1) stałą stawkę miesięczną (3800 zł) i dodatek stażowy (500 zł);

2) normalne wynagrodzenie za pracę nadliczbową w kwocie 186,96 zł, co wynika z wyliczenia:

w4300 zł (podstawa obliczenia normalnego wynagrodzenia: 3800 zł + 500 zł) : 184 godz. (liczba godzin pracy przypadających do przepracowania w październiku) = 23,37 zł (stawka normalnego wynagrodzenia za 1 godzinę nadliczbową),

w23,37 zł x 8 godz. (liczba godzin nadliczbowych, za które należy wypłacić normalne wynagrodzenie) = 186,96 zł (normalne wynagrodzenie za godziny nadliczbowe).

Normalnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe nie należy wypłacać za 1 godz. przekraczającą dobową normę czasu pracy, która wystąpiła 15 października. Za tę godzinę wynagrodzenie normalne jest bowiem zawarte w stałej stawce miesięcznej i w kwocie stałego dodatku stażowego;

3) dodatek za godziny nadliczbowe w kwocie 134,25 zł, co wynika z wyliczenia:

w3800 zł (podstawa obliczenia dodatku) : 184 godz. (liczba godzin pracy przypadających do przepracowania w październiku) = 20,65 zł (stawka 100 proc. dodatku za 1 godzinę nadliczbową),

w20,65 zł x 50 proc. = 10,33 zł (stawka 50-proc. dodatku za 1 godzinę nadliczbową),

w20,65 zł x 4 godz. (liczba godzin nadliczbowych, za które należy wypłacić dodatek 100 proc. - są to godziny nadliczbowe przypadające w porze nocnej: 2, 15 i 26 października) = 82,60 zł (100-proc. dodatek za nadgodziny),

w10,33 x 5 godz. (liczba godzin nadliczbowych przypadających w porze dziennej, za które należy wypłacić dodatek 50 proc.) = 51,65 zł (50-proc. dodatek za nadgodziny),

w82,60 zł + 51,65 zł = 134,25 zł (łączna kwota dodatku);

4) Dodatek za pracę w porze nocnej w kwocie 170,52 zł, co wynika z wyliczenia:

w1600 zł (podstawa obliczenia dodatku nocnego, przy założeniu, że pracodawca nie stosuje regulacji korzystniejszych niż wynikające z kodeksu pracy) : 184 godz. (liczba godzin pracy przypadających do przepracowania w październiku) x 20 proc. = 1,74 zł (stawka 20-proc. dodatku za 1 godzinę pracy w porze nocnej),

w1,74 zł x 98 godz. (liczba godzin pracy przypadających w porze nocnej) = 170,52 zł (łączna kwota dodatku za pracę w porze nocnej).

Panu Grzegorzowi należy wypłacić:

1) wynagrodzenie za czas przepracowany zgodnie z rozkładem czasu pracy: 16,20 zł x 208 godz. (liczba godzin do przepracowania wynikająca z rozkładu) = 3369,60zł;

2) dodatek stażowy 500 zł,

3) normalne wynagrodzenie za pracę nadliczbową w kwocie 151,36 zł, co wynika z wyliczenia:

w500 zł (podstawa obliczenia normalnego wynagrodzenia wynikająca ze składników stałych) : 184 godz. (liczba godzin pracy przypadających do przepracowania w październiku) = 2,72 zł (stawka normalnego wynagrodzenia za 1 godzinę nadliczbową wynikająca ze składników stałych),

w16,20 zł + 2,72 zł = 18,92 zł (stawka normalnego wynagrodzenia za 1 godz. nadliczbową wynikająca ze stawki godzinowej i z dodatku stażowego),

w18,92 zł x 8 godz. (liczba godzin nadliczbowych za które należy wypłacić normalne wynagrodzenie) = 151,36 zł.

Normalnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe nie należy wypłacać za 1 godz. przekraczającą dobową normę czasu pracy, która wystąpiła 15 października. Za tę godzinę wynagrodzenie normalne jest bowiem zawarte w wynagrodzeniu godzinowym za 208 godzin przepracowanych zgodnie z harmonogramem oraz w kwocie stałego dodatku stażowego;

4) dodatek za godziny nadliczbowe w kwocie 105,30 zł, co wynika z wyliczenia:

w16,20 zł (100 proc. dodatek) x 4 godz. (liczba godzin nadliczbowych, za które należy wypłacić dodatek 100 proc.; są to godziny nadliczbowe przypadające w porze nocnej 2, 15 i 26 października) = 64,80 zł (100-proc. dodatek za nadgodziny),

w8,10 zł (50-proc. dodatek, tj. 16,20 x 50 proc.) x 5 godz. (liczba godzin nadliczbowych przypadających w porze dziennej, za które należy wypłacić dodatek 50 proc.) = 40,50 zł (50-proc. dodatek za nadgodziny),

w64,80 zł + 40,50 zł = 105,30 zł (łączna kwota dodatku);

5) dodatek za pracę w porze nocnej w kwocie 170,52 zł, co wynika z wyliczenia:

w1600 zł (podstawa obliczenia dodatku nocnego, przy założeniu, że pracodawca nie stosuje regulacji korzystniejszych niż wynikające z kodeksu pracy) : 184 godz. (liczba godzin pracy przypadających do przepracowania w październiku) x 20 proc. = 1,74 zł (stawka 20-proc. dodatku za 1 godzinę pracy w porze nocnej),

w1,74 zł x 98 godz. (liczba godzin pracy przypadających w porze nocnej) = 170,52 zł (łączna kwota dodatku za pracę w porze nocnej).

Wynagrodzenie do wypłaty dla pana Grzegorza należy wyliczyć jak w przypadku pierwszego z pracowników.

Nadgodziny

Dokonując powyższych obliczeń, przy ustalaniu normalnego wynagrodzenia i dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, jak również przy ustalaniu dodatku za pracę w porze nocnej podstawa obliczenia wynikająca ze składników określonych w stałej miesięcznej wysokości została podzielona przez 184 godz., tj. przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w październiku ustalonych na podstawie art. 130 k.p. dla października, a nie przez 208 godz., tj. przez liczbę godzin ustaloną do przepracowania w tym miesiącu zgodnie z obowiązującym pracowników rozkładem czasu pracy. Zasada ta wynika z rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.; dalej; rozporządzenie).

Zgodnie z par. 4 ust. 1 i par. 4a rozporządzenia w celu obliczenia dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, o którym mowa w art. 151¹ par. 3 k.p., dla pracowników otrzymujących wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania, określonego stawką miesięczną, wynagrodzenie za 1 godzinę ustala się, dzieląc miesięczną stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu. Analogiczną zasadę wprowadza par. 4b rozporządzenia stanowiący, iż ustalając dodatkowe wynagrodzenie przysługujące na podstawie art. 151⁸ par. 1 k.p. za godzinę pracy w porze nocnej, minimalne wynagrodzenie za pracę przewidziane w tym przepisie dzieli się przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu.

Analizując treść przywołanych regulacji, uznać należy, iż sformułowanie "liczba godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu" oznacza liczbę godzin, do przepracowania których pracownik obowiązany jest zgodnie z wymiarem czasu pracy w tym miesiącu (a nie liczbę godzin do przepracowania w tym miesiącu zgodnie z rozkładem czasu pracy pracownika). Powyższe oznacza, że niezależnie od długości okresu rozliczeniowego w celu wyliczenia dodatku za pracę nadliczbową oraz dodatku za pracę w porze nocnej za "liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu" należy przyjąć miesięczny wymiar czasu pracy, obliczony w sposób przewidziany w art. 130 k.p., a więc wymiar ustalony dla każdego z miesięcy odrębnie.

Przez analogię, zasadne wydaje się stosowanie tej samej zasady przy obliczaniu normalnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.

Rozkład czasu pracy pana Grzegorza i pana Andrzeja - październik 2013 roku

	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00		22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00		6.00-14.00	6.00-14.00	6.00-14.00
	8	10	8	8	8		8	8	9	8	8	8		8	8	8
	14.00-22.00		14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00		22.00-6.00	22.00-6.00		22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00		6.00-14.00		6.00-14.00
	6.00-14.00		14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00			22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00	22.00-6.00
	8		8	8	8	8	8			9	8	8	12	8	8
	6.00-14.00		14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00	14.00-22.00				22.00-6.00	22.00-6.00		22.00-6.00	22.00-6.00

Wynagrodzenie pana Andrzeja - październik 2013 roku

(przy założeniu, że pracownik jest uprawniony do podstawowych kosztów uzyskania przychodów i złożył oświadczenie PIT-2)

Przychód	4791,73 zł	- 3800 zł (wynagrodzenie zasadnicze) + 500 zł (dodatek stażowy) + 186,96 zł (normalne wynagrodzenie za pracę nadliczbową) + 134,25 zł (dodatek za godziny nadliczbowe) + 170,52 zł (dodatek za pracę w porze nocnej) = 4791,73 zł
Składki na ubezpieczenia społeczne	656,95 zł	- podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: 4791,73 zł (przychód) - składka emerytalna: 4791,73 zł x 9,76 proc. = 467,67 zł - składka rentowa: 4791,73 zł x 1,5 proc. = 71,88 zł - składka chorobowa: 4791,73 zł x 2,45 proc. = 117,40 zł - suma składek: 656,95 zł
Składka zdrowotna przekazywana do ZUS odliczana od podatku	372,13 zł 320,45 zł	- podstawa wymiaru składki zdrowotnej: 4134,78 zł [4791,73 zł (podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne) - 656,95 zł (składki na ubezpieczenia społeczne)] - składka zdrowotna do przekazania do ZUS: 4134,78 zł x 9 proc. = 372,13 zł - składka zdrowotna odliczana od podatku: 4134,78 zł x 7,75 proc. = 320,45 zł
Zaliczka na podatek dochodowy	358 zł	- podstawa opodatkowania po zaokrągleniu: 4024 zł [4791,73 zł (przychód) - 111,25 zł (koszty uzyskania przychodu) - 656,95 zł (składki na ubezpieczenia społeczne)] - zaliczka do US po zaokrągleniu: 358 zł [4024 zł x 18 proc. - 46,33 zł (ulga podatkowa) - 320,45 zł (składka zdrowotna)]
Kwota do wypłaty	3404,65 zł	3800 zł (wynagrodzenie zasadnicze) + 500 zł (dodatek stażowy) + 186,96 zł (normalne wynagrodzenie za pracę nadliczbową) + 134,25 zł (dodatek za godziny nadliczbowe) + 170,52 zł (dodatek za pracę w porze nocnej) - 656,95 zł (składki na ubezpieczenia społeczne) - 372,13 zł (składka zdrowotna) - 358 zł (zaliczka do US) = 3404,65 zł

Aldona Salamon

 ekspert ds. wynagrodzeń, wykładowca

Podstawa prawna

Art. 130 art. 151¹ par. 3, art. 151⁸ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).