Jakie składki do ZUS płacą osoby prowadzące działalność gospodarczą

Pozarolniczą działalność prowadzą osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, a także twórcy i artyści oraz niektórzy prowadzący działalność w zakresie wolnego zawodu. Wykonują ją również wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, jawnych, komandytowych lub partnerskich, a także osoby prowadzące niepubliczne szkoły, placówki lub ich zespoły. Wszystkie te osoby same opłacają składki na ubezpieczenia społeczne.

Ich podstawę wymiaru stanowi kwota nie niższa niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego branego pod uwagę przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe na dany rok kalendarzowy. W 2011 roku jest to 2015,40 zł miesięcznie.

Zatem minimalne wysokości składek liczone od tej kwoty wynoszą:

● na ubezpieczenie emerytalne - 393,41 zł (19,52 proc.);

● na ubezpieczenia rentowe - 120,92 zł (6 proc.);

● na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe - 49,38 zł (2,45 proc.);

● na Fundusz Pracy - 49,38 zł (2,45 proc.).

Prowadzący działalność muszą też opłacać składki na ubezpieczenie wypadkowe. Stopę procentową należności na nie płatnicy składek ustalają samodzielnie na rok składkowy obejmujący okres od 1 kwietnia danego roku do 31 marca następnego roku (z wyłączeniem tych płatników, którzy przekazali informację ZUS IWA za trzy ostatnie lata kalendarzowe).

W przypadku osób prowadzących działalność i opłacających wyłącznie za siebie składki na to ubezpieczenie wielkość ta wynosi 50 proc. najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności. Od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r. jest to 1,67 proc., a więc wysokość składki na ubezpieczenie wypadkowe to 33,66 zł.

Oprócz składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy prowadzący firmę muszą też uiszczać składkę zdrowotną. Podstawa jej naliczania jest inna niż ta, którą stosuje się do ubezpieczeń społecznych. Stanowi ją zadeklarowana kwota, która nie może być niższa niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku. Obecnie jest ona liczona od 2704,31 zł. Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9 proc. tej kwoty. W tym roku jest to zatem co najmniej 243,39 zł miesięcznie.

Po zsumowaniu wszystkich składek, łącznie z wypadkową i dobrowolną chorobową, właściciel firmy opłaci je w wysokości 890,13 zł miesięcznie. Tę kwotę należy wpłacić do ZUS niezależnie od tego, jaki przychód zostanie faktycznie przez niego osiągnięty. Zainteresowany składki musi przekazywać do 10. lub 15. dnia danego miesiąca za poprzedni miesiąc.

Osoby, które dopiero rozpoczynają prowadzenie biznesu mogą, płacić składki od podstawy odpowiadającej co najmniej 30 proc. płacy minimalnej (w 2011 roku - od 415,80 zł). Od takiej kwoty opłacają należności na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe (dobrowolne). Jeżeli składki regulowane są od minimalnej podstawy, to wpłaty na Fundusz Pracy są nienależne. Na preferencyjnych zasadach mogą opłacać należności osoby, które uzyskały wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub od 1 lipca br. - wpis do CEIDG, w tym będące wspólnikami spółki cywilnej. Z ulgi mogą korzystać przez pierwsze 24 miesiące kalendarzowe od daty rozpoczęcia wykonywania działalności. [patrz przykład 1]

Ułatwienia finansowe w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne przysługują osobom, które po raz pierwszy podejmują prowadzenie działalności gospodarczej lub nie robiły tego w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem jej rozpoczęcia. Nie mają do nich prawa natomiast ci, którzy prowadząc firmę, wykonywali działalność dla byłego pracodawcy, na rzecz którego w roku założenia firmy (lub poprzednim) świadczyli na podstawie stosunku pracy albo spółdzielczego stosunku pracy jakiekolwiek czynności wchodzące w zakres aktualnie prowadzonej działalności.

O rozpoczęciu wykonywania działalności trzeba poinformować ZUS. Zgłoszenia siebie jako płatnika składek dokonuje się na wniosku CEIDG-1. Jest on przekazywany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Można go przesłać drogą elektroniczną, listem poleconym do wybranego urzędu gminy albo złożyć osobiście. ZUS na podstawie danych otrzymanych z ewidencji wypełni dokumenty zgłoszeniowe płatnika składek. Odpowiednio w zależności do zakresu informacji podanych we wniosku CEIDG-1 ZUS sporządzi:

● zgłoszenie płatnika składek - na formularzu ZUS ZFA;

● informację o numerach rachunków bankowych płatnika składek - na formularzu ZUS ZBA;

● informację dotyczącą adresów prowadzenia działalności gospodarczej - na formularzu ZUS ZAA.

Zgłoszenia do ZUS do objęcia ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowym, wypadkowym i zdrowotnym, należy dokonać w ciągu siedmiu dni od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności. W tym celu trzeba złożyć formularz ZUS ZUA lub ZUS ZZA - w przypadku podlegania tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników, może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy. W tym czasie nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Może jednak uiszczać składki dobrowolne (na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a także do NFZ). Nie podlega natomiast ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu. Zawieszenie należy zgłosić do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub organu ewidencyjnego. [patrz przykład 2]

Za czas niewykonywania działalności przedsiębiorca nie ma obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych oraz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Od zasady tej istnieją jednak wyjątki. Przykładowo gdy w okresie tym firma będzie wypłacać zaległe wynagrodzenia pracownikom lub zleceniobiorcom, których w miesiącu wypłaty już nie będzie zatrudniała, to od takich kwot będzie musiała naliczać, opłacić składki i wykazywać je w dokumentach rozliczeniowych składanych do ZUS. Taki obowiązek będzie też istniał. gdy przedsiębiorca przystąpi do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. [patrz przykład 3]

Z preferencyjnych zasad opłacania składek na ubezpieczenia społeczne nie mogą korzystać wspólnicy spółek jawnych, komandytowych lub partnerskich, wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., a także twórcy i artyści i osoby prowadzące szkoły oraz współpracujące przy prowadzeniu działalności.

W takiej sytuacji ubezpieczony nie ma możliwości płacenia składek w niższej wysokości. Warunkiem skorzystania z tego rozwiązania jest nieprowadzenie działalności przez 5 lat wstecz. Trzeba też pamiętać, że należności od kwoty nie niższej niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego trzeba opłacać za osoby współpracujące nawet wtedy, gdy opłacającą one preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne. Oczywiście, jeśli ktoś ma zawieszoną działalność, to w tym czasie nie ma konieczności uiszczania składek za współpracującego.

Składki na ubezpieczenia społeczne od podstawy wymiaru nie niższej niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia przedsiębiorcy mogą opłacać w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej. Czas zawieszenia nie wstrzymuje upływu tego terminu. Jeśli okres ten minie w trakcie zawieszenia w prowadzeniu firmy, to po jej wznowieniu podstawa wymiaru składek dla takiej osoby nie może być niższa od 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej ustaje po upływie 30 dni od wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia w NFZ. Oznacza to, że przedsiębiorca będzie mógł korzystać ze świadczeń w listopadzie, po opłaceniu składki za październik. Ale już od grudnia sam z własnej kieszeni będzie musiał płacić za leczenie szpitalne i zabiegi. Jeżeli przerwa w prowadzeniu działalności jest dłuższa niż 30 dni, warto, aby pomyślał o ubezpieczeniu na czas przestoju firmy. Może dobrowolnie opłacać składki na podstawie umowy zawartej z funduszem. Może też zostać ubezpieczony przez najbliższego członka rodziny. Procedura zgłoszenia członków rodziny do NFZ polega na tym, że osoba najbliższa z tytułem do ubezpieczenia (np. mąż) składa u płatnika składek wniosek o zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego członka rodziny (np. dziecka, wnuka, małżonka, wstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym). Następnie płatnik przekazuje go do ZUS na formularzu ZUS ZCNA (zgłoszenie danych o członkach rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Art.6, 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późń. zm.).

Art. 7ba ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm.).