Jak można uzyskać rentę z tytułu niezdolności do pracy

ZUS przyzna rentę osobie niezdolnej do pracy, która z powodu naruszenia sprawności organizmu całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do wykonywania pracy zarobkowej, a jej stan zdrowia nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Częściowa niezdolność do pracy orzekana jest w sytuacji, kiedy ubezpieczony w znacznym stopniu utracił zdolność do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami. Natomiast całkowita niezdolność uznawana jest wówczas, kiedy u ubiegającego się o rentę nastąpiła utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Niezdolność do pracy stwierdza lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS, wydając odpowiednie orzeczenie.

Art. 12 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Podstawowym warunkiem uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy jest stwierdzenie przez lekarza orzecznika, że z powodu stanu zdrowia ubiegający się o to świadczenie nie może dalej pracować zawodowo. W przypadku pozytywnej dla ubezpieczonego decyzji lekarza orzecznika ZUS, ubezpieczony musi także udowodnić wymagane okresy ubezpieczenia. W zależności od wieku taka osoba musi także wykazać, że ma od roku do pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowy. Ubezpieczony musi udowodnić jeden rok opłacania składek, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat. Jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 lat, ale do 22 lat, konieczne jest udowodnienie dwóch lat. Zainteresowany musi mieć na swoim koncie trzy lata pracy, gdy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 lat do 25 lat. O rok dłużej musi pracować osoba, jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 lat do 30 lat. Natomiast pięć lat pracy musi mieć pracownik, kiedy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Tak jak w opisanym powyżej przypadku o rentę może się ubiegać osoba, która już przerwała pracę. Jednak musi uwodnić, że stała się niezdolna do pracy jeszcze w czasie podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Tego ostatniego warunku nie muszą spełnić osoby, które mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz są całkowicie niezdolne do pracy. Poza tym ubezpieczeni, którzy stali się niezdolni do pracy po ukończeniu 30. roku życia, muszą wykazać, że wymagany dla nich 5-letni okres składkowy i nieskładkowy przypada w ostatnim 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.

Art. 12 i 14 oraz 57 - 58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Osoba znajdująca się w takiej sytuacji może wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej. Takie prawo przysługuje jej w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Również prezes ZUS może, w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia, zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez komisję lekarską. Po wniesieniu sprzeciwu lub zarzutu wadliwości komisja lekarska wydaje nowe orzeczenie. Wcześniej osoba ubiegająca się o rentę może być wezwana na ponowne badanie lekarskie. Jeśli jednak przewodniczący wszystkich komisji lekarskich działających w danym oddziale ZUS stwierdzi, iż dokumentacja lekarska jest wystarczająca do wydania przez komisję orzeczenia, to wówczas osoba taka nie jest wzywana na badanie. Czasami do wydania orzeczenia konieczne jest skierowanie zainteresowanego na badanie przez lekarza konsultanta, psychologa, na inne dodatkowe badania lub na obserwację szpitalną. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS stanowi podstawę do wydania decyzji w sprawach świadczeń uzależnionych od stwierdzenia niezdolności do pracy lub oceny stanu zdrowia. W przypadku gdy osoba zainteresowana nie wniosła od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS sprzeciwu, a prezes ZUS nie zgłosił zarzutu wadliwości, decyzja wydawana jest na jego podstawie.

Art. 14 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra polityki społecznej z 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. nr 273, poz. 2711).

Podstawą orzeczenia o niezdolności do pracy jest dokumentacja medyczna dołączona do wniosku oraz bezpośrednie badanie osoby zainteresowanej uzyskaniem świadczenia. Jeśli lekarz orzecznik po zapoznaniu się z dokumentacją uzna, że niezbędne jest bezpośrednie badanie osoby ubiegającej się o to świadczenie, wówczas ubezpieczony otrzyma wezwanie o terminie i miejscu takiego badania. W sytuacji kiedy lekarz orzecznik uzna, że przedstawiona przez ubezpieczonego dokumentacja medyczna i zawodowa jest wyczerpująca, może wydać orzeczenie tylko na jej podstawie bez konieczności bezpośredniego badania osoby ubezpieczonej.

Par. 4 rozporządzenia ministra polityki społecznej z 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. nr 273, poz. 2711).

Jeżeli osoba ubiegająca się o rentę nie jest zadowolona z orzeczenia komisji lekarskiej, może złożyć od niego odwołanie. Musi być ono złożone w ciągu miesiąca od dnia doręczenia jej odpisu do sądu. Jeśli ZUS uzna, że osoba odwołująca się ma rację, zmienia lub uchyla decyzję w terminie 30 dni od wniesienia pisma. W takiej sytuacji nie przesyła go do sądu. Jeśli natomiast nie uwzględnia odwołania, ma obowiązek, najpóźniej w terminie 30 dni od jego złożenia, przekazać sprawę do sądu. Od tej zasady wprowadzony został wyjątek. Jeśli w odwołaniu od decyzji ZUS osoba zainteresowana wskazała jakieś nowe okoliczności, ZUS nie przekazuje sprawy do sądu. W takiej sytuacji sprawa ponownie trafia do lekarza orzecznika. Dopiero od nowej decyzji przysługuje odwołanie do sądu, który może zmienić decyzję na podstawie dostępnych środków dowodowych. Takie orzeczenie jest podstawą dla ZUS do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia.

Art. 14 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Art. 477⁹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Osobą niezdolną do pracy jest ta, która utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. W przypadku osoby chorej na raka lekarz orzecznik uznał, że ubiegający się o świadczenie jest całkowicie niezdolny do pracy, utracił bowiem całkowitą zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy lekarz ocenia stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji. Sprawdzane są także możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne. W tej konkretnej sytuacji niezdolność do pracy została orzeczona na okres dłuższy niż 5 lat, ponieważ według wiedzy medycznej tym konkretnym przypadku raka nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu.

Art. 12 - 13 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl