Jakie konsekwencje grożą firmie za niezapłacone składki ubezpieczeniowe

Czy firma zapłaci podwójną karę

@RY1@i02/2012/143/i02.2012.143.18300110e.811.jpg@RY2@

Od 31 maja bieżącego roku obowiązuje przepis, zgodnie z którym osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie może być dwa razy karana za niezapłacone składki - raz przez ZUS nałożeniem dodatkowej opłaty i drugi przez sąd na podstawie art. 218 kodeksu karnego. Ten przewiduje, że ten, kto wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. Przestępstwo to ma charakter indywidualny, a jego sprawcą może być wyłącznie osoba wykonująca czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Naruszanie uprawnień pracowniczych wynikających z ubezpieczenia społecznego może polegać nie tylko na nieopłacaniu czy też nieterminowym bądź niepełnym regulowaniu składek, ale np. również na niewłaściwym prowadzeniu dokumentacji, od której jest uzależniona wysokość danego świadczenia, zaniżaniu wysokości wypłacanych należności, a także niewypłacaniu ich w terminie. Artykuł 218 kodeksu karnego penalizuje każde uporczywe lub złośliwe naruszenie praw pracowniczych. Naruszenie to może nastąpić zarówno przez działanie, jak i przez zaniechanie wykonania obowiązkowej czynności. Pojęcie uporczywości wymaga działania lub zaniechania trwającego dłuższy czas lub powtarzającego się w pewnym okresie. Przestępstwo to ma charakter umyślny. Z uwagi na szczególne określenie czynności wykonawczych możliwe jest ono do popełnienia wyłącznie z zamiarem bezpośrednim, co wynika z istoty sformułowania złośliwie lub uporczywie. Oba te terminy wskazują na pewną determinację w działaniach sprawcy, co wyklucza zamiar ewentualny.

Podstawa prawna

Art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 218, art. 219 ustawy z 6 czerwca 1997 roku - Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.)

Czy sąd nałoży grzywnę na zakład

@RY1@i02/2012/143/i02.2012.143.18300110e.812.jpg@RY2@

W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych w jej art. 98 jest opisane wykroczenie za popełnienie, którego płatnikowi grozi grzywna w kwocie nawet do pięciu tysięcy złotych. ZUS po stwierdzeniu, iż płatnik dopuścił się go, występuje z wnioskiem do sądu rejonowego. To zatem sędziowie decydują o ukaraniu grzywną i jej kwocie. O tym, za jakie przewinienia grozi grzywna, precyzuje art. 98 ww. ustawy. Zgodnie z nim na taką sankcję narażona jest osoba, która jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika:

● nie dopełnia obowiązku regulowania należności ubezpieczeniowych w przewidzianym terminie,

● nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub podaje nieprawdziwe albo udziela w tych sprawach fałszywych wyjaśnień lub odmawia ich przedstawienia,

● udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,

● nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie,

● nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń,

● nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie,

● nie stwierdza nieprawidłowości w imiennym raporcie miesięcznym w terminie do 30 kwietnia następnego roku,

● nie przekazuje dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym.

Podstawa prawna

Art. 98 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy zakład każe zapłacić odsetki

@RY1@i02/2012/143/i02.2012.143.18300110e.813.jpg@RY2@

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych od nieopłaconych w terminie należnościach należne są od płatnika odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Stawka odsetek jest równa sumie 200 proc. podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim i 2 proc., z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8 proc. Ulega ona zmianie w stopniu odpowiadającym obniżeniu lub podwyższeniu podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, poczynając od dnia, w którym stopa ta uległa modyfikacji. Wynosi ona 14,5 proc. w stusunku rocznym. Sankcja finansowa będzie niższa, jeśli płatnik przedstawi prawnie skuteczną korektę wraz z uzasadnieniem jej przyczyn i zapłaci dług w całości w ciągu 7 dni od dnia jej złożenia. Wówczas stawka odsetek wyniesie 75 proc. Jest ona zaokrąglana w górę do dwóch miejsc po przecinku. Odsetki za zwłokę nalicza się za okres:

● od dnia następującego po upływie terminu płatności należności,

● do dnia wpłacenia gotówki w placówce pocztowej, w banku, w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-rozliczeniowej, biurze usług płatniczych lub w instytucji płatniczej albo do dnia obciążenia rachunku bankowego płatnika.

Wyegzekwowane odsetki za zwłokę od składek emerytalnych są proporcjonalne do ich wysokości odprowadzanej do otwartego funduszu emerytalnego (OFE) oraz ewidencjonowane na subkoncie w ZUS. Podział składki obowiązuje od 1 maja 2011 r. Polega on na tym, że jej część trafia do OFE i do zakładu. Odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekracza trzykrotności wartości opłaty dodatkowej pobieranej przez pocztę za polecenie przesyłki listowej.

Podstawa prawna

Art. 56 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Czy ZUS wymierzy dodatkową opłatę

@RY1@i02/2012/143/i02.2012.143.18300110e.814.jpg@RY2@

W razie nieopłacenia składek lub uregulowania ich w zaniżonej wysokości ZUS może wymierzyć nierzetelnemu płatnikowi dodatkową opłatę do wysokości 100 proc. nieopłaconych należności. Od decyzji w tej sprawie przysługuje odwołanie do sądu. Płatnik jest zobowiązany do uiszczenia opłaty w najbliższym terminie opłacania składek przypadającym po uprawomocnieniu się decyzji ZUS dotyczącej jej wymiaru. Zakład nie musi więc nakładać na płatników maksymalnej kary. O zastosowaniu konkretnej sankcji nie decyduje wyłącznie to, na jaką kwotę zalega firma. Wpływa na to również zakres i długotrwałość nieprawidłowości, jakich dopuścił się przedsiębiorca. Ocenie podlega także celowość jej wymierzenia oraz sytuacja finansowa dłużnika. Zatem każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie. Organ rentowy sprawdza, czy dłużnik kredytował swoją działalność właśnie pieniędzmi, które powinien przeznaczyć na należności ubezpieczeniowe. Na przykład poprzez systematyczne bądź okresowe regulowanie należności z opóźnieniem czy dopiero po wszczęciu przez zakład postępowania egzekucyjnego. ZUS bierze również pod uwagę, czy firma faworyzowała wierzycieli, np. gdy płaciła im, mimo iż nie musiała tego robić od razu. ZUS kontroluje też, czy płatnik nie podejmował działań pozornych. Zatem bierze pod uwagę, czy złożenie wniosku o ulgę (układ ratalny) nie ma na celu wyłącznie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, czy też po zawarciu umowy w sprawie ulgi niezwłocznie przerywa jej realizację i nie przystępuje do spłaty rat. Bank udziela ZUS informacji o przepływach finansowych na koncie małego płatnika. Kondycję finansową dużej czy średniej firmy zakład sprawdza na podstawie jej bilansu i ksiąg rachunkowych. Ważny jest również okres zaległości w opłacaniu składek. ZUS rzadziej więc karze tych, którzy nie płacą składek przez miesiąc czy dwa. Sprawdza, czy płatnik opłaca te bieżące należne za okres po wszczęciu postępowania dotyczącego sankcji, czy opłaca składki preferencyjne (jeśli korzystał z tej formy ulgi) od obniżonej podstawy wymiaru. Wreszcie, czy firma płaci składki w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Podstawa prawna

Art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy ZUS może prowadzić egzekucję

@RY1@i02/2012/143/i02.2012.143.18300110e.815.jpg@RY2@

Jeżeli nałożenie dodatkowej opłaty czy grzywny okaże się bezskuteczne, co znaczy, że dłużnik nie zapłaci zaległych składek, wówczas ZUS może ich dochodzić w drodze egzekucji. Dyrektor oddziału zakładu ma ustawowy obowiązek podjąć takie działania, które zapewnią ściągnięcie należności. W tym celu prowadzi egzekucję administracyjną, najczęściej z rachunku bankowego dłużnika. ZUS składa do banku wniosek o zajęcie środków finansowych znajdujących się na koncie firmy. Jednocześnie zakład wzywa instytucję finansową, aby bez jego zgody nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości wierzytelności. A zajętą kwotę przekazał na pokrycie egzekwowanej należności. Bank musi też powiadomić ZUS o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zajęcie wierzytelności obejmuje także kwoty wpłacone na konto po dacie dokonania obciążenia rachunku. Oprócz wstrzymania z niego wypłat na banku ciąży również obowiązek zawiadomienia o zajęciu podległych oddziałów lub odrębnych banków, placówek pocztowych oraz innych podmiotów uprawnionych do dokonywania wypłat na rzecz zobowiązanego. Wskazani ponoszą wobec wierzyciela odpowiedzialność za wypłaty środków na rzecz płatnika po zawiadomieniu ich o zajęciu wierzytelności.

Egzekucja z rachunku bankowego podlega jednak pewnym ograniczeniom. Otóż uszczuplanie konta bez zgody organu egzekucyjnego (ZUS) nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, a także zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek ubezpieczeniowych.

Podstawa prawna

Art. 19 par. 4, art. 81 par. 4, ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z póź. zm.).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl