Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy w styczniu 2014 roku organ rentowy przeliczy z nowych składek emeryturę przyznaną w marcu 2013 roku

● Kiedy wspólnik spółki cywilnej może opłacać należności ZUS na preferencyjnych zasadach

● Jak postąpić, by uzyskać świadczenie mimo nieopłacenia składki chorobowej w obowiązującym terminie

● Planujemy, że 31 stycznia 2014 r. rozwiążemy umowę o pracę z pracownicą w związku z jej przejściem na emeryturę. Jest ona zatrudniona u nas od prawie 10 lat i ustaliliśmy, że nie zgłaszała wniosku o obliczenie kapitału początkowego. Pierwsze zatrudnienie podjęła w marcu 1978 roku i trwało ono do grudnia 1990 roku. W międzyczasie, w okresie od 12 sierpnia 1983 r. do 30 kwietnia 1986 r. przebywała na urlopie bezpłatnym z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 4. Po nim wróciła do pracy. Kolejne jej zatrudnienie przypada na okres od kwietnia 1992 roku do czerwca 1994 roku. Zwolnienie nastąpiło na skutek likwidacji firmy. W okresie od 1 października 1994 r. do 30 września 1998 r. studiowała (obrona dyplomu w maju 1999 roku). Od tego czasu do 2003 roku pozostawała na utrzymaniu męża. Z jakiego okresu zostanie ustalona podstawa wymiaru kapitału początkowego?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego zostanie wybrany najkorzystniejszy wariant. Zostanie ona ustalona z 10 kolejnych lat kalendarzowych. Różne są w tym zakresie możliwości wyboru lat (1978-1989, 1979-1990, 1980-1992, 1981-1993, 1984-1994, 1985-1995, 1986-1996, 1987-1997, albo 1988-1998), z wyłączeniem jednak lat: 1984, 1985 oraz 1995-1998, w których zainteresowana przez pełny rok przebywała na urlopie bezpłatnym z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 4 lub studiowała oraz 1991 roku, kiedy nie pracowała.

Ustalając podstawę wymiaru kapitału początkowego, stosuje się ogólne zasady. Oznacza to, że podstawę wymiaru ustala się z:

w10 kolejnych lat kalendarzowych z okresu przed 1 stycznia 1999 r.,

w20 lat dowolnie wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,

wfaktycznego okresu w określonych sytuacjach.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się z okresu faktycznego, jeżeli osoba zainteresowana nie może przedstawić zarobków z 10 kolejnych lat kalendarzowych przed 1 stycznia 1999 r., ponieważ ich nie osiągała. Jednakże w przypadku osób urodzonych przed 31 grudnia 1968 r. ustalenie z faktycznego okresu jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy wyłączną przyczyną, dla której osoba zainteresowana nie może udokumentować 10 kolejnych lat kalendarzowych przed 1 stycznia 1999 r., jest odbywanie czynnej służby wojskowej, pełnienie zastępczej służby, korzystanie z urlopu wychowawczego albo nauka w szkole wyższej odbywana na jednym kierunku pod warunkiem, że została zakończona.

W omawianym przypadku okres zatrudnienia przed 1 stycznia 1999 r., to lata: 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 1994. W latach 1983-1986 zatrudniona przebywała na urlopie bezpłatnym z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 4. W okresie 1994-1998 studiowała. Te okoliczności skutkują brakiem możliwości ustalenia podstawy wymiaru z 10 kolejnych lat kalendarzowych przed 1 stycznia 1999 r.

W sytuacji gdy okres wskazany do ustalenia wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu. W przypadku zainteresowanej powyższa zasada dotyczy lat: 1978, 1983, 1986, 1996, 1998.

Podstawa prawna

Art. 17 ust. 3, art. 175 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440).

● W marcu 2013 roku nabyłam prawo do emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Świadczenie zostało obliczone na nowych zasadach. Niedługo po jego przyznaniu ponownie podjęłam zatrudnienie. Przez kolejne miesiące mój obecny pracodawca odprowadzał za mnie składki emerytalne od wypłacanego wynagrodzenia. Czy z wnioskiem o ich uwzględnienie przy ustalaniu wysokości świadczenia będę mogła wystąpić już w styczniu 2014 roku?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. ZUS oblicza emeryturę przysługującą z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego według nowych (kapitałowych) zasad. W tym celu dzieli podstawę jej obliczenia przez średnie dalsze trwania życia właściwe dla wieku, w którym dana osoba przechodzi na emeryturę. Podstawą obliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata świadczenia.

Osoba, która nabyła prawo do emerytury (w tym również tej ustalonej z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego i obliczonej na nowych zasadach), musi rozwiązać swój dotychczasowy stosunek pracy, żeby pobierać przyznane świadczenie. W przeciwnym razie przysługująca jej emerytura podlegać będzie zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego z tytułu kontynuowanego zatrudnienia. Jeżeli rozwiąże dotychczasowy stosunek pracy, może go ponownie nawiązać i uzyskiwać przychód w nieograniczonej wysokości, bez negatywnych konsekwencji dla wypłacanego świadczenia.

W związku z uzyskiwanym zarobkiem emeryt pracujący po przyznaniu świadczenia ma na swoim indywidualnym koncie w ZUS ewidencjonowane nowe składki emerytalne. Dzięki temu może się ubiegać o przeliczenie emerytury na podstawie art. 108 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna).

ZUS może dokonać ponownego obliczenia nowej emerytury z uwzględnieniem składek emerytalnych zgromadzonych po jej przyznaniu tylko wtedy, gdy osoba uprawniona zgłosi w tym celu odpowiedni wniosek.

Przepisy przewidują pewne ograniczenia co do czasu złożenia tego wniosku. Zostanie on pozytywnie rozpatrzony tylko wtedy, gdy jego wniesienie nastąpiło po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, a gdy emeryt nadal pozostaje w tym ubezpieczeniu - po upływie roku kalendarzowego. ZUS uznaje, że dla spełnienia tego ostatniego warunku nie jest konieczne, aby od czasu przyznania emerytury upłynęły pełne 12 miesięcy. Wystarczy więc, że wniosek zostanie zgłoszony po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym wnioskodawca nabył prawo do emerytury.

Osoba, która po przeliczeniu nowej emerytury nadal pracuje, może powtórnie zgłosić wniosek o uwzględnienie nowo zgromadzonych składek emerytalnych i podwyższenie swojego świadczenia. Ważne jest, aby (tak jak w przypadku wniosku pierwszorazowego) zaczekała z jego złożeniem do początku roku kalendarzowego następującego po tym, w którym zgłaszała ostatni.

Dodać trzeba, że dokonując przeliczenia emerytury na podstawie art. 108 ustawy emerytalnej, organ rentowy najpierw ustala kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego od miesiąca, od którego została podjęta wypłata świadczenia, do miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji. Następnie kwotę tych składek dzieli przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego, obowiązujące w dniu złożenia wniosku o przeliczenie wysokości emerytury. Ustalona w ten sposób kwota podlega doliczeniu do wypłacanego dotychczas świadczenia.

Oznacza to, że z pierwszym wnioskiem o ponowne obliczenie nowej emerytury może pani wystąpić już w styczniu 2014 roku. ZUS uwzględni wtedy składki zewidencjonowane od 1 marca do końca grudnia 2013 roku. Jeśli po tym czasie nadal będzie pani pozostawała w ubezpieczeniu, kolejne przeliczenie będzie możliwe na wniosek złożony najwcześniej w styczniu 2015 roku.

Podstawa prawna

Art. 26, 103, 103a i 108 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440).

● Jeden z zatrudnianych przez spółkę cywilną pracowników z początkiem przyszłego roku stanie się jej wspólnikiem. Oznacza to, że zostanie wspólnikiem swojego byłego pracodawcy. Czynności wykonywane przez nowego wspólnika w zasadzie będą zbieżne z czynnościami, które wykonywał jako zatrudniony. Czy w tej sytuacji będzie mógł on opłacać składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych zasadach?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Okoliczność, że wspólnikiem spółki cywilnej zostaje jej były pracownik, nie jest równoznaczna z wykonywaniem działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy. Jeżeli taki przedsiębiorca w okresie 60 miesięcy kalendarzowych poprzedzających rozpoczęcie działalności nie wykonywał jakiejkolwiek pozarolniczej działalności, ma prawo opłacać składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych zasadach.

Warunki, na których niektórym przedsiębiorcom przysługuje prawo do opłacania składek na preferencyjnych zasadach, zostały określone w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.). Z przepisu tego wynika, że w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności uprawnienie do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej kwoty, nie niższej jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia, przysługuje wyłącznie osobom prowadzącym działalność gospodarczą. Oznacza to, że omawiane prawo nie przysługuje osobom, które wykonują inną niż gospodarcza pozarolniczą działalność (np. wspólnikom spółek prawa handlowego).

Poza tym prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych zasadach nie przysługuje przedsiębiorcom, którzy:

wprowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadzili pozarolniczą działalność w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s.,

wwykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywali w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Wspólnik spółki cywilnej jest przedsiębiorcą w zakresie wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej. Nie ulega więc wątpliwości, że ma on prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych warunkach. Oczywiście, o ile nie zachodzi w stosunku do niego jedna z okoliczności wymienionych powyżej. ZUS stoi na stanowisku, że przedsiębiorca podejmujący się prowadzenia działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej działa wprawdzie w jej imieniu, ale na swoją rzecz. W ocenie organu rentowego oznacza to, że były pracownik stając się wspólnikiem spółki cywilnej, nie świadczy pracy na rzecz byłego pracodawcy, lecz na swoją rzecz jako przedsiębiorcy (decyzja ZUS z 7 lutego 2011 r., nr DI/100000/451/37/2011/KG będąca pisemną interpretacją). Biorąc to pod uwagę, stwierdzić trzeba, że były pracownik spółki cywilnej, stając się jej wspólnikiem, nabędzie prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych zasadach. O ile oczywiście w okresie 60 miesięcy kalendarzowych poprzedzających rozpoczęcie działalności gospodarczej nie wykonywał żadnej pozarolniczej działalności w rozumieniu u.s.u.s.

Podstawa prawna

Art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 4 ust. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.).

● ZUS odmówił mi prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres 12 miesięcy, począwszy od 21 października 2013 r. Przyczyną odmowy jest ustanie ubezpieczenia chorobowego od 1 października 2013 r. z uwagi na opłacenie składki za ten miesiąc w niepełnej wysokości. Faktycznie mam niedopłatę za październik 2013 roku w kwocie 7,20 zł. Od 8 lat prowadzę działalność gospodarczą i dotychczas zawsze terminowo oraz w pełnej wysokości płaciłam składki, a teraz z powodu tak niewielkiej zaległości mam nie otrzymać zasiłku. Co mam zrobić, by jednak uzyskać świadczenie?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) każda niedopłata składki skutkuje ustaniem dobrowolnych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych oraz chorobowego, od pierwszego dnia miesiąca, za który składka nie została opłacona w pełnej wysokości. Oznacza to brak uprawnień do świadczeń z tych ubezpieczeń, w tym także zasiłku macierzyńskiego. W tym zakresie decyzja ZUS jest więc prawidłowa.

W sytuacji opisanej w pytaniu zasadne jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu płatności składki chorobowej za październik. Jednocześnie trzeba uregulować powstałą niedopłatę. Biorąc pod uwagę pozytywną historię opłacania składek oraz niską kwotę zaległości, duże jest prawdopodobieństwo, że ZUS przywróci termin płatności i zaliczy uregulowaną niedopłatę na poczet składki za październik 2013 roku, co spowoduje przywrócenie ciągłości ubezpieczenia chorobowego. W konsekwencji organ rentowy przyzna i wypłaci zasiłek macierzyński. Jeżeli wniosek nie zostanie jednak rozpoznany pozytywnie, pozostaje odwołanie od decyzji.

Podstawa prawna

Art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442).

Art. 1, 29 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).