Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy od umowy-zlecenia wykonywanej przez emeryta trzeba odprowadzać składki ubezpieczeniowe

● Od 1 grudnia 2008 r. mam ustalone prawo do emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia wypłata emerytury była zawieszona. Umowa o pracę została ze mną rozwiązana z końcem 2011 roku. Od 1 stycznia 2012 r. świadczenie emerytalne jest wypłacane. Aktualnie pracuję na pół etatu. Czy mogę złożyć wniosek o ponowne ustalenie emerytury na ogólnych zasadach, z uwagi na to, że ukończyłem 65 lat? A jeżeli to świadczenie byłoby wyższe, to czy mogę pobierać wyższą emeryturę? W ZUS uzyskałem informację, że nie mogę złożyć takiego wniosku.

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Ubezpieczeni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r., którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego, stosownie do art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna) mogą przejść na emeryturę:

wkobieta - po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie niezdolną do pracy;

wmężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.

Emerytura przysługuje, jeżeli przed zgłoszeniem wniosku dana osoba była pracownikiem oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawała w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy. Warunek ten nie dotyczy osób uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do pracy.

ZUS przyznał świadczenie (ponieważ spełnione zostały opisane powyżej warunki), ale emerytura była zawieszona z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia. W uchwale z 4 lipca 2013 r. (sygn. akt II UZP 4/13, LEX nr 1342169) SN uznał, że ubezpieczony urodzony przed 31 grudnia 1948 r., który po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę po 31 grudnia 2008 r., ma prawo do jej wyliczenia na podstawie art. 26 w zw. z art. 55 ustawy emerytalnej. I to niezależnie, czy wcześniej złożył wniosek o świadczenie w niższym wieku emerytalnym lub też o wcześniejszą emeryturę. Przepis art. 21 ust. 2 ustawy emerytalnej, określający sposób ustalania podstawy wymiaru świadczenia w sytuacji, gdy wcześniej była pobierana inna emerytura, dopuszcza kilkakrotne realizowanie się ryzyka emerytalnego. Stosując tę normę, można przejść na emeryturę bez względu na wiek, a potem osiągając wiek 50/55 lat, wystąpić o emeryturę w niższym wieku emerytalnym, a następnie o wcześniejszą emeryturę (5 lat przed osiągnięciem wieku 60/65 lat). A następnie o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym. Wiąże się to z każdorazowym podwyższeniem kwoty świadczenia, chociażby w wyniku stosowania za każdym razem wyższej kwoty bazowej.

W sytuacji więc, gdy dopuszczalne jest kilkakrotne przechodzenie na emeryturę, niezbędne byłoby zaznaczenie w art. 55 ustawy emerytalnej, że wyliczenie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym możliwe jest tylko, gdy chodzi o pierwszy wniosek o emeryturę (a więc nabycie statusu emeryta). Takiego zastrzeżenia nie można jednak z treści omawianego przepisu wywnioskować. Oznacza to, że ubezpieczony urodzony przed 1 stycznia 1949 r., który osiągnął powszechny wiek emerytalny, kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę dopiero po 31 grudnia 2008 r., może złożyć wniosek o wyliczenie świadczenia niezależnie, czy wcześniej wnosił o emeryturę w niższym wieku lub wcześniejszą.

W konsekwencji można ponownie złożyć wniosek o emeryturę i jeżeli będzie ona korzystniejsza, pobierać to wyższe świadczenie. Jeżeli ZUS wyda decyzję o odmowie ustalenia prawa do emerytury, od decyzji warto wnieść odwołanie do sądu.

Podstawa prawna

Art. 26, 29 i 55 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● Mam 68 lat i od czerwca 2010 roku pobieram emeryturę. Od 1 grudnia 2013 r. będę pracował na podstawie umowy-zlecenia. Czy będą za mnie opłacane składki na ubezpieczenia społeczne i czy spowoduje to zwiększenie mojej emerytury? Kiedy powinienem złożyć wniosek o przeliczenie świadczenia? Czy wynagrodzenie, które uzyskam ze zlecenia, może spowodować zawieszenie lub zmniejszenie emerytury?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Emeryt, który wykonuje zlecenie z tej umowy, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Wynika to z art. 9 ust. 4a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.). Dobrowolne z tego tytułu jest tylko ubezpieczenie chorobowe. Oznacza to, że w okresie wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia płatnik składek, czyli zleceniodawca, będzie zobowiązany zgłosić pana do ubezpieczeń oraz opłacać należne składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Zgodnie z art. 112 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna), jeżeli emeryt lub rencista zgłosi wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia przez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas w wymiarze świadczenia okresów składkowych lub nieskładkowych, kwotę przysługującego świadczenia się zwiększa doliczając:

- do kwoty emerytury:

a) po 1,3 proc. podstawy wymiaru, ustalonej w wyniku waloryzacji, za każdy rok okresów składkowych,

b) po 0,7 proc. podstawy wymiaru, ustalonej w wyniku waloryzacji, za każdy rok okresów nieskładkowych.

Ponowne ustalenie wysokości emerytury poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych lub nieskładkowych następuje na wniosek emeryta zgłoszony nie wcześniej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego, jeżeli pozostaje on w ubezpieczeniu (chyba że w kwartale kalendarzowym ustało ubezpieczenie).

Jeżeli umowa będzie trwała przez dłuższy okres, to po zakończeniu każdego kwartału (tj. odpowiednio nie wcześniej niż pierwszego dnia stycznia, kwietnia, lipca i października każdego roku), o ile w dalszym ciągu będzie wykonywana umowa-zlecenie, możliwe będzie składanie wniosku o doliczenie kolejnych okresów składkowych i nieskładkowych (czyli np. okresów, za które będzie pobierany zasiłek chorobowy). Wobec tego wniosek o doliczenie nowego okresu zatrudnienia będzie mógł zostać złożony po zakończeniu każdego kwartału kalendarzowego albo też po zakończeniu wykonywania zlecenia.

Przedstawione zasady dotyczą sytuacji, kiedy emeryt pobiera świadczenie przyznane na podstawie starych zasad, a tak jest w omawianym przypadku. Gdyby zleceniobiorcą był emeryt pobierający świadczenie na podstawie nowych zasad, to wniosek o jego przeliczenie powinien złożyć nie wcześniej niż po upływie każdego roku kalendarzowego, w którym wykonywana była umowa-zlecenia lub też po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (czyli zakończeniu wykonywania umowy). Wynika to z art. 108 ust. 3 ustawy emerytalnej.

Aby świadczenie z ZUS nie zostało zmniejszone, przychód emeryta nie może przekroczyć 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w poprzednim kwartale. Gdy przekroczy ten wskaźnik, ale jednocześnie będzie niższy niż 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia, emerytura ulegnie zmniejszeniu. Po osiągnięciu przychodu przekraczającego 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale świadczenie zostanie zawieszone.

Zawieszeniu ani zmniejszeniu, bez względu na wysokość osiąganego przychodu, nie podlegają jednak emerytury osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny ustalany indywidualnie w zależności od daty urodzenia ubezpieczonego. Wobec tego, z uwagi na wiek, ograniczenia w zakresie uzyskiwania przychodów nie dotyczą czytelnika.

Podstawa prawna

Art. 112 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).