Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy 24-letni student podlega ubezpieczeniom z umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem

● Co stanowi podstawę wymiaru należności za stypendystę sportowego

● Kiedy wynagrodzenie za pełnienie obowiązków prokurenta powoduje konieczność wpłat do ZUS

● Na jakich zasadach kwoty pobranej emerytury nauczycielskiej zmniejszają kolejne świadczenia

● Od stycznia do marca oraz od czerwca do sierpnia 2013 roku podlegałam ubezpieczeniom z umowy-zlecenia i płatnik opłacał za mnie składki. Od 1 września 2013 r. musiałam zrezygnować ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dwuletnim dzieckiem. Zleceniodawca wyrejestrował mnie z ubezpieczeń. Czy w związku z tym, że bezpośrednio przed rozpoczęciem opieki nie podlegałam ubezpieczeniom z tytułu umowy-zlecenia nieprzerwanie przez co najmniej 6 miesięcy, ZUS sfinansuje mi wyłącznie składkę emerytalną?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak. Od 1 września 2013 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzająca finansowanie przez budżet państwa składek ubezpieczeniowych za osoby niepozostające w stosunku pracy, a sprawujące opiekę nad dzieckiem (własnym, swojego małżonka lub przysposobionym). Zmienione przepisy w inny sposób uregulowały zasady podlegania ubezpieczeniom w okresie sprawowania opieki nad dzieckiem w odniesieniu do osób, które mają co najmniej 6-miesięczny staż ubezpieczeniowy bezpośrednio przed okresem sprawowania opieki, oraz osób, które były ubezpieczone krócej lub w ogóle nie podlegały wcześniej ubezpieczeniom.

Dla pierwszej z grup ustawodawca przewidział objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi oraz zdrowotnym, co oznacza finansowanie przez budżet państwa tych składek. Należą do niej m.in. osoby, które z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem zaprzestały wykonywania pracy na podstawie umowy, o ile wcześniej wykonywały taką pracę co najmniej przez 6 miesięcy. Ten ostatni warunek uznaje się za spełniony, o ile:

wprzez okres co najmniej 6 miesięcy osoby podlegały nieprzerwanie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu wykonywania umowy,

wokres przypada bezpośrednio przed rozpoczęciem osobistego sprawowania opieki oraz

wwe wskazanym okresie były opłacane składki na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe ze zlecenia.

W omawianym przypadku nie został spełniony drugi z wymienionych warunków, gdyż bezpośrednio przed rozpoczęciem osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem miała pani wyłącznie 3-miesięczny okres ubezpieczenia z umowy-zlecenia. Poprzednio udowodniła pani także 3-miesięczny okres wykonywania zlecenia, ale po jego zakończeniu nastąpiła przerwa, która nie pozwala przyjąć, że 6-miesięczny czas ubezpieczenia był nieprzerwany. Nie można więc liczyć na finansowanie przez budżet państwa łącznie składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe i zdrowotne. Budżet pokryje wyłącznie składkę emerytalną, tak jak dla pozostałych osób, które przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad dzieckiem podlegały ubezpieczeniom zbyt krótko lub też w ogóle.

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 983).

Art. 6a-6b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

● Jedynym wspólnikiem spółki z o.o. jest 24-letni student. Spółka zawarła z nim umowę o zarządzanie przedsiębiorstwem. Czy od wynagrodzenia wypłaconego na podstawie tej umowy są należne składki?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie. Zleceniobiorca, który jest studentem i nie ukończył 26. roku życia, nie podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu.

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.; dalej: k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (np. kontrakt menedżerski, umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem), podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu. Nie dotyczy to jednak zleceniobiorców, którzy są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami i nie ukończyli 26 lat (z wyjątkiem niani wykonującej pracę na podstawie umowy uaktywniającej). Jeżeli więc student, który nie ukończył 26 lat, wykonuje pracę na podstawie umowy o świadczenie usług (np. umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem), nie podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu.

Odpowiadając na pytanie, należy podkreślić, że dla potrzeb ubezpieczeń społecznych wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest uważany za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność. Oznacza to, że z tytułu prowadzenia tej działalności jest objęty obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi (z wyjątkiem ubezpieczenia chorobowego, które jest dobrowolne), a także ubezpieczeniem zdrowotnym. Obowiązku ubezpieczeń nie wyłącza okoliczność, że dana osoba prowadząca działalność jest studentem i nie ukończyła 26. roku życia.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, ust. 4 i 4a oraz art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 5 pkt 21 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Pan Dariusz od 1 marca 2013 r. pobiera stypendium sportowe i z tego tytułu został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Stypendium wynosi 2300 zł miesięcznie. Od 26 sierpnia 2013 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Jak obliczyć podstawę wymiaru składek ubezpieczeniowych stypendysty za sierpień 2013 roku? Czy na ubezpieczenia społeczne trzeba ją proporcjonalnie podzielić przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom ze stypendium?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osoba ta będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, a jako stypendysta nie będzie podlegała żadnym ubezpieczeniom. Składki na ubezpieczenia społeczne za sierpień powinny zostać naliczone od podstawy 1854,84 zł (czyli: 2300 zł : 31 x 25), a na zdrowotne od kwoty 2300 zł.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe stanowi w tym przypadku kwota stypendium łącznie z kosztami uzyskania i kwotą podatku. Przy naliczeniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe musimy pamiętać, że podstawa ta jest ograniczona rocznie do kwoty 30-krotności. Limit w 2013 roku wynosi 111 390 zł.

Gdy stypendysta w trakcie miesiąca uzyska inny tytuł do ubezpieczeń, np. rozpocznie wykonywanie działalności, za ten miesiąc podstawa na ubezpieczenia społeczne powinna zostać ustalona proporcjonalnie. Kwotę stypendium za ten miesiąc należy wówczas podzielić przez liczbę dni miesiąca i tak uzyskaną kwotę pomnożyć przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom ze stypendium. Od ustalonej w ten sposób podstawy trzeba naliczyć i opłacić za ten miesiąc składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu stypendium.

Osoba pobierająca stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia podlega jako stypendysta ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego.

Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota odpowiadająca wysokości pobieranego stypendium (art. 81 ust. 8 pkt 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych). Z uwagi na to, że składka zdrowotna jest miesięczna i niepodzielna, nawet gdy dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu tylko przez część miesiąca, należy ją odprowadzić od całej kwoty stypendium.

W przypadku naliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne za stypendystę należy pamiętać, że w stosunku do tej grupy ubezpieczonych nie obowiązuje zasada pomniejszania podstawy wymiaru składki zdrowotnej o kwoty składek na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego.

Podstawa prawna

Art. 66 ust. 1, art. 81 ust. 8 pkt 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

● Pracownik spółki z o.o. uchwałą zarządu został powołany na prokurenta. Obowiązki prokurenta nie należą do obowiązków pracowniczych i wykonywane są tylko na podstawie uchwały bez nawiązywania dodatkowej umowy o pracę lub cywilnoprawnej. Z tytułu wykonywanych czynności prokurent otrzymuje wynagrodzenie. Czy podlega ono oskładkowaniu?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Nie. Wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prokurenta wyłącznie na podstawie uchwały zarządu spółki z o.o. nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawę składek stanowią przychody pochodzące z tytułu aktywności zawodowej, z którą przepisy łączą obowiązek ubezpieczeń społecznych lub zdrowotnego. I tylko wówczas istnieje konieczność odprowadzania składek.

Tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostały wymienione w art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a z kolei do ubezpieczenia zdrowotnego w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Zgodnie z tymi przepisami pełnienie obowiązków prokurenta nie stanowi tytułu do ubezpieczeń. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. W uzasadnieniu wyroku z 5 marca 2008 r., sygn. akt III AUa 651/07 (POSAG 2008/1/76-84) Sąd Apelacyjny w Gdańsku stwierdził, że sama prokura stanowi szczególny rodzaj pełnomocnictwa i nie skutkuje obowiązkami przewidzianymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro zatem pełnienie obowiązków prokurenta nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, to otrzymane z tego tytułu wynagrodzenia nie stanowią podstawy wymiaru tych składek.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Od kilku lat jestem na wcześniejszej emeryturze nauczycielskiej przyznanej na podstawie Karty nauczyciela bez względu na wiek. Niedawno ukończyłam 55 lat, a do końca 1998 roku udowodniłam 23-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym 15 lat pracy w charakterze nauczyciela. Chciałabym więc wystąpić o przyznanie wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej. Wiem, że świadczenie zostanie ustalone na nowych "kapitałowych" zasadach. Obawiam się jednak, że podstawa obliczenia nowej emerytury zostanie pomniejszona o kwoty dotychczas pobranej emerytury nauczycielskiej. Czy moje obawy są słuszne?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Nauczyciele urodzeni po 31 grudnia 1948 r. mogą uzyskać wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna), jeśli:

wdo końca 1998 roku udowodnili odpowiedni okres składkowy i nieskładkowy (tj. 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn), w tym wymagany 15-letni okres pracy nauczycielskiej,

wosiągnęli (niezależnie od tego kiedy) obniżony wiek emerytalny (czyli 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn),

wnie przystąpili do OFE lub zgłosili wniosek o przekazanie zgromadzonych tam środków do budżetu państwa.

Omawianą emeryturę mogą uzyskać również ci nauczyciele, którzy nabyli wcześniej prawo do emerytury przyznawanej bez względu na wiek na podstawie art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.). Mogą oni jednocześnie zyskać na wysokości świadczenia. Emerytura przyznawana na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej obliczana jest na nowych "kapitałowych" zasadach i może być wyższa od pobieranego wcześniej świadczenia. Trzeba podkreślić, że nowa emerytura stanowi wynik podzielenia podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia dla wieku, w którym wnioskodawca przechodzi na to świadczenie. Podstawą obliczenia emerytury jest suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne (z uwzględnieniem ich waloryzacji), które są zaewidencjonowane na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS. Osobie, która była członkiem OFE i złożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w funduszu na dochody budżetu państwa, ZUS powiększa składki na ubezpieczenie emerytalne zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22.

Od 1 stycznia 2013 r. w wyniku nowelizacji przepisów podstawa obliczenia nowej emerytury pomniejszana jest o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur, przysługujących z FUS (np. emerytury pracowniczej, kolejowej, górniczej, z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a także emerytury nauczycielskiej przewidzianej w art. 88 Karty nauczyciela). Zasada nie ma zastosowania np. do wcześniejszej emerytury przysługującej na podstawie art. 184 tej ustawy.

Podstawa obliczenia świadczenia nie podlega pomniejszeniu o kwoty pobranej emerytury przyznanej na podstawie art. 88 Karty nauczyciela. Jest to bardzo korzystne rozwiązanie, szczególnie dla tych osób, które starą emeryturę przysługującą w dość znacznej wysokości pobierały przez długi okres.

Podstawa prawna

Art. 24-26b i 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).