Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie są skutki zatrudnienia w Polsce obywatela Białorusi na podstawie umowy-zlecenia

● Część pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wykonuje prace w szczególnych warunkach. Niektórzy z nich wykonują takie prace tylko na 1/2 etatu. Czy za takich zatrudnionych również trzeba opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Zgodnie ze stanowiskiem ZUS składki na Fundusz Emerytur Pomostowych (dalej FEP) trzeba opłacać również za pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonują w niepełnym wymiarze. Odmienne stanowisko w tym zakresie prezentuje jednak Sąd Najwyższy.

Składki na FEP opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki:

wurodził się po 31 grudnia 1948 r. oraz

wwykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Obowiązek opłacania składek na FEP za pracownika powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac.

Z art. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się osoby wykonujące po 1 stycznia 2009 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, prace wymienione w załączniku nr 1 do tej ustawy. Natomiast za pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze - w myśl art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych - uważa się osoby wykonujące po 1 stycznia 2009 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, prace wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Mimo takiego brzmienia art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych, ZUS stoi na stanowisku, że składki na FEP należne są również za tych pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonują w niepełnym wymiarze (por. np. decyzja ZUS - Oddział w Lublinie z 13 czerwca 2013 r., znak WPI/200000/451/790/2013).

Odmienne stanowisko w tym zakresie prezentuje SN, który uzasadniając swój wyrok z 22 lutego 2012 r. (sygn. akt II UK 130/11, OSNP 2013/3-4/40) stwierdził, że obowiązek opłacania składek na FEP dotyczy pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie SN nie do przyjęcia jest pogląd, że składka na FEP powinna być opłacana również za pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Oznaczałoby to bowiem, że taka składka byłaby płacona za zatrudnionego, który w świetle ustawy o emeryturach pomostowych nie ma prawa do emerytury pomostowej. Całkowite oderwanie obowiązku odprowadzania składek na FEP od warunków, które muszą spełnić ubezpieczeni, aby uzyskać prawo do emerytury pomostowej, oznaczałoby zaś, że składka na ten fundusz nie miałaby charakteru składki na ubezpieczenie społeczne, ale stanowiłaby daninę publicznoprawną.

Podstawa prawna

Art. 3 oraz art. 35 ustawy z 9 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

● Na podstawie umowy-zlecenia będziemy zatrudniać do prac sezonowych obywateli Białorusi. Czy z tytułu umowy-zlecenia będą oni podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu w Polsce, jeżeli praca będzie wykonywana przez 3 miesiące?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Takie osoby będą podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania zlecenia w Polsce. W sytuacji gdy będą przebywać w naszym kraju np. na podstawie wizy w celu wykonywania pracy, będą podlegać także ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które wykonują na obszarze Polski pracę na podstawie umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie podlegania ubezpieczeniom nie posługuje się kryterium obywatelstwa. Oznacza to, że obowiązkiem ubezpieczeń społecznych są objęci także cudzoziemcy, o ile spełniają warunki do podlegania ubezpieczeniom, a tak jest w sytuacji, gdy z cudzoziemcem zostaje zawarta umowa-zlecenie.

Osoba, która wykonuje umowę-zlecenie, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Dobrowolne jest natomiast dla niej ubezpieczenie chorobowe. Składki na ubezpieczenia społeczne są opłacane od przychodu w rozumieniu przepisów ustawy z 26 lipca 1991 r. (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) o podatku dochodowym od osób fizycznych, jaki otrzymuje zleceniobiorca, jeżeli odpłatność została ustalona w umowie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej, akordowej albo prowizyjnie. Jeżeli odpłatność została ustalona w inny sposób, podstawą do naliczania składek jest zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia.

Osoba, która wykonuje umowę-zlecenie, obowiązkowo podlega również ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynika z art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Należy jednak pamiętać, że dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu nie tylko w sytuacji, gdy posiada jeden z tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego wymieniony w art. 66 tej ustawy. Dodatkowo musi bowiem spełniać warunki określone w art. 3. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt. 2 (dotyczącym cudzoziemców) ubezpieczonymi są m.in. osoby nieposiadające obywatelstwa państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, przebywające na terytorium Polski na podstawie wizy w celu wykonywania pracy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, z wyłączeniem zezwolenia udzielonego na podstawie art. 53a ust. 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 264, poz. 1573 z późn.zm.), zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub osoby, które uzyskały w Polsce status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą albo korzystające z ochrony czasowej na jej terytorium. Warunki uzyskania dokumentów wskazanych w tym przepisie zostały szczegółowo określone w ustawie z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach oraz w ustawie z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 680). W sytuacji, gdy obywatel Białorusi przebywa w Polsce na podstawie któregoś z wymienionych wyżej dokumentów (np. wizy w celu wykonywania pracy) i wykonuje umowę-zlecenie, podlega zatem z tej umowy również ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Ze stanu faktycznego opisanego w pytaniu wynika, że cudzoziemcy będą przebywać na terytorium Polski krócej niż 183 dni w roku podatkowym. W takiej sytuacji płatnik składek zobowiązany będzie pobrać podatek dochodowy w formie ryczałtu w wysokości 20 proc. przychodu, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ma to znaczenie przy naliczaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 83 ust. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jeżeli podstawę obliczenia składki zdrowotnej stanowi przychód ze zlecenia, od którego pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest naliczana na zasadach ogólnych. Z uwagi na to, że w takiej sytuacji nie jest pobierana zaliczka na podatek, część składki na ubezpieczenie zdrowotne (7,75 proc. podstawy wymiaru) nie podlega odliczeniu od podatku i tym samym cała składka (9 proc.) jest finansowana ze środków osoby ubezpieczonej.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 3 ust. 1 pkt. 2, art. 66 ust 1. pkt. 1 lit. e, art. 83 ust. 3 pkt 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).