Jak udokumentować prawo do zasiłku opiekuńczego i wypełnić ZUS Z-15

Pracownikowi podlegającemu ubezpieczeniu chorobowemu przysługuje zasiłek opiekuńczy za okres zwolnienia z obowiązku wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

wzdrowym dzieckiem w wieku do lat 8 w przypadku:

- nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko, a także w przypadku choroby niani, z którą rodzice zawarli umowę uaktywniającą w rozumieniu ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1457), lub dziennego opiekuna w rozumieniu tej ustawy, sprawujących opiekę nad dzieckiem,

- porodu lub choroby rodzica stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi sprawowanie opieki,

- pobytu rodzica stale opiekującego się dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej,

wchorym dzieckiem w wieku do lat 14,

winnym chorym członkiem rodziny.

Prawo do zasiłku opiekuńczego mają nie tylko pracownicy podlegający obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Z tego prawa mogą skorzystać również osoby prowadzące firmę lub zatrudnione na podstawie umowy-zlecenia lub agencyjnej, o ile opłacają składkę na ubezpieczenie chorobowe

Wymagane dokumenty

Obowiązek udokumentowania prawa do zasiłku leży po stronie osoby ubezpieczonej (np. pracownika). Podstawowym dokumentem, który stanowi podstawę wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub członkiem rodziny, jest zaświadczenie wystawione przez lekarza na formularzu ZUS ZLA. Nie jest to jednak wystarczający dokument.

Ubezpieczony musi również pamiętać o złożeniu oświadczenia na druku Z-15 bez względu na to, czy zasiłek będzie wypłacany przez ZUS, czy przez płatnika składek (pracodawcę).

Na stronie ZUS dostępny jest wzór oświadczenia wraz z komentarzem, jednak w praktyce prawidłowe wypełnienie często stanowi problem dla pracownika. W zależności od informacji zawartych w oświadczeniu płatnik składek (lub oddział ZUS) ustala, czy pracownik ma prawo do zasiłku opiekuńczego.

Brak innych osób

Warunkiem przyznania zasiłku jest brak innych członków rodziny mogących zapewnić opiekę i pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (wymóg ten nie dotyczy osób ubiegających się o zasiłek na dziecko do ukończenia drugiego roku życia). Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje:

wza okresy, w których ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia na podstawie przepisów szczególnych,

ww okresie urlopu bezpłatnego lub urlopu wychowawczego,

ww okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem przypadków, w których prawo do zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego osób wykonujących odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

wza okres objęty zaświadczeniem lekarskim w przypadku wykonywania w czasie zwolnienia lekarskiego pracy zarobkowej albo wykorzystania zwolnienia lekarskiego od pracy niezgodnie z celem tego zwolnienia, co zostało stwierdzone w trakcie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przeprowadzonej przez płatnika zasiłku.

Należy pamiętać, że w przypadku kiedy płatnik składek odmawia nam wypłaty zasiłku opiekuńczego, pracownik może się zwrócić do ZUS o ustalenie uprawnień do zasiłku. W razie odmowy prawa do zasiłku decyzja odmowna powinna być wydana najpóźniej w terminie 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłku.

Ponieważ od informacji zawartych we wniosku Z-15 zależy prawo do otrzymania zasiłku opiekuńczego, bardzo ważne jest prawidłowe wypełnienie tego oświadczenia. Dla ułatwienia przedstawiamy objaśnienie do wniosku Z-15.

W przypadku kiedy zasiłek jest wypłacany bezpośrednio przez ZUS, niezbędne są dodatkowo dokumenty:

wZ-3 - dla pracowników (płatnicy składek zatrudniający mniej niż 20 pracowników są zobligowani do przekazania druku ZUS ZLA, Z-15 wraz z drukiem Z-3),

wZUS Z-3b - dla ubezpieczonych wykonujących pozarolniczą działalność, ubezpieczonych współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz duchownych,

wZ-3a - w przypadku pozostałych ubezpieczonych.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, nie dłużej jednak niż przez okres:

w60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad zdrowym dzieckiem do lat 8 i chorym dzieckiem do lat 14,

w14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dzieckiem w wieku ponad 14 lat lub innymi chorymi członkami rodziny.

Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny z różnych przyczyn i bez względu na liczbę dzieci i liczbę członków rodziny wymagających opieki nie może przekroczyć wskazanego limitu.

PRZYKŁADOWE WYPEŁNIENIE formularza ZUS Z-15

@RY1@i02/2014/240/i02.2014.240.03300060j.101.gif@RY2@

Wpisujemy imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer telefonu, e-mail osoby ubiegającej się o zasiłek (uprawnionej). Podanie danych ma na celu przyśpieszenie ewentualnego kontaktu. Należy także wpisać nr PESEL, a jeżeli nie został nadany - serię i nr dowodu osobistego albo innego dokumentu potwierdzającego tożsamość. Pamiętać trzeba, że o zasiłek może ubiegać się tylko osoba uprawniona, np. matka, ojciec, małżonek, rodzice, teście, dziadkowie, wnuki, rodzeństwo.

Wpisujemy imię i nazwisko, numer PESEL osoby, na którą będzie wypłacany zasiłek. Należy wpisać stopień pokrewieństwa osoby, na którą będzie wypłacany zasiłek, np. syn, córka. Jeżeli wniosek dotyczy dziecka, należy wpisać datę jego urodzenia.

UWAGA! W przypadku sprawowania opieki nad dzieckiem do ukończenia drugiego roku życia punkt ten nie jest obowiązkowy. Za członków rodziny (domowników) uważa się: małżonka, rodziców, teściów, dziadków, wnuków, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat, pod warunkiem że w okresie sprawowania opieki pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym. Za domowników mogących zapewnić opiekę nie uważa się: członków rodziny niezobowiązanych do opieki na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dziadków, teściów, rodzeństwa, jeśli odmówią zapewnienia opieki), osób chorych, osób całkowicie niezdolnych do pracy (z orzeczeniem o niezdolności do pracy), prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą i niemogących dowolnie regulować swojego czasu pracy, osób odpoczywających po nocnej zmianie.

Należy pozostawić osobę (nie skreślać), która poza osobą ubiegającą się o zasiłek ma prawo do opieki nad dzieckiem, i skreślić pozostałe osoby. W przypadku opieki nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku, lecz pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, traktowani są jak małżonkowie.

Jeżeli osobie składającej oświadczenie wypłacono zasiłek, należy skreślić "nie" i należy podać liczbę dni zgodnie ze stanem faktycznym oraz dane poprzedniego płatnika składek, np. poprzedniego zakładu pracy. Jeżeli osobie składającej oświadczenie nie wypłacono zasiłku, należy skreślić "tak".

Należy pozostawić osobę (nie skreślać), która poza osobą ubiegającą się o zasiłek pobierała zasiłek opiekuńczy w danym roku. Pozostałe osoby należy skreślić. Jeśli żadna z wymienionych osób nie pobierała zasiłku opiekuńczego, należy skreślić wszystkie osoby.

Należy skreślić "pozostaje" lub "nie pozostaje" zgodnie ze stanem faktycznym, jeśli wniosek dotyczy dziecka powyżej 14. roku życia lub innego chorego członka rodziny. Zasiłek opiekuńczy przysługuje pod warunkiem, że w okresie sprawowania opieki pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

W przypadku niepodania numeru rachunku zasiłek będzie wypłacony przekazem pocztowym.

@RY1@i02/2014/240/i02.2014.240.03300060j.804.jpg@RY2@

Paulina Dudek specjalista ds. kadrowo-płacowych w BDO

Paulina Dudek

specjalista ds. kadrowo-płacowych w BDO

Podstawa prawna

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).