Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy trzeba płacić obowiązkowe składki z prowadzonej działalności gospodarczej

● Kto odprowadza należności na ubezpieczenia za zatrudnionych więźniów

● Czy ZUS podwyższy w ramach tegorocznej waloryzacji emeryturę obliczoną od nowej kwoty bazowej

● Pod koniec lutego 2014 r. zgłosiłam wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury przysługującej na podstawie Karty nauczyciela. Ostatni z warunków wymaganych do przyznania świadczenia (rozwiązanie stosunku pracy) spełniłam jednak dopiero od 11 marca 2014 r., w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w szkole 10 marca br. Od razu dostarczyłam do ZUS świadectwo pracy potwierdzające tę okoliczność. Z uzyskanych informacji wynika, że moje świadczenie zostanie obliczone z zastosowaniem nowej kwoty bazowej obowiązującej od 1 marca 2014 r. Czy jednak w związku ze zgłoszeniem wniosku w lutym br. ZUS podwyższy mi również świadczenie w ramach tegorocznej waloryzacji?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Od 1 marca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, tak jak co roku, przeprowadza waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych. Podwyższeniu wskaźnikiem waloryzacji 101,6 proc. podlegają wypłacane emerytury i renty, a także renty socjalne, świadczenia przedemerytalne i zasiłki przedemerytalne oraz dodatki i świadczenia wypłacane obok emerytury lub renty. Waloryzacja obejmuje również okresowe emerytury kapitałowe, emerytury częściowe, emerytury pomostowe oraz nauczycielskie świadczenia kompensacyjne.

Należy jednak podkreślić, że waloryzacja obejmuje wyłącznie świadczenia przyznane z urzędu lub na wniosek zgłoszony przed 1 marca 2014 r., o ile prawo do tych świadczeń powstało najpóźniej do 28 lutego 2014 r.

Przyznanie emerytury na podstawie Karty nauczyciela uzależnione jest m.in. od udowodnienia określonego stażu składkowego i nieskładkowego, w tym odpowiedniego okresu pracy nauczycielskiej, a także od rozwiązania stosunku pracy, w którym nauczyciel pozostawał przed przejściem na emeryturę. Z pytania wynika, że ten ostatni warunek został spełniony dopiero 11 marca 2014 r. Oznacza to, że ZUS przyzna prawo do emerytury dopiero od tego dnia, pomimo zgłoszenia wniosku o przyznanie tego świadczenia jeszcze w lutym 2014 r. W związku z tym, że prawo do świadczenia powstanie w marcu br., nie zostanie ono podwyższone w ramach przeprowadzanej przez ZUS tegorocznej waloryzacji świadczeń.

Z uwagi jednak na to, że emerytura, o którą pani wnioskuje, obliczana jest na dotychczasowych zasadach, do jej wyliczenia zostanie zastosowana nowa kwota bazowa obowiązująca od 1 marca 2014 r. ZUS stosuje bowiem nową ,bazówkę do ustalenia wszystkich emerytur obliczanych na dotychczasowych zasadach, do których prawo powstało po 28 lutego bieżącego roku kalendarzowego niezależnie od tego, kiedy został zgłoszony wniosek o przyznanie emerytury. W okresie od 1 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. kwota bazowa wynosi 3191,93 zł i jest wyższa od dotychczasowej (3080,84 zł) o 111,09 zł. Zastosowanie przez ZUS nowej bazówki przy wyliczeniu świadczenia z pewnością zrekompensuje brak jego waloryzacji.

Podstawa prawna

Art. 19 i art. 88 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.).

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191).

● Od listopada 2013 r. prowadzę pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgłosiłem się z niej tylko do ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ jestem także pracownikiem innej firmy. Pracuję w niej na pół etatu i zgodnie z umową o pracę zarabiam 2000 zł brutto. Z uwagi na problemy finansowe od lutego 2014 r. pracodawca nie wypłaca mi wynagrodzenia. Czy w związku z tym muszę z tytułu prowadzenia działalności zgłosić się do pełnych składek?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Jeżeli umowa o pracę gwarantuje zatrudnionemu wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego, to z tytułu jednoczesnego wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. I to nawet w sytuacji, gdy pracodawca wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie wypłaca należnego za dany miesiąc wynagrodzenia. Pracownik równocześnie prowadzący działalność gospodarczą objęty jest obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi tylko ze stosunku pracy. Jedynie w sytuacji gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z zatrudnienia w przeliczeniu na miesiąc jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, to obowiązkowe są także ubezpieczenia z działalności (emerytalne, rentowe, wypadkowe). Dobrowolne jest natomiast ubezpieczenie chorobowe.

Jeżeli umowa o pracę gwarantuje co najmniej minimalne wynagrodzenie, to taka osoba nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom z działalności, nawet jeżeli pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. Tak wskazał SN, który w wyroku z 4 lutego 2013 r., sygn. akt I UK 484/12 (OSNP 2013/23-24/282) uznał, że jeżeli pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie ważnego stosunku pracy, którego elementem jest wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na miesiąc i praca ta jest wykonywana, to oznacza, że nie podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów w związku z art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. I to nawet w sytuacji, gdy nie dochodzi do wypłaty należnego mu wynagrodzenia za pracę za dany miesiąc.

W takiej sytuacji z działalności można zgłosić się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

● Nasza firma ma zawrzeć porozumienie z zakładem karnym, na podstawie którego do wykonywania niektórych prac będą angażowani więźniowie. Kto w takiej sytuacji powinien za nich opłacać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne i jak należy ich zgłosić do ubezpieczeń?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Zasady, na jakich ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby odbywające karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowane wykonujące pracę najemną, regulują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

To, w jakim zakresie osoby te podlegają ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu, zależy od podstawy prawnej, na jakiej wykonują pracę zarobkową. Zgodnie z art. 121 par. 1 i 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 90, poz. 557 z późn. zm.) skazanemu zapewnia się w miarę możliwości świadczenie pracy i zatrudnia się go na podstawie skierowania do pracy albo umożliwia się mu wykonywanie pracy zarobkowej w ramach umowy o pracę, umowy-zlecenia, umowy o dzieło, umowy o pracę nakładczą lub na innej podstawie prawnej.

Osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Obowiązek ten powstaje w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy, a ustaje w dniu jej zakończenia. Dla osób odbywających karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanych, które wykonują pracę zarobkową na podstawie skierowania do pracy, ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Oznacza to, że zostają nim objęte na swój wniosek złożony u płatnika.

Płatnikiem składek dla osób odbywających karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanych, pracujących na podstawie skierowania do pracy, jest podmiot, na którego rzecz jest wykonywana przez nich praca. Na tym podmiocie ciąży obowiązek zgłoszenia tych osób do właściwych ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 08 00 XX, a także obowiązek comiesięcznego rozliczania i opłacania należnych składek. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi przysługujące im wynagrodzenie za pracę.

Osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania nie są objęte obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Zaznaczyć należy, iż osoby odbywające karę pozbawienia wolności mogą również wykonywać pracę w ramach stosunku pracy. Wówczas podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w pełnym zakresie, a więc ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Obowiązkowe jest także ubezpieczenie zdrowotne. Obowiązek ubezpieczeń istnieje od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. Płatnikiem składek na ubezpieczenia osób odbywających karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanych, które wykonują pracę zarobkową w ramach stosunku pracy, jest pracodawca. Zgłoszenie tych osób do ubezpieczeń społecznych następuje na druku ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX.

Należy podkreślić, że podstawę wymiaru składek w stosunku do pracowników również stanowi przysługujące im wynagrodzenie za pracę.

Skazany (tj. osoba odbywająca karę pozbawienia wolności), a także osoba tymczasowo aresztowana mogą wykonywać pracę na podstawie umowy-zlecenia, umowy o pracę nakładczą czy też umowy o dzieło. W przypadku wykonywania pracy na podstawie umowy o dzieło, której nie towarzyszy zawarta lub wykonywana na rzecz tego samego podmiotu umowa o pracę, nie rodzi ona obowiązku ubezpieczeń społecznych. Inaczej jest przy umowie-zleceniu. Zleceniobiorca podlega bowiem obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Obowiązkowe dla zleceniobiorcy jest także ubezpieczenie zdrowotne. Dobrowolne jest natomiast ubezpieczenie chorobowe. Osoba wykonująca pracę nakładczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i zdrowotnemu, a ubezpieczenie chorobowe jest dla niej dobrowolne. Podstawa wymiaru składek w przypadku zleceniobiorców i nakładców jest ustalana na zasadach ogólnych. Oznacza to, że podstawę stanowi przychód uzyskiwany z umowy.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 2 lit. c, art.6 ust. 1 pkt 1, 4, 8, art. 18 ust. 1, ust. 4a, ust. 4b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

● Ponad rok temu ukończyłam 55 lat i nabyłam prawo do wcześniejszej emerytury. W związku z osiąganym przychodem (3800 zł miesięcznie) do końca lutego 2013 r. ZUS wypłacał mi świadczenie w wysokości pomniejszonej o maksymalną kwotę zmniejszenia przewidzianą dla emerytury wynoszącą 549,12 zł. Pomimo, że od 1 marca br. zwiększyły się limity zarobkowe, w marcu ZUS dokonał zmniejszenia o wyższą kwotę od dotychczasowej. Czy postąpił prawidłowo?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Emeryci, którzy nie ukończyli powszechnego wieku emerytalnego, a wykonują działalność objętą obowiązkiem ubezpieczeń społecznych lub pozostają w służbie, mogą otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości wyłącznie wtedy, gdy przychód uzyskiwany z takiej działalności (służby) nie przekracza progu zarobkowego wynoszącego 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS. W przypadku gdy zarobki emeryta przekraczają ten limit, ale nie są wyższe od drugiego progu zarobkowego (130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia tego pierwszego limitu, nie więcej jednak niż o maksymalną kwotę zmniejszenia ustaloną dla emerytury w danym okresie. W razie przekroczenia wyższego progu zarobkowego świadczenie podlega zawieszeniu.

Progi zarobkowe decydujące o wypłacie świadczenia w pełnej lub zmniejszonej wysokości albo o jego zawieszeniu uzależnione są od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale ogłaszanej przez prezesa GUS. Zmieniają się od 1 marca, 1 czerwca, 1 września i 1 grudnia każdego roku. Od 1 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. niższa kwota graniczna wynosiła 2 556,20 zł, a wyższy limit - 4747,30 zł.

Z kolei maksymalne kwoty zmniejszenia emerytury lub renty zmieniają się raz w roku wraz z waloryzacją świadczeń emerytalno-rentowych. W okresie od 1 marca 2013 r. do 28 lutego 2014 r. kwota maksymalnego zmniejszenia emerytury wynosiła 549,12 zł.

Od 1 marca 2014 r. wszystkie wymienione wskaźniki uległy zmianie. Po pierwsze, wzrosły i to dość znacznie progi zarobkowe, których przekroczenie powoduje zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia. Od 1 marca 2014 r. niższa kwota graniczna wynosi 2676,40 zł, a wyższa - 4970,40 zł.

Ponadto w ramach przeprowadzanej przez ZUS od 1 marca br. waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych od tej daty wzrosły również kwoty maksymalnego zmniejszenia emerytur i rent. W wyniku pomnożenia dotychczasowej kwoty wskaźnikiem waloryzacji 101,6 proc. maksymalne zmniejszenie emerytury (a także renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) wynosi obecnie 557,91 zł.

Z pytania wynika, że uzyskiwany przychód znacznie przekraczał niższą kwotę graniczną obowiązującą do końca lutego 2014 r. (o 1243,80 zł), jak również jest znacznie wyższy od limitu obowiązującego od 1 marca 2014 r. (o 1123,60 zł). Oznacza to, że również od 1 marca 2014r. przychód ten skutkuje maksymalnym zmniejszeniem emerytury. W związku z tym, że kwota maksymalnego zmniejszenia wzrosła od 1 marca 2014 r. o 8,79 zł, o taką właśnie kwotę wyższe jest zmniejszenie przysługującego Pani świadczenia począwszy od należności przysługującej za marzec 2014 r.

Podstawa prawna

Art. 88 oraz art. 103-104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz.1440 z późn. zm.).