Czy pech może być uznany za przyczynę wypadku przy pracy

Na początku należy wyjaśnić, czy zdarzenie, jakie miało miejsce w szatni, odpowiada definicji wypadku przy pracy zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z nim za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

● podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności lub poleceń przełożonych;

● podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

● w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Ustawa za wypadek przy pracy uznaje więc zdarzenie, które jednocześnie spełnia następujące kryteria: jest nagłe, wywołanie przyczyną zewnętrzną, powoduje uraz lub śmierć oraz pozostaje w związku z pracą.

O ile w opisanym przypadku można byłoby potwierdzić istnienie nagłości zdarzenia i samego urazu, który wystąpił u pracownicy, to należy jednak ustalić, czy zaistniała również przyczyna zewnętrzna. Może nią być każdy czynnik zewnętrzny zdolny wywołać szkodliwe skutki. W definiowaniu zewnętrznej przyczyny zdarzenia zasadniczą rolę odegrała uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 11 lutego 1963 r. (sygn. akt III PO 15/62, OSNC 1963/10/215), w której stwierdzono, że przyczyną sprawczozewnętrzną zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (taki, który nie wynika z wewnętrznych właściwości człowieka) zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki. Uchwała ta ma moc zasady prawnej.

W doktrynie i orzecznictwie sądowym przyjmuje się zgodnie, że przyczyna zewnętrzna nie musi być wyłączną przyczyną wypadku. Wystarczy, że przyczyni się ona jedynie do powstania uszczerbku na zdrowiu. Związku przyczynowego szkody z przyczyną zewnętrzną nie przerywa także włączenie się innych czynników ubocznych. Gdy przyczyna wypadku ma charakter mieszany, wystarczy, jeśli zostanie wykazane, że bez czynnika zewnętrznego nie doszłoby do szkodliwego skutku. W wyroku z 29 listopada 1990 r., sygn. akt II PR 52/90 (PiZS 1991/4/63), SN stwierdził, że przy kwalifikacji konkretnej okoliczności jako przyczyny zewnętrznej ważne jest, aby stanowiła ona przyczynę sprawczą zdarzenia, natomiast nie musi być przyczyną wyłączną. Z kolei w wyroku z 10 lutego 1977 r. (sygn. akt III PR 194/76, OSNC 1977/10/196) SN przyjął, że wysiłek fizyczny powodujący w czasie pracy uszkodzenie organu wewnętrznego pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym może uzasadnić uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli wysiłek ten w sposób istotny przyspieszył lub pogorszył istniejący już stan chorobowy.

Istotne jest jednak wskazanie, czy zachowanie samego pracownika będące niefortunnym odruchem może zostać zakwalifikowane jako przyczyna zewnętrzna. W wyroku z 15 czerwca 1980 r. (sygn. akt III PR 33/80, LEX nr 14532) SN przyjął, iż przyczyną zewnętrzną może być niefortunny odruch pracownika - jego nieskoordynowane poruszanie się powodujące potknięcie się i upadek nawet na gładkiej powierzchni. Wyłączenie przyczyny zewnętrznej przy upadku pracownika w czasie i miejscu pracy, który nastąpił w takich okolicznościach, byłoby uzasadnione tylko wtedy, gdyby istniały podstawy do ustalenia, że wypadek został spowodowany schorzeniem pracownika łączącym się np. ze skłonnością do omdleń.

Wprawdzie w orzeczeniach tych wskazuje się na istnienie przyczyny zewnętrznej nawet w przypadku nieskoordynowanych ruchów pracownika, które doprowadzają do powstania urazu, ale SN nie uzasadnia swojego poglądu. W ostatnim z wyroków wskazuje tylko, iż przyczyną zewnętrzną zdarzenia są nie tylko zjawiska tradycyjnie uznawane za taką, a więc działanie sił przyrody, ruch maszyn i urządzeń oraz czyny innych osób, ale także sama praca. Pracy jako czynnika sprawczego wypadku nie można zaś utożsamiać wyłącznie z nadzwyczajnymi zadaniami zleconymi pracownikowi przez przełożonych, lecz trzeba obejmować tym pojęciem również zwykłe, codzienne obowiązki realizowane na powierzonym stanowisku.

Punktem odniesienia w analizie towarzyszącego świadczonej pracy wysiłku nie jest abstrakcyjny model wytrzymałości organizmu ludzkiego na tego rodzaju bodźce, ale indywidualne właściwości fizyczne i psychiczne konkretnej osoby.

Ani słowem SN nie uzasadnia jednak, dlaczego w sytuacjach, gdzie do urazu dochodzi wyłącznie na skutek zachowania samego pracownika, a przyczyna ta de facto leży np. w jego nieskoordynowanym poruszaniu się, należy mówić o wypadku przy pracy. Takie zachowanie wynika przecież z wewnętrznych właściwości zatrudnionego.

@RY1@i02/2014/035/i02.2014.035.21700110a.803.jpg@RY2@

Katarzyna Gospodarowicz radca prawny w kancelarii prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp.k.

Katarzyna Gospodarowicz

radca prawny w kancelarii prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp.k.

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 1 ustawy z 20 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).