Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy przysługuje bez okresu wyczekiwania

● Jak rozliczyć składki od wynagrodzenia wypłaconego po wyroku sądu

● Jakie warunki trzeba spełnić, żeby uzyskać zasiłek chorobowy z dobrowolnego ubezpieczenia

● Mam 32 lata. 29 czerwca 2013 r. jadąc do pracy, uległem wypadkowi samochodowemu. Od tego dnia przebywam na zwolnieniu lekarskim. W końcu grudnia 2013 roku skończył się okres pobierania zasiłku chorobowego. Lekarz prowadzący uważa, że kwalifikuję się na rentę. Pracuję w obecnej firmie od 1 stycznia 2012 r., jest to moja pierwsza praca. Przed podjęciem zatrudnienia studiowałem w latach 2006-2010. Poza tym byłem ubezpieczony jako domownik w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 30 września 2006 r. Czy będę miał prawo do renty?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Tak, ale pod warunkiem że wypadek, któremu pan uległ, spełnia kryteria definicji wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz że zostanie orzeczona co najmniej częściowa niezdolność do pracy w związku z nim.

W sytuacji zaistnienia zdarzenia i uznania go za wypadek w drodze do pracy lub z pracy oraz ustalenia, że niezdolność do pracy jest spowodowana tym wypadkiem, obowiązuje zwolnienie z udowodnienia wymaganego dla przyznania renty okresu składkowego i nieskładkowego określonego w art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Za wypadek w drodze do pracy lub z pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza i nie została przerwana. Jednakże uważa się, że wypadek nastąpił w drodze do pracy lub z pracy, mimo że droga została przerwana, jeżeli przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby, a także gdy nie będąc najkrótszą, była ona dla ubezpieczonego ze względów komunikacyjnych najdogodniejsza.

Za drogę do pracy lub z pracy uważa się oprócz drogi z domu do pracy lub z pracy do domu także drogę do miejsca lub z miejsca:

●innego zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego;

●zwykłego wykonywania funkcji lub zadań zawodowych albo społecznych;

●zwykłego spożywania posiłków;

●odbywania nauki lub studiów.

Z przedstawionego w pytaniu stanu faktycznego wynika, że posiada pan łączny staż pracy wynoszący 4 lata 7 miesięcy i 18 dni. Przy jego ustalaniu przyjęto:

●okres składkowy (zatrudnienie na podstawie umowy o pracę od 1 stycznia 2012 r. do 28 czerwca 2013 r.) wynoszący 1 rok 5 miesięcy 28 dni,

●okres nieskładkowy (pobieranie zasiłku chorobowego od 29 czerwca 2013 r. do grudnia 2013 r. w wymiarze 182 dni oraz okres studiów od 1 października 2006 r. do 30 września 2010 r., a po ograniczeniu do 1/3 okresów składkowych) wynoszący 6 miesięcy,

●okres ubezpieczenia w charakterze domownika (od 1 stycznia 2004 r. do 30 września 2006 r.) wynoszący 2 lata i 9 miesięcy.

Nie spełnia pan kryterium dotyczącego stażu (5 lat w 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę). Jednakże pomimo to renta z tytułu niezdolności do pracy będzie przysługiwała, jeżeli wypadek, któremu uległ pan w czerwcu 2013 roku, zostanie zakwalifikowany jako wypadek w drodze do pracy. Ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku w drodze do pracy lub z pracy dokonuje w karcie wypadku w drodze do pracy lub z pracy pracodawca w stosunku do ubezpieczonych będących pracownikami. Powinien pan zwrócić się do swojego pracodawcy z prośbą o sporządzenie takiej karty wypadku. Wydaje się, że spełnione są kryteria dotyczące uznania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy (tj. nagłość zdarzenia, przyczyna zewnętrzna, miejsce - w drodze do pracy).

Podstawa prawna

Art. 57-58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1440).

● Od 12 listopada 2013 r. zatrudniliśmy pracownika, dla którego jest to pierwsza praca po dwuletniej przerwie. Pracownik chorował od 25 do 29 listopada 2013 r. Ponieważ nie miał wymaganego trzydziestodniowego okresu ubezpieczenia chorobowego, a także wcześniejszego co najmniej dziesięcioletniego okresu obowiązkowego ubezpieczenia, to za okres tej choroby nie miał prawa do wynagrodzenia. Ponownie chorował od 12 do 20 grudnia 2013 r. Czy za ten okres ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby i jaka byłaby podstawa jego wymiaru? Pracownik ma wynagrodzenie zmienne. Za listopad za 9 dni pracy osiągnął przychód w kwocie 1200 zł, a w grudniu za 13 dni pracy - 1600 zł.

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Pracownik ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby za okres od 12 do 20 grudnia 2013 r. Podstawę wymiaru tego wynagrodzenia stanowi uzupełnione wynagrodzenie za pierwszy pełny miesiąc zatrudnienia, tj. za grudzień 2013 roku. Niektóre zasady ustalania prawa do zasiłku chorobowego stosuje się także przy ustalaniu prawa do wynagrodzenia za czas choroby. Jedną z nich jest ta dotycząca okresu ubezpieczenia chorobowego wymaganego do przyznania prawa do zasiłku chorobowego. Pracownik ma prawo do zasiłku chorobowego/wynagrodzenia za czas choroby, jeżeli przed zachorowaniem ma co najmniej trzydzieści dni ubezpieczenia chorobowego. Ten okres nazywa się okresem wyczekiwania.

Do okresu wyczekiwania zalicza się także okres niezdolności do pracy, w którym ubezpieczony nie ma prawa do zasiłku chorobowego lub wynagrodzenia za czas choroby z powodu nieprzepracowania okresu wyczekiwania. Okres ten traktuje się bowiem na równi z okresem ubezpieczenia chorobowego. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. Mimo pięciodniowego okresu niezdolności do pracy w okresie pierwszych trzydziestu dni trwania ubezpieczenia chorobowego, za które pracownik nie miał prawa do świadczeń z tytułu choroby (od 25 do 29 listopada 2013 r.), zalicza się go do ubezpieczenia chorobowego. W związku z tym w momencie powstania kolejnej niezdolności do pracy od 12 grudnia 2013 r. ma on już wymagany do przyznania wynagrodzenia za czas choroby okres ubezpieczenia chorobowego. 11 grudnia 2013 r. upłynęło 30 dni, przez które pracownik pozostawał w ubezpieczeniu.

Jeżeli umowa o pracę została zawarta w trakcie miesiąca, a niezdolność do pracy powstała w miesiącu następnym, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego i wynagrodzenia za czas choroby stanowi wynagrodzenie pracownika za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, tj. za pełny kalendarzowy miesiąc zatrudnienia, po uzupełnieniu. W tym przypadku podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby za okres od 12 do 20 grudnia 2013 r. stanowi uzupełnione wynagrodzenie pracownika za grudzień 2013 roku. Przyjmując, że zatrudniony miał obowiązek w tym miesiącu przepracować 19 dni roboczych, podstawa wymiaru świadczenia wynosi 2017,80 zł i została obliczona następująco:

●1600 zł x 13,71 proc. = 219,36 zł;

●1600 zł - 219,36 zł = 1380,64 zł;

●1380,64 zł : 13 dni = 106,20 zł;

●106,20 zł x 19 dni = 2017,80 zł.

Podstawa prawna

Art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

● Przez okres roku zatrudnialiśmy osobę na podstawie umowy-zlecenia. Była ona z tego tytułu zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, zdrowotnego i wypadkowego, a także do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Po zakończeniu pracy osoba ta wystąpiła o wypłacenie jej wynagrodzenia za godziny nadliczbowe oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Jej żądania zostały uznane za bezpodstawne. W konsekwencji wystąpiła z roszczeniem przeciwko naszej firmie do sądu. Na podstawie wyroku zostaliśmy zobowiązani do wypłaty tych świadczeń, a wykonywana umowa została uznana za umowę o pracę. Z uwagi na to, że została podjęta decyzja o nieskładaniu apelacji, należności te zostaną jej wypłacone w styczniu 2014 roku. Czy wyrok ten ma wpływ na nasze obowiązki względem ZUS?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Uznanie przez sąd, że praca była wykonywana w ramach stosunku pracy, ma wpływ także na rozliczanie i opłacanie składek. Nawet jeżeli płatnik opłacał za zleceniobiorcę wszystkie należności na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne i na skutek zmiany kwalifikacji prawnej zawartej umowy nie będzie musiał dopłacać składek, ma obowiązek złożyć korektę dokumentów do ZUS.

Pracodawca musi więc złożyć formularz ZUS ZWUA z kodem 04 11 xx (zleceniobiorca) i wyrejestrować zatrudnioną osobę z ubezpieczeń, do których została zgłoszona. Jako datę ustania ubezpieczeń podać trzeba dzień rozpoczęcia wykonywania zakwestionowanej umowy-zlecenia. Z tą samą datą powinien złożyć formularz ZUS ZUA z kodem ubezpieczeń 01 10 xx (pracownik) i zgłosić zatrudnioną osobę do ubezpieczeń społecznych oraz zdrowotnego.

Następnie trzeba złożyć korektę imiennych raportów miesięcznych składanych za każdy miesiąc trwania umowy. W złożonych w trybie korekty raportach ZUS RCA z kodem 04 11 xx trzeba wykazać zerową podstawę wymiaru i zerowe kwoty składek na wszystkie ubezpieczenia. Za każdy miesiąc trwania umowy należne składki powinny być wykazywane w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem pracowniczym. Oczywiście raporty te powinny zostać złożone także w trybie korekty. W podstawie wymiaru składek uwzględnia się wypłacane w danym miesiącu wynagrodzenie i od kwoty tego wynagrodzenia nalicza składki na ubezpieczenia. Oprócz korekty imiennych raportów miesięcznych płatnik za każdy miesiąc powinien złożyć również korektę deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA.

Po zakończeniu wykonywania umowy pracodawca złoży formularz ZUS ZWUA (z kodem 01 10 xx) i wyrejestruje zatrudnioną osobę z ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Z uwagi na to, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód uzyskiwany z zatrudnienia w ramach stosunku pracy, a takim jest zarówno ekwiwalent, jak i wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, powinny zostać od niego naliczone oraz opłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Składki od tych przychodów muszą być wykazane w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem 30 00 xx. Raport ten należy złożyć za miesiąc, w którym nastąpi wypłata świadczeń.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1, art. 13 pkt 1, art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U z 2013 r. poz. 1442).

● Od 1 lutego 2013 r. prowadzę pozarolniczą działalność gospodarczą. Podlegam z niej obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Stałem się niezdolny do pracy 22 listopada 2013 r. Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego wypełniłem tego samego dnia. Do ZUS wpłynęło ono 26 listopada 2013 r. Niezdolność do pracy trwa nadal. Czy otrzymam zasiłek chorobowy za ten okres?

radca prawny

Nie otrzyma pan zasiłku chorobowego za ten okres. Ubezpieczenie chorobowe dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą jest dobrowolne. Objęcie ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku. Zasada ta obowiązuje jednak tylko w przypadku, jeżeli zgłoszenie zostało dokonane w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązkowych ubezpieczeń (czyli w tym wypadku emerytalnego, rentowych i wypadkowego). Gdyby wniosek o objęcie ubezpieczeniem chorobowym został złożony nie później niż 8 lutego 2013 r., podlegałby pan ubezpieczeniu chorobowemu od początku prowadzenia działalności, tj. od 1 lutego 2013 r.

Jeśli zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego zostało złożone po upływie 7-dniowego terminu, objęcie nim następuje w dniu wskazanym we wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia jego złożenia do ZUS. W omawianym przypadku objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym nastąpiło więc 26 listopada 2013 r. Na równi ze złożeniem wniosku traktowane jest także faktyczne opłacanie składek na ubezpieczenie chorobowe, o ile następuje w ustawowym terminie i w pełnej wysokości. Nie oznacza to jednak automatycznego przyznania prawa do zasiłku chorobowego od tego dnia. Odróżnić trzeba fakt podlegania ubezpieczeniu chorobowemu od posiadania prawa do zasiłku. W odniesieniu do tego prawa istnieje okres wyczekiwania (nie jest to określenie ustawowe) oznaczający upływ wymaganego czasu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, po którym ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku. Będzie on przysługiwać przedsiębiorcy dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia.

Wyjątkiem byłaby sytuacja, gdyby niezdolność do pracy powstała w wyniku wypadku w drodze do pracy lub z pracy, lub przedsiębiorca byłby absolwentem i przystąpiłby do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu. Mógłby wtedy otrzymać zasiłek już za pierwszy dzień ubezpieczenia chorobowego. Do okresu wyczekiwania zalicza się także poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Jak łatwo obliczyć, prawo do zasiłku chorobowego nabędzie pan najwcześniej 24 lutego 2014 r.

W omawianym przypadku zasiłek nie będzie jednak w ogóle przysługiwał, nawet gdyby niezdolność do pracy trwała dłużej niż do 24 lutego 2014 r. Ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku tylko wtedy, gdy niezdolność do pracy powstała w trakcie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Skoro podlega pan ubezpieczeniu chorobowemu od 26 listopada 2013 r., a więc już po powstaniu niezdolności (w dniu 22 listopada 2013 r.), to warunek ten nie został spełniony i tym samym ZUS odmówi prawa do zasiłku.

Podstawa prawna

Art. 4 ust. 1-2 i art. 6 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442).