Jak obliczyć zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia

ODPOWIEDŹ

@RY1@i02/2016/086/i02.2016.086.03300030b.802.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert od wynagrodzeń

Tak, były pracownik zachowa prawo do zasiłku chorobowego za okres od 1 do 31 maja 2016 r., choć pod pewnymi warunkami. Podstawę tego zasiłku stanowić będzie jednak kwota 4066,95 zł (kwota ograniczenia odpowiadająca 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2015 r.), a nie dotychczasowe wynagrodzenie z umowy o pracę (8500 zł - 13,71 proc.: 7334,65 zł).

Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby:

1) w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego,

2) po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

W pierwszym przypadku zasiłek przysługuje także za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność trwa nieprzerwanie (zaczęła się w trakcie ubezpieczenia i nadal trwa po jego wygaśnięciu). Natomiast w drugiej sytuacji zasiłek otrzyma osoba, która stała się niezdolna do pracy już po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, ale pod warunkiem, że niezdolność do pracy trwa bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała:

a) nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego;

b) nie później niż w ciągu trzech miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby. [przykład 1]

Świadczenie ulega zmniejszeniu

Nie zawsze faktyczne wynagrodzenie pracownika pozostanie podstawą wymiaru zasiłku. W przypadku uzyskiwania wysokich zarobków ZUS dokona ograniczenia tej podstawy zgodnie z art. 46 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa). Stanowi on, że podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie może być wyższa niż kwota wynosząca 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Kwotę tę ustala się miesięcznie, poczynając od 3. miesiąca kwartału kalendarzowego, na okres 3 miesięcy, na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych. Tej kwoty wynagrodzenia nie pomniejsza się już o część 13,71 proc. z tytułu składek społecznych.

Takie ograniczenie podstawy zostanie dokonane w przypadku byłego pracownika czytelnika. Zachorował on jeszcze w trakcie trwania zatrudnienia, a więc ubezpieczenia chorobowego, i choruje nieprzerwanie także po rozwiązaniu stosunku pracy. Oznacza to, że za okres od 20 do 30 kwietnia 2016 r. uzyska zasiłek, którego podstawą wymiaru jest wynagrodzenie z umowy o pracę, tj. w wysokości 7334,65 zł (po pomniejszeniu o 13,71 proc.). Natomiast zasiłek za cały maj zostanie obniżony ze względu na ograniczenie podstawy wymiaru do kwoty 4066,95 zł. Jest to przeciętne wynagrodzenie za IV kwartał 2015 r., ogłoszone przez GUS. Jeśli były pracownik będzie nieprzerwanie dalej chorował, tj. w czerwcu, to podstawa zostanie ograniczona do przeciętnego wynagrodzenia za I kwartał 2016 r.

Do wypłaty zasiłku przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia zobowiązany jest oddział ZUS właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do zasiłku.

Czasami prawo nie powstaje

Zachowanie prawa do zasiłku po ustaniu tytułu do ubezpieczenia jest obwarowane kilkoma warunkami. Nie przysługuje ono za okres niezdolności do pracy przypadającej po ustaniu tytułu ubezpieczenia (powstałej zarówno w czasie, jak i po ustaniu tytułu ubezpieczenia), jeżeli chory:

wkontynuował lub podjął działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia tej osoby ubezpieczeniem chorobowym;

wpodjął działalność, która mimo że nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniem chorobowym, zapewnia prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby;

wma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy;

wnie nabył prawa do zasiłku chorobowego w czasie trwania ubezpieczenia z powodu nieprzepracowania wymaganego okresu wyczekiwania;

wjest uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego;

wpodlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zasiłek chorobowy nie przysługuje też za okres niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało po wyczerpaniu prawa do tego zasiłku.

Jakie składniki uwzględniać

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego aktualnemu pracownikowi (pozostającemu w zatrudnieniu) stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jednak nie wszystkie pozycje oskładkowanego przychodu są w tej podstawie uwzględniane. Przy ustalaniu podstawy zasiłkowej pomija się bowiem składniki wynagrodzenia, które zgodnie z obowiązującymi u pracodawcy przepisami płacowymi (regulaminem wynagradzania, układem zbiorowym pracy) albo umowami o pracę (u pracodawców niemających wymienionych aktów płacowych) przysługują za okres pobierania zasiłku (art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej). W razie braku postanowień o zachowywaniu prawa do składnika wynagrodzenia za okres pobierania zasiłku należy uznać, że składnik ten w tym czasie nie przysługuje i powinien być przyjęty do ustalenia podstawy wymiaru. Jeżeli jednak, mimo braku odpowiednich postanowień w przepisach płacowych lub umowach o pracę, pracodawca udokumentuje, że dany składnik jest pracownikowi wypłacany za okres pobierania zasiłku, nie przyjmuje się go licząc podstawę zasiłku. [przykłady 2, 3]

ZUS w komentarzu do ustawy zasiłkowej wymienia różne, przykładowe składniki, które nie są brane pod uwagę przy wyliczaniu podstawy wymiaru zasiłków. Są to składniki wynagrodzenia, przyznawane niezależnie od oceny pracy pracownika, na których przyznanie i wypłatę okres pobierania zasiłku nie ma wpływu (mimo pobierania zasiłku pracownik otrzymuje dany składnik wynagrodzenia) - np.:

1) jednorazowe zasiłki na zagospodarowanie;

2) wartość szczepień ochronnych pracowników, finansowanych przez pracodawcę;

3) wartość badań mammograficznych lub innych nieodpłatnych badań pracowników;

4) nagrody za ukończenie przez pracownika szkoły (studiów);

5) koszt wynajmu przez pracownika mieszkania sfinansowany lub dofinansowany przez pracodawcę;

6) wartość dodatkowego ubezpieczenia pracownika wyjeżdżającego w delegację zagraniczną;

7) dopłata pracodawcy do dodatkowego ubezpieczenia pracownika z tytułu różnych ryzyk;

8) bony lub wypłaty w gotówce przyznawane w jednakowej wysokości lub jednakowym wskaźnikiem procentowym w stosunku do płacy pracownika, określonej w umowie o pracę, wszystkim pracownikom lub grupom pracowników, z okazji uroczystych dni, świąt, rocznicy powstania firmy itp.;

9) jednorazowe nagrody z okazji ślubu pracownika lub z okazji urodzenia się dziecka pracownika;

10) ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.

Ponadto nie stanowią podstawy wymiaru zasiłku chorobowego składniki wynagrodzenia, które nie są zależne bezpośrednio od indywidualnego wkładu pracy pracownika, lecz od wyników grupy pracowników lub całego zakładu pracy i są wypłacane niezależnie od nieobecności pracownika. [przykład 5]

Jednak składniki wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo za okres pobierania zasiłku przysługującego w czasie ubezpieczenia, podlegają uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia. [przykład 6] ©?

Ważne

Ograniczenie wysokości zasiłku po ustaniu tytułu ubezpieczeniowego nie dotyczy zasiłku macierzyńskiego.

PRZYKŁAD 1

Zbyt krótka choroba

Z pracownikiem umowa o pracę rozwiązała się z końcem marca 2016 r. Chorował w okresie od 8 do 13 marca, a potem od 4 do 10 kwietnia i od 13 kwietnia do 15 maja 2016 r. Pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia za okres od 4 do 10 kwietnia, ponieważ niezdolność do pracy, mimo że powstała w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia, nie trwała bez przerwy co najmniej 30 dni. Osoba ta nabywa prawo do zasiłku chorobowego za okres od 13 kwietnia do 15 maja, ponieważ choroba rozpoczęła się w ciągu 14 dni od zakończenia stosunku pracy i trwała bez przerwy ponad 30 dni.

PRZYKŁAD 2

Premia jest wliczana

Pracownik otrzymuje miesięczne premie, których wysokość zależy od oceny pracy pracownika. Jednak regulamin, na podstawie którego premie są przyznawane, nie zawiera postanowień o zachowywaniu prawa do premii za okresy pobierania świadczeń w razie choroby i macierzyństwa. W związku z tym należy przyjąć, że taka premia nie jest pracownikowi wypłacana za takie okresy i podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłków.

PRZYKŁAD 3

W regulaminie nie ma odpowiednich postanowień

Pracownik zachorował w maju 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika za okres od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r. W okresie tym pracownik otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatek funkcyjny. W regulaminie wynagradzania brakuje postanowień o zachowywaniu prawa do tego dodatku za okres pobierania świadczeń w razie choroby i macierzyństwa, jednakże pracodawca wypłaca ten dodatek wszystkim uprawnionym pracownikom w pełnej miesięcznej wysokości, bez pomniejszania jego wysokości za okresy pobierania zasiłków. Dodatek funkcyjny nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłków.

PRZYKŁAD 4

Prowizja zawsze wypłacana

Pracownik oprócz miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ma prawo do premii prowizyjnej. Zgodnie z regulaminem premiowania, premia jest przyznawana każdemu pracownikowi w ustalonym procencie od łącznej wartości sprzedaży zrealizowanej przez wszystkich pracowników działu w danym miesiącu. Pracownik otrzymuje premię także za miesiące, w których przez cały miesiąc był nieobecny w pracy z powodu pobierania zasiłków. Premia nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w czasie trwania zatrudnienia, gdyż pracownicy zachowują do niej prawo także za okresy pobierania zasiłku.

PRZYKŁAD 5

Podstawę wymiaru trzeba ustalić na nowo

Pracownik zatrudniony do 30 kwietnia choruje w okresie od 18 kwietnia do 31 maja. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres kwiecień 2015 - marzec 2016. Pracownik oprócz wynagrodzenia zasadniczego otrzymywał dodatek stażowy oraz miał opłacany abonament medyczny. Oba przychody przysługiwały za okresy pobierania świadczeń chorobowych. W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi w czasie zatrudnienia, tj. za okres od 18 do 30 kwietnia, nie uwzględnia się dodatku stażowego oraz wartości pakietu medycznego. Z kolei w podstawie zasiłku za okres po ustaniu zatrudnienia, tj. 1-31 maja, oba te składniki zostaną uwzględnione za okres od kwietnia do marca.

Izabela Nowacka

ekspert od wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1, art. 7, art. 13 ust. 1, art. 46, art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2016 r. poz. 372).

Komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 9 lutego 2016 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2015 r. (M.P. z 2016 r. poz. 148).