Jakie świadczenia przysługują osobie czasowo niezdolnej do pracy

W okresie czasowej niezdolności do pracy osoba ubezpieczona nie ma możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej i co się z tym wiąże, zapewnienia sobie środków utrzymania. Przepisy kodeksu pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa przewidują więc w takiej sytuacji określone świadczenia, które można pobierać w czasie choroby. Ich uzyskanie i pobieranie uzależnione jest jednak od spełnienia warunków wskazanych w tej ustawie. Poza tym nie przysługują one bezterminowo, a jedynie przez ściśle określony czas.

Pracownikowi, który ze względu na chorobę (lub odosobnienie w związku z chorobą zakaźną) nie może wykonywać zatrudnienia, w pierwszej kolejności przysługuje wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy przewidziane przepisami kodeksu pracy. Wynagrodzenie to może on pobierać maksymalnie przez 33 dni w całym roku kalendarzowym, a jeśli ukończył 50 lat - przez 14 dni w danym roku. Taki okres pobierania wynagrodzenia chorobowego ustala się poprzez zsumowanie wszystkich okresów niezdolności do pracy pracownika, jakie miały miejsce w danym roku kalendarzowym. Nie ma przy tym znaczenia, czy i jak długie przerwy występowały między tymi okresami.

Za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie dłużej niż 33 lub 14 dni (w przypadku osób, które ukończyły 50 lat) w ciągu roku kalendarzowego pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy.

Z kolei osoby niebędące pracownikami, a podlegające ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu (np. zleceniobiorcy, osoby wykonujące działalność gospodarczą) mogą nabyć prawo do zasiłku chorobowego już od pierwszego dnia niezdolności do pracy wskutek choroby. W odróżnieniu od pracowników, nie mają one bowiem prawa do wynagrodzenia chorobowego.

Warunkiem uzyskania wynagrodzenia lub zasiłku chorobowego jest na ogół pozostawanie odpowiednio długo w ubezpieczeniu chorobowym. Chodzi o tzw. okres wyczekiwania. Osoby ubezpieczone obowiązkowo (np. pracownicy) nabywają prawo do świadczenia po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, natomiast ubezpieczone dobrowolnie (np. prowadzące działalność gospodarczą) po upływie 90 dni tego ubezpieczenia. Posiadanie okresu wyczekiwania nie jest jednak wymagane:

● od absolwentów szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do tego ubezpieczenia w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych,

● osób, które mają wcześniejszy okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego w wymiarze co najmniej 10 lat,

● posłów i senatorów, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji,

● ubezpieczonych, których niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.

Ubezpieczony od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 2008 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Po ustaniu zatrudnienia nie był ubezpieczony do końca lutego 2010 r. Od 1 marca 2010 r. ponownie podjął pracę, a pracodawca zgłosił go do obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. W dniu 10 marca 2010 r. zachorował. Lekarz zakładowy wystawił mu zwolnienie lekarskie, na którym przebywał do 22 czerwca 2010 r. Ubezpieczony stał się niezdolny do pracy przed upływem 30 dni ubezpieczenia chorobowego. Mimo to nabył on prawo najpierw do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a następnie do zasiłku chorobowego. W czasie całej kariery zawodowej posiadał bowiem łącznie aż 12-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.

Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży - nie dłużej niż przez 270 dni. Zasiłek przysługuje za każdy dzień orzeczonej niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy. Do okresu zasiłkowego wliczane są wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, a także okresy poprzedniej niezdolności spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa między jej ustaniem a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekracza 60 dni. Wliczeniu podlegają również okresy pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy.

Osoba ubezpieczona ma prawo do zasiłku chorobowego zarówno w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak również po ustaniu tytułu tego ubezpieczenia (np. po rozwiązaniu stosunku pracy), o ile niezdolność do pracy trwa nadal w sposób nieprzerwany.

Ubezpieczona pozostawała w zatrudnieniu od 1 stycznia 2008 r. do 31 maja 2010 r. 12 lutego 2010 r. zachorowała i do 21 czerwca 2010 r. była niezdolna do pracy.

W związku z tą niezdolnością, po wyczerpaniu okresu pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, przysługiwał jej zasiłek chorobowy najpierw w czasie trwania stosunku pracy, a następnie przez 21 dni po jego ustaniu.

Jeśli po wyczerpaniu okresu zasiłkowego osoba ubezpieczona nadal jest niezdolna do pracy, ale jej dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują poprawę stanu zdrowia i odzyskanie przez nią zdolności do pracy, może uzyskać ona świadczenie rehabilitacyjne.

Świadczenie to przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, ale nie dłużej niż przez 12 miesięcy (nie wyłączając dni wolnych od pracy).

O tym, czy istnieją przesłanki do przyznania świadczenia rehabilitacyjnego, decyduje lekarz orzecznik ZUS w odpowiednim orzeczeniu. Osoba niezadowolona z rozstrzygnięcia może wnieść sprzeciw do właściwej komisji lekarskiej ZUS w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia.

W pewnych sytuacjach, mimo, że określona osoba spełnia ogólne warunki do wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, nie może uzyskać tego świadczenia. Świadczenia chorobowe nie przysługują m.in. za okresy niezdolności do pracy:

● przypadającej w czasie urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego oraz - co do zasady - tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności,

● spowodowanej w wyniku umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu,

● w czasie których ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Osoba ubezpieczona nie ma również prawa do świadczenia chorobowego za cały okres niezdolności do pracy wówczas, gdy okaże się, że dostarczyła płatnikowi sfałszowane zaświadczenie lekarskie.

Ponadto, osoba uprawniona do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie może nabyć prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, a także prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.

Wypłata wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego uzależniona jest od dostarczenia płatnikowi zasiłków określonej dokumentacji. Pierwsze z tych świadczeń zawsze wypłaca pracodawca. Natomiast zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne wypłacane jest albo przez płatnika składek (jeśli zgłasza on do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych), albo przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (m.in. wówczas, gdy płatnik składek zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych, a także dla osób prowadzących działalność gospodarczą).

W celu wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy lub zasiłku chorobowego osoba ubezpieczona powinna przedłożyć płatnikowi zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy wystawione na druku ZUS ZLA. Najlepiej, aby uczyniła to nie później niż w ciągu 7 dni od daty jego otrzymania. W razie niedotrzymania tego terminu podmiot wypłacający zasiłek chorobowy zmniejsza bowiem jego wysokość o 25 proc., za okres od ósmego dnia orzeczonej niezdolności do pracy do dnia dostarczenia zaświadczenia lekarskiego (z wyjątkiem przypadku, gdy niedostarczenie zwolnienia nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby ubezpieczonej).

Z kolei w celu uzyskania świadczenia rehabilitacyjnego należy złożyć wniosek o to świadczenie na druku ZUS Np-7. Do wniosku osoba zainteresowana powinna dołączyć: zaświadczenie o stanie zdrowia (na druku ZUS N-9) wypełnione przez lekarza leczącego, wywiad zawodowy z miejsca pracy (na druku ZUS N-10).

Jeżeli zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne wypłacane jest przez ZUS, należy również dołączyć zaświadczenie płatnika składek (w przypadku pracowników - na druku ZUS Z-3, a w odniesieniu do pozostałych ubezpieczonych - na druku ZUS Z-3a).

W czasie zwolnienia lekarskiego nie należy podejmować pracy zarobkowej. W przeciwnym razie można utracić prawo do zasiłku za cały okres orzeczonej niezdolności do pracy

Marek Opolski

gp@infor.pl

Art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz.94 z późn. zm.),

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512).