Przedsiębiorca, który zalega z opłacaniem składek, może wystąpić do ZUS o rozłożenie ich na raty

Jeżeli przemawiają za tym względy gospodarcze lub inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie, ZUS może, na wniosek dłużnika, rozłożyć należność z tytułu nieopłaconych składek na raty. ZUS rozpatrując wniosek przedsiębiorcy, bierze po uwagę jego możliwości płatnicze oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ważne jest to, że nie można rozłożyć na raty składek finansowanych przez ubezpieczonych, którzy nie są ich płatnikami.

Od kwietnia 2010 roku ZUS, rozpatrując wniosek w sprawie rozłożenia należności na raty, bierze pod uwagę jednolite, obiektywne kryteria ekonomiczne dłużnika.

Wniosek o rozłożenie należności na raty może złożyć każda osoba, która ma obowiązek uregulowania wobec ZUS należności z tytułu składek, tj. płatnicy składek, byli płatnicy, osoby trzecie odpowiadające za zaległości z tytułu składek. Chodzi o sytuację, kiedy osoba odpowiedzialna za zadłużenie, nie ma środków pozwalających wywiązać z się z tego obowiązku, poprzez jednorazową ich wpłatę na konto ZUS.

Z wnioskiem w sprawie zawarcia układu ratalnego może wystąpić do ZUS nie tylko podmiot, który ma już zadłużenie wobec ZUS, ale również taki, który długu jeszcze nie ma, ale przewiduje, że nie będzie w stanie uiścić w terminie składek. Taka możliwość została przyjęta w opracowanej przez ZUS instrukcji w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności z tytułu składek.

Wniosek o rozłożenie należności z tytułu składek na raty może zostać złożony na piśmie, bezpośrednio w ZUS właściwym dla siedziby lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy albo można przesłać go za pośrednictwem poczty.

Nie ma urzędowego formularza wniosku o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Jednak ZUS przygotował taki formularz, który jest dostępny m.in. na stronie internetowej www.kadry.gazetaprawna.pl. Płatnik składek, który korzysta z bezpiecznego podpisu elektronicznego, może również złożyć wniosek o rozłożenie należności z tytułu składek na raty za pośrednictwem Elektronicznego Urzędu Podawczego ZUS, wchodząc na stronę internetową www.eup.zus.pl/.

ZUS odmawia udzielenia układu ratalnego, jeżeli dłużnik nie spełni jednej z przesłanek. Chodzi o trudności finansowe niezawinione przez zobowiązanego oraz trudną sytuację materialną i rodzinną. Jednak mimo niespełnienia przesłanek do udzielenia układu ratalnego ZUS może dokonać odstępstwa i udzielić układu w przypadku zaistnienia szczególnej okoliczności.

Rodzaj dokumentów, które dłużnik powinien dostarczyć do ZUS, uzależniony jest od podstawy prawnej i zakresu prowadzonej działalności, sytuacji ekonomiczno-finansowej wnioskodawcy, korzystaniu bądź niekorzystaniu z pomocy publicznej.

ZUS może uwzględnić wniosek o rozłożenie na raty zobowiązania z tytułu składek, jeżeli:

● do wniosku zostanie dołączona dokumentacja, która umożliwia ocenę zasadności udzielenia ulgi,

● uregulowana zostanie kwota odpowiadająca wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne, a także składki na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia, tj. np. pracowników, zleceniobiorców wraz z odsetkami za zwłokę - za okres mający zostać objęty ewentualną ulgą,

● uregulowane zostaną koszty egzekucyjne w przypadku, gdy zadłużenie objęte jest egzekucją prowadzoną przez dyrektora oddziału ZUS,

● terminowe i w pełnej wysokości opłacanie bieżących składek (po złożeniu wniosku o ulgę).

ZUS nie rozpatrzy wniosku, jeżeli dłużnik w terminie 14 dni od dnia wezwania:

● nie ureguluje wraz z odsetkami za zwłokę należności, których spłaty nie można rozłożyć na raty,

● nie złoży dokumentów, na podstawie których ZUS dokonuje analizy zasadności udzielenia ulgi,

● nie złoży dokumentów ubezpieczeniowych umożliwiających ustalenie salda na koncie,

● nie dostarczy informacji o rodzaju pomocy, o jaką się ubiega oraz dokumentacji dotyczącej tej pomocy.

Do wniosku należy załączyć dokumenty obrazujące kondycję finansową i możliwości płatnicze. Możliwości płatnicze udowadnia się za pomocą:

● w przypadku płatników prowadzących pełną księgowość - m.in. sprawozdania finansowego za ostatnie trzy lata obrotowe, oświadczenia o stanie majątkowym w zakresie przewidywanych środków możliwych do uzyskania w wyniku kontraktów, umów,

● w przypadku płatników prowadzących niepełną księgowość - m.in. zeznania podatkowego, wyciągu z książki przychodów i rozchodów lub ryczałtu ewidencjonowanego bądź karty podatkowej, oświadczenia dotyczącego terminowości uiszczania opłat przez nabywców, szacunkowej wartości majątku firmowego i zobowiązań firmowych, oświadczenia o stanie majątkowym w zakresie posiadania zobowiązań względem innych wierzycieli z określeniem ich rodzaju, wysokości i terminów spłat,

● w przypadku pozostałej grupy płatników - m.in. oświadczenia o stanie majątkowym w zakresie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów, zeznania podatkowego, dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej.

W przypadku pomocy de minimis w postaci rozłożenia należności na raty dłużnik powinien dostarczyć wszystkie zaświadczenia o pomocy, jaką otrzymał w roku, w którym ubiega się o ulgę w ramach tej pomocy oraz w ciągu dwóch poprzedzających ten rok lat albo oświadczenie o jej wielkości, w tym okresie. Natomiast jeżeli takiej pomocy nie otrzymał - oświadczenie o jej nieotrzymaniu. Do zaświadczenia/oświadczenia powinien dołączyć informacje, na podstawie których ZUS będzie mógł rozpatrzyć wniosek o udzielenie pomocy de minimis w formie ulgi.

Jeżeli dłużnik stara się o rozłożenie na raty w ramach innego rodzaju pomocy, niż de minimis, do wniosku powinien dołączyć:

● informacje dotyczące wnioskodawcy i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz informacje o otrzymanej pomocy publicznej innej niż de minimis albo oświadczenia o nieotrzymaniu takiej pomocy,

● plan restrukturyzacyjny - w przypadku, gdy przeznaczeniem pomocy innej niż de minimis jest restrukturyzacja,

● dokumentację umożliwiającą ocenę, czy ogólna wartość pomocy przeznaczonej na naprawę szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi nadzwyczajnymi zdarzeniami nie przekroczy wartości poniesionych strat, pomniejszonych o ewentualne kwoty wypłacone z tytułu ubezpieczenia.

ZUS przed zawarciem układu ratalnego sprawdza wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego wykonanie i gwarantują odzyskanie należności od dłużnika. Bierze pod uwagę również historię dotychczasowej współpracy z dłużnikiem. Jeżeli wynika z niej, że podejmowane przez dłużnika działania w odniesieniu do posiadanego zadłużenia nie miały na celu jego spłaty, a jedynie były działaniem na zwłokę, ukierunkowanym np. na uszczuplenie składników majątkowych, odłożenie w czasie wdrożenia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego, czy też wyłączenie na uzyskanie zaświadczenia o braku wymagalnych zobowiązań - nie zawrze układu ratalnego.

Udzielenie ulgi w postaci rozłożenia należności z tytułu składek na raty nie zależy od formy prawnej, na podstawie której płatnik prowadzi działalność gospodarczą. Na tych samych zasadach z wnioskiem o rozłożenie na raty może wystąpić płatnik składek, który prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia jednego pracownika i płatnik składek, który prowadzi działalność w formie spółki akcyjnej i do ubezpieczeń zgłasza 300 pracowników.

Układ ratalny może obejmować składki na:

● ubezpieczenia społeczne - z wyłączeniem kwot odpowiadających wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne za zatrudnionych pracowników lub innych ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (np. zleceniobiorców, nakładców),

● Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

● Fundusz Emerytur Pomostowych,

wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia złożenia wniosku, ewentualnie wymierzoną dodatkową opłatą oraz kosztami upomnienia.

W przypadku płatników opłacających składkę wyłącznie na własne ubezpieczenia układem ratalnym może zostać objęta pełna kwota należności z tytułu składek, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Przy określaniu harmonogramu spłaty zadłużenia, tj. liczby i wysokości rat miesięcznych, ZUS bierze pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Okres spłaty zadłużenia uzależniony jest od przyznanej klasy odpowiadającej kategorii ratingu oraz kwoty długu wobec ZUS. Kategorie ratingowe ZUS ustala dla przedsiębiorców, na podstawie analizy ich sytuacji ekonomiczno-finansowej, wynikającej z przedłożonych dokumentów.

W przypadku podmiotów, dla których nie jest ustalana kategoria ratingu, okres spłaty zadłużenia ustalany jest na podstawie tzw. dochodu dyspozycyjnego, który powstaje po pomniejszeniu uzyskiwanego dochodu o obciążenia finansowe, np. raty zobowiązań kredytowych, alimentów, pożyczki, koszty utrzymania nieruchomości, składek na ubezpieczenia społeczne.

ZUS przy rozpatrywaniu wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek analizuje również stabilność dochodów płatnika. Bierze on pod uwagę źródło uzyskiwania dochodów, a zatem o rozłożenie na raty mogą ubiegać się nie tylko pracownicy, ale także osoby uzyskujące dochody z umów-zlecenia czy też umów o dzieło.

Co do zasady ZUS rozkłada należności z tytułu składek na raty na okresy nie dłuższe niż pięć lat. Wyjątkowo może zawrzeć umowę na okres dłuższy, ale musi wystąpić jedna z następujących okoliczności:

● istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia hipotecznego na majątku, którego wartość przekracza wysokość zobowiązania z jednoczesnym zapewnieniem uprzywilejowania zaspokojenia wierzytelności z ramach ewentualnej egzekucji,

● uwzględniając wiek zobowiązanego istnieje realna szansa odzyskania należności,

● zobowiązany systematycznie wywiązywał się z dotychczas udzielonych ulg, terminowo regulował składki, a zadłużenie powstało np. w następstwie złożenia korekty deklaracji rozliczeniowych lub objęcia ubezpieczeniami z okresem wstecznym,

● nie jest możliwe prowadzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych podlegających egzekucji,

● charakter prowadzonej działalności ma społeczny lub szczególny wymiar na lokalnym rynku pracy.

W postępowaniu o rozłożenie należności z tytułu składek na raty ZUS nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Jednak w wewnętrznych procedurach ZUS przyjął, że wniosek dłużnika powinien być rozpatrzony niezwłocznie, jednakże nie później niż w terminie 14 dni od dnia skompletowania dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia sprawy i nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia wpływu wniosku.

Jeżeli ZUS rozpatrzy wniosek dłużnika pozytywnie, to w zawiera z nim umowę - układ ratalny. Określa w nim warunki spłaty należności z tytułu składek, zgodnie z wewnętrznymi procedurami, tj. "Instrukcją w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności z tytułu składek pobieranych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych" oraz "Jednolitymi standardami udzielania ulg i umorzeń należności z tytułu składek". Rozłożenie należności z tytułu składek na raty następuje na zasadach określonych w umowie.

Jeżeli dłużnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem podjętym przez ZUS w sprawie rozłożenia spłaty należności na raty, może wystąpić z wnioskiem o ponowne jej rozpatrzenie. Powinien w takim wniosku wskazać argumenty, których nie uwzględnił wcześniej ZUS oraz powołać nowe okoliczności w sprawie.

Udzielenie przez ZUS płatnikowi składek ulgi w postaci układu ratalnego wywołuje następujące skutki prawne:

● od dnia następującego po dniu wpływu wniosku płatnika o zawarcie układu ratalnego ZUS nie nalicza odsetek za zwłokę,

● od każdej raty należności z tytułu składek określonej w układzie ratalnym ZUS pobiera opłatę prolongacyjną w wysokości 50 proc. stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu zawarcia umowy,

● nie są podejmowane działania zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności objętych ulgą, a gdy egzekucja była już prowadzona, zostaje zawieszona.

Dłużnik od dnia zawarcia układu musi dokonywać wpłat poszczególnych rat w ustalonym terminie i w pełnej wysokości, zgodnie z określonym harmonogramem spłat.

ZUS w trakcie obowiązywania układu ratalnego ma prawo do ustanowienia hipoteki albo zastawu na składnikach majątku dłużnika. To dodatkowe zabezpieczenie ma zapewnić gwarancję, że zobowiązanie zostanie spłacone a układ wykonany.

W przypadku, gdy dłużnik nie ma środków finansowych pozwalających na spłatę należności z tytułu składek na warunkach określonych w układzie ratalnym może wnioskować o ich zmianę. Wniosek w tej sprawie powinien zostać złożony przed upływem terminu płatności odroczonej składki. Do tego wniosku należy dołączyć dokumenty uzasadniające zmianę dotychczasowego harmonogramu spłaty określonego w układzie ratalnym.

Natychmiastowe zerwanie umowy o rozłożenie należności z tytułu składek na raty następuje, gdy dłużnik nie dotrzyma warunków zawartego układu ratalnego. Należności ZUS objęte umową są wymagalne natychmiast.

Po zerwaniu przez dłużnika układu ratalnego ZUS niezwłocznie podejmuje działania zmierzające do wszczęcia egzekucji. Dłużnik, który zerwał układ ratalny, musi liczyć się ze zwiększeniem swojego zadłużenia wobec ZUS. Musi zapłacić nie tylko odsetki za zwłokę, ale również ewentualne koszty upomnienia oraz koszty egzekucji.

Układ ratalny zostaje także rozwiązany z dniem następującym po dniu zaistnienia jednego z następujących zdarzeń - gdy dłużnik:

● błędnie oznaczy wpłaty poszczególnych rat (symbolami określonymi w umowie ratalnej), co może spowodować, że dokonane wpłaty zostaną zaliczone na inne należności,

● nie wywiązywał się z obowiązku opłacania w pełnej wysokości składek bieżących przez okres dłuższy niż 14 dni od dnia ich wymagalności.

Rozwiązanie układu ratalnego następuje także wówczas, gdy Komisja Europejska wyda decyzję o obowiązku zwrotu pomocy publicznej, o której mowa w art. 14 rozporządzenia Rady (WE) nr 659.

Firma JANPOL od 2000 roku prowadzi działalność w zakresie przetwórstwa owoców. Od początku działalności firma wystąpiła cztery razy z wnioskiem o rozłożenie składek ZUS na raty. Jeden raz układ został zerwany przez płatnika. Pozostałe trzy układy zostały wykonane w całości i w terminie. Po raz kolejny z wnioskiem o zawarcie układu ratalnego firma JANPOL wystąpiła w maju 2010 roku. We wniosku wykazała, że 40 proc. sadów jest położonych na terenach objętych powodzią. Ponadto firma wykazała, że w maju pracownicy powinni wykonywać pracę przez 19 dni, a z powodu powodzi efektywnie ją wykonywali przez 11 dni. Z uwagi na zniszczenie części upraw zbiory w tym sezonie znacznie się zmniejszą. To oznacza, że obciążenia pracownicze dla firmy przekraczają jej możliwości ekonomiczne, a obowiązek ich zapłacenia w ustawowym terminie zachwieje stabilnością firmy. Taka sytuacja uzasadnia złożenie przez płatnika składek wniosku do ZUS o zawarcie kolejnego układu ratalnego. ZUS rozpatrując wniosek, weźmie pod uwagę, że dotychczasowa współpraca z dłużnikiem (trzy układy ratalne) doprowadziła do spłaty zadłużenia.

Firma Bonus opłaca składki za prowadzącego działalność gospodarczą i 3 zleceniobiorców. Z uwagi na powódź na południu Polski i w Czechach firma straciła większość zamówień. Odbiorcy jej wyrobów mieszczą się na terenach objętych powodzią. ZUS zakwalifikował firmę do kategorii ratingowej CC, która oznacza trudną sytuację. Do tej samej kategorii ratingowej CC została zakwalifikowana firma POLTEKS Sp. z o. o. zatrudniająca od 85 do 120 osób. Z uwagi na zmiany kursu euro w 2008 roku i w 2009 roku stała się niewypłacalna. Mimo różnic w liczbie osób zatrudnionych i co jest tego konsekwencją wysokości zobowiązań wobec ZUS, obydwie firmy zostały zaliczone do tej samej kategorii ratingowej.

@RY1@i02/2010/121/i02.2010.121.168.0006.001.jpg@RY2@

Okres spłaty składek ustalany dla podmiotów, dla których określana jest kategoria ratingu

@RY1@i02/2010/121/i02.2010.121.168.0006.002.jpg@RY2@

Przesłanki rozłożenia należności z tytułu składek na raty

@RY1@i02/2010/121/i02.2010.121.168.0006.003.jpg@RY2@

Przesłanki udzielenia ulgi przez ZUS mimo niespełnienia podstawowych warunków

Piotr Kostrzewa

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Art. 29, 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 14 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z 22 marca 1999 r. ustawiające szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (Dz.U. UE L.99.83.1).