Jak firma może się ubiegać o ulgi w ZUS

Egzekucja z konta lub majątku firmy, wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości czy zastaw na majątku ruchomym - to tylko niektóre z sankcji, jakie grożą przedsiębiorcom niepłacącym składek do ZUS. Aby ich uniknąć, mogą oni wystąpić do zakładu o ulgi w spłacie długów.

Płatnik (np. przedsiębiorca) może się ubiegać w ZUS o rozłożenie na raty długu składkowego. Z takiej możliwości mają prawo skorzystać, składając wniosek do zakładu, ci przedsiębiorcy, którzy nie zapłacili lub nie będą mogli uiścić w terminie składek. Przepisy nie wyznaczają maksymalnej liczby rat. Przedłużana może być spłata należności na:

● ubezpieczenia społeczne - z wyłączeniem kwot odpowiadających wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne za zatrudnionych pracowników lub innych ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (np. zleceniobiorców, nakładców),

● Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

● Fundusz Emerytur Pomostowych,

wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia złożenia wniosku, ewentualnie wymierzoną dodatkową opłatą oraz kosztami upomnienia.

W przypadku płatników opłacających składkę wyłącznie na własne ubezpieczenia układem ratalnym może zostać objęta pełna kwota należności z tego tytułu, w tym na ubezpieczenie zdrowotne.

Uwzględnienie przez ZUS wniosku o ulgę w formie ratalnej spłaty zadłużenia powoduje, że począwszy od dnia następnego po dniu wpływu pisma w tej sprawie nie są naliczane odsetki za zwłokę. ZUS zobowiązany jest jednak doliczyć do każdej raty opłatę prolongacyjną. Wynosi ona 50 proc. stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. Rozłożenie spłaty długu na raty powoduje zawieszenie wcześniej wszczętych i niezakończonych postępowań egzekucyjnych dotyczących należności objętych ulgą.

Warunkami niezbędnymi do rozpatrzenia sprawy o udzielenie omawianej ulgi są:

● złożenie wniosku o rozłożenie spłaty zadłużenia na raty wraz z dokumentacją,

● zapłata składek emerytalnych i zdrowotnych za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia, tj. np. pracowników, zleceniobiorców wraz z odsetkami za zwłokę - za okres, którego ma dotyczyć ewentualna ulga,

● zapłacenie kosztów egzekucyjnych, gdy zadłużenie objęte jest egzekucją prowadzoną przez dyrektora oddziału będącego organem egzekucyjnym lub spłaty ich w ramach układu ratalnego,

● terminowe i w pełnej wysokości opłacanie składek bieżących (po złożeniu wniosku o ulgę).

Zawarcie umowy o spłatę zadłużenia następuje w formie umowy cywilnoprawnej, w związku z czym wymagana jest zgoda obydwu stron. Oznacza to, że zakład może odmówić udzielenia układu ratalnego, mimo że zainteresowany złoży wszystkie wymagane dokumenty, np. gdy z oceny sytuacji finansowej zobowiązanego wynika możliwość jednorazowej spłaty zadłużenia lub ze względu na to, że podejmowane działania nie mają na celu uregulowania należności, a jedynie uzyskanie stosownych zaświadczeń o braku wymagalnych zobowiązań w ZUS. Zakład może również pozostawić wniosek bez rozpatrzenia, jeśli dłużnik w terminie 14 dni od dnia wezwania przez niego:

● nie uregulował należności niepodlegających uldze wraz z odsetkami za zwłokę,

● nie złożył dokumentacji niezbędnej do dokonania analizy zasadności udzielenia wsparcia,

● nie przedłożył dokumentacji ubezpieczeniowej umożliwiającej ustalenie salda na koncie,

● nie dostarczył informacji o rodzaju pomocy, o jaką się ubiega, oraz odpowiednio dokumentacji o udzielonej mu pomocy publicznej (w przypadku przedsiębiorcy).

O pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia dłużnik informowany jest przez terenową jednostkę organizacyjną w formie pisemnej. [przykład 1]

O odroczenie terminu płatności składek może się ubiegać każdy płatnik, który ma chwilowe problemy płatnicze. Ma on prawo wystąpienia o odroczenie tych samych rodzajów składek jak wtedy, gdy stara się o układ ratalny. Wniosek o odroczenie musi być złożony najpóźniej w dniu terminu płatności składek. Warunki ubiegania się o ten rodzaj ulgi i przyczyny pozostawienia wniosku bez rozpoznania są identyczne jak wyżej opisane dotyczące układu ratalnego. Wyjątek stanowi termin opłacenia należności niepodlegających uldze, które muszą być uregulowane w ustawowym terminie, czyli na przykład składki na ubezpieczenie emerytalne za zatrudnionych pracowników.

Wniosek płatnika do ZUS o przyznanie tej ulgi musi być szczegółowy. W stosunku do należności, których termin zapłaty został odroczony, nie nalicza się odsetek za zwłokę, natomiast w zamian pobiera się opłatę prolongacyjną. Jest ona naliczana od następnego dnia po ustawowym dniu wymagalności składki do dnia odroczenia włącznie, w wysokości 50 proc. stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. [przykład 2]

W wyjątkowych sytuacjach ZUS zgadza się, aby płatnik nie płacił składek za pewien okres działalności. Dotyczy to sytuacji, gdy spełnione są przesłanki wskazane w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie może nastąpić w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności publicznych. A w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na własne ubezpieczenia - dodatkowo ze względu na ważny interes tych osób.

Całkowita nieściągalność należności zachodzi, m.in. gdy:

● dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji albo przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

● sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe.

Przez ważny interes osoby zobowiązanej należy rozumieć wystąpienie okoliczności, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia, a w szczególności ubóstwo, chorobę zobowiązanego (lub członków jego najbliższej rodziny), zdarzenia losowe i klęski żywiołowe.

Rozstrzygnięcie, czy w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem należności, jest uzależnione od udowodnienia przez zobowiązanego, że ze względu na jego sytuację materialną i rodzinną uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. [przykład 3]

Każdy płatnik ubiegający się o udzielenie ulgi lub umorzenie powinien przedłożyć dokumentację potwierdzającą zasadność jej udzielenia, w tym dowody wskazujące na jego kondycję finansową i możliwości płatnicze. Przedsiębiorca musi złożyć:

● sprawozdania finansowe za ostatnie trzy lata obrotowe,

● książkę przychodów i rozchodów,

● kserokopie zeznań podatkowych PIT za ostatnie 3 lata oraz PIT za bieżący rok,

● zaświadczenie z urzędu skarbowego o niezaleganiu lub zaleganiu z podatkami,

● oświadczenie o stanie majątkowym w zakresie zobowiązań względem innych wierzycieli z określeniem ich rodzaju, wysokości i terminów spłaty,

● oświadczenie dotyczące szacunkowej wartości majątku firmowego.

W celu zapewnienia zabezpieczenia spłaty wierzytelności publicznoprawnych, jak i prawidłowości realizacji postanowień umowy o ratalnej spłacie zadłużenia, ZUS jest uprawniony do podejmowania działań zmierzających do ustanowienia - na składnikach majątkowych dłużnika - stosownych zabezpieczeń. Zawarcie umowy ratalnej nie wyklucza zatem ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego albo zastawu. Oznacza to, że ewentualne ustanowienie hipoteki przymusowej jest czynnością o charakterze zabezpieczającym. Ma ono na celu ochronę interesów wierzyciela, stwarzając gwarancję, że zobowiązanie zostanie spłacone. Jeżeli dłużnik ureguluje powstałe należności zgodnie z harmonogramem określonym w umowie, egzekucja z nieruchomości lub ruchomości nie będzie prowadzona.

W przypadku braku możliwości pozyskania środków na spłatę należności na warunkach określonych w umowie płatnik ma prawo wystąpić z wnioskiem o zmianę warunków udzielonej ulgi. W tym celu powinien przedłożyć dokumentację umożliwiającą ocenę zasadności dokonania zmian w obecnym harmonogramie spłaty. Powinno się w niej znaleźć potwierdzenie przyczyny niemożności zapłaty należności w odroczonym terminie płatności. W ramach negocjacji warunków udzielonej ulgi istnieje możliwość wyznaczenia nowego terminu zapłaty odroczonych składek. Wniosek o zmianę warunków udzielonej ulgi podlega rozpatrzeniu wyłącznie w przypadku, gdy został złożony przed upływem terminu płatności odroczonej składki.

Jeśli dłużnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem podjętym przez ZUS w jego sprawie, może wystąpić z wnioskiem o ponowne jej rozpatrzenie. Ma na to 14 dni od dnia doręczenia decyzji odmawiającej mu umorzenia. Powinien wskazać argumenty, które nie zostały uwzględnione przy rozpatrywaniu wcześniejszego wniosku, oraz powołać nowe okoliczności w sprawie. W tym przypadku organem odwoławczym jest ZUS, a środkiem odwoławczym - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnoszony przez stronę do prezesa zakładu. Należy mieć jednak na uwadze, że pismo takie podlega rozpatrzeniu przez dyrektora oddziału, działającego z upoważnienia i w imieniu prezesa. Od decyzji wydanej w związku z negatywnym rozstrzygnięciem w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, na którego obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę za pośrednictwem oddziału zakładu. Ma na to termin 30 dni od dnia doręczenia decyzji. W przypadku wpływu skargi ZUS przekazuje ją do sądu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na nią w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia.

Rozstrzygnięcie, czy w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem należności jest uzależnione od udowodnienia przez zobowiązanego, że ze względu na jego sytuację materialną i rodzinną uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Art. 28 i 29 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 50 i 52 - 54 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).