1 kwietnia rozpoczął się nowy rok w ubezpieczeniu wypadkowym

Prawidłowe ustalenie wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe na początku roku składkowego jest bardzo istotne. Stopa ta obowiązuje bowiem w takiej samej wysokości przez cały rok składkowy (od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r.) bez względu na to, czy u płatnika zaszły jakieś zmiany, np. zmienił profil produkcji czy też zmieniła się liczba osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Ustalona na początku roku składkowego stopa procentowa stosowana jest do wyliczania należnych składek za wszystkie osoby podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu - bez względu na tytuł tego ubezpieczenia, m.in. za pracowników, zleceniobiorców, osoby współpracujące.

Oczywiście nową stopę procentową płatnicy zastosują dopiero do składek opłacanych za kwiecień, a więc do przychodów wypłaconych swoim ubezpieczonym w tym miesiącu bez względu na to, za jaki okres one przysługują.

W celu obliczenia stopy procentowej składki wypadkowej trzeba ustalić liczbę osób zgłaszanych przez płatnika do ubezpieczenia wypadkowego. Liczbę ubezpieczonych ustala się jako iloraz sumy ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku kalendarzowego i liczby miesięcy, przez które płatnik składek był w poprzednim roku kalendarzowym zgłoszony w ZUS co najmniej jeden dzień.

Krzysztof K. od kwietnia 2010 roku prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. W kwietniu opłacał składki wyłącznie za siebie, a zatem obliczając składkę na ubezpieczenie wypadkowe w ostatnim roku składkowym stosował stopę ryczałtową. Liczba ubezpieczonych w poszczególnych miesiącach 2010 roku była następująca: w kwietniu - 1, maju - 2, czerwcu - 2, lipcu - 2, sierpniu - 2, we wrześniu - 3, w październiku - 2, listopadzie - 4, grudniu - 5. W celu ustalenia stopy procentowej składki wypadkowej w roku obowiązującym od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r. płatnik ustalił, że zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego w 2010 roku średnio trzech ubezpieczonych

[23 (liczba ubezpieczonych z poszczególnych miesięcy od kwietnia do grudnia 2010 r.) : 9 (liczba miesięcy, w których prowadzący działalność był w 2010 roku zgłoszony w ZUS jako płatnik składek) = 2,56, a po zaokrągleniu 3]. Z uwagi na taką liczbę osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu płatnik w nowym roku składkowym musi również stosować stopę ryczałtową.

Przypomnieć należy, że ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają wyłącznie osoby, które z danego tytułu podlegają obowiązkowo albo dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (patrz: tabela). Ubezpieczenie wypadkowe nie występuje jako samodzielne ryzyko ubezpieczeniowe. Dana osoba nie może więc podlegać tylko ubezpieczeniu wypadkowemu.

W liczbie ubezpieczonych należy uwzględniać wszystkich, którzy w ciągu danego miesiąca podlegali ubezpieczeniu wypadkowemu co najmniej jeden dzień. Gdy ubezpieczony w ciągu danego miesiąca podlegał u tego samego płatnika ubezpieczeniu wypadkowemu z dwóch tytułów, to do liczby ubezpieczonych jest wliczany raz. Jeśli przykładowo Aneta K. od 1 do 10 października 2010 r. wykonywała umowę-zlecenie w spółce A, a od 11 października 2010 r. została przez tę samą firmę dodatkowo zatrudniona na podstawie umowy o pracę, to przy ustalaniu liczby ubezpieczonych w październiku 2010 roku Aneta K. powinna być uwzględniona tylko raz. Jeśli Aneta K. w listopadzie była zatrudniona w tej samej firmie równocześnie na umowę-zlecenie i umowę o pracę, to do liczby osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu powinna być również wliczana tylko raz. Wynika to z tego, że w tym miesiącu pomimo wykonywania umowy-zlecenia będzie podlegała ubezpieczeniom tylko jako pracownik. W zakresie ubezpieczeń społecznych osoba, która z własnym pracodawcą zawrze umowę-zlecenie (czy umowę o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy-zlecenia, albo umowę o dzieło lub takie umowy wykonuje na rzecz własnego pracodawcy) jest traktowana jak pracownik. Przychód z umowy cywilnoprawnej jest doliczany do pracowniczego i od łącznej kwoty wykazywane są składki w raporcie rozliczeniowym z kodem pracowniczym.

Liczba ubezpieczonych podlega zaokrągleniu do jedności w górę, jeżeli końcówka jest większa lub równa 0,5, albo w dół, jeśli jest mniejsza od 0,5.

Ustalając liczbę ubezpieczonych, trzeba pamiętać o okresach, w których dana osoba podlega ubezpieczeniom społecznym. Okresy te są wymienione w art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. I tak w przypadku pracowników podlegają oni ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, w okresie od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. W przypadku zleceniobiorców okres ten trwa od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy. Jeśli zatem płatnik wypłaca pracownikowi wynagrodzenie w następnym miesiącu po wyrejestrowaniu go z ubezpieczeń, to w tym miesiącu nie uwzględnia tej osoby w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Osoba ta nie podlega już bowiem ubezpieczeniom, mimo iż od otrzymywanego wynagrodzenia płatnik musi potrącić składki na ubezpieczenia społeczne. Tak samo płatnik powinien postępować, rozliczając składki za zleceniobiorców.

Ustalając liczbę ubezpieczonych, nie bierze się pod uwagę osób, które:

● podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, ale nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu,

● z danego tytułu podlegają tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu,

● nie podlegają ubezpieczeniom społecznym i w konsekwencji ubezpieczeniu zdrowotnemu, np. studentów, którzy nie ukończyli 26 lat, zatrudnionych na podstawie umowy-zlecenia,

● przez cały miesiąc pobierały zasiłek macierzyński, przebywały na urlopie wychowawczym, bezpłatnym, zostały powołane do odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Z uwagi na powyższe jeśli pracownik od 2 do 31 maja 2010 r. przebywał na urlopie bezpłatnym, to w maju należy go uwzględnić w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Pozostawał on bowiem 1 maja w stosunku pracy. To, że w tym dniu pracy faktycznie nie wykonywał, nie ma znaczenia.

Spółka zatrudnia na podstawie umowy zlecenia Jana K., który nie ukończył 26 lat i jest studentem. W takiej sytuacji zleceniobiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Ustalając liczbę ubezpieczonych w celu obliczenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, płatnik nie może uwzględnić zleceniobiorcy studenta, gdyż nie podlegał on temu ubezpieczenu.

Pracownik przebywał na urlopie bezpłatnym od 1 do 31 grudnia 2010 r. Ustalając liczbę ubezpieczonych w grudniu 2010 roku, płatnik nie uwzględnił tego pracownika, gdyż nie podlegał on w tym miesiącu nawet przez jeden dzień ubezpieczeniu wypadkowemu.

W liczbie ubezpieczonych nie uwzględnia się także osób, za które za dany miesiąc rozlicza się składki lub wykazuje świadczenia po ustaniu tytułu do ubezpieczeń. Gdy zatem w miesiącu, za który składany jest imienny raport miesięczny, dana osoba nie podlegała ubezpieczeniu wypadkowemu nawet przez jeden dzień, nie wlicza się jej do ustalanej liczby ubezpieczonych.

Pracodawca z końcem września 2010 r. rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę. Złożył formularz ZUS ZWUA i wyrejestrował go z ubezpieczeń. Wynagrodzenie za wrzesień wypłacił jednak w październiku. Rozliczenie tego wynagrodzenia nastąpiło w raporcie ZUS RCA z kodem 30 00 XX złożonym za październik z uwagi na to, że zatrudniana osoba nie podlegała już ubezpieczeniom. W miesiącu tym osoby tej nie należy uwzględniać w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

Pracownik od 2 września do 31 października 2010 r. był chory i otrzymywał za ten okres najpierw wynagrodzenie za czas choroby, a następnie zasiłek chorobowy. W każdym z tych miesięcy (a więc we wrześniu i w październiku) powinien być uwzględniany w liczbie ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

Pracownica przebywająca od grudnia 2009 r. na urlopie wychowawczym w lutym 2010 r. otrzymała nagrodę roczną tzw. trzynastkę. Oczywiście mimo otrzymania przychodu, od którego pracodawca naliczył składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, w lutym osoba ta nie powinna być uwzględniona w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

Gdy dana osoba podlega ubezpieczeniu wypadkowemu w danym miesiącu z dwóch tytułów u jednego płatnika, należy ją uwzględnić jako jednego ubezpieczonego. Jeśli przykładowo Anna B. od 1 do 15 września 2010 r. wykonywała w spółce A umowę-zlecenie i była zgłoszona z tego tytułu do ubezpieczeń społecznych, a kolejna umowa została z nią zawarta na okres od 25 do 30 września, to we wrześniu powinna być uwzględniona w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu tylko raz.

Odmienne zasady ustalania liczby ubezpieczonych obowiązują, gdy płatnik zgłaszany jest w ZUS w okresie od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku. W takiej sytuacji uwzględnia się liczbę ubezpieczonych podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia wypadkowego w ciągu miesiąca, od którego płatnik składek został zgłoszony w ZUS. Zasada ta ma zastosowanie tylko do:

ABC Spółka z o.o. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w lutym 2011 r. W tym miesiącu zgłosiła do ubezpieczenia zdrowotnego 2 zleceniobiorców. Natomiast w marcu zgłosiła do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego 20 pracowników. W związku z tym, iż w lutym nie została zgłoszona żadna osoba do ubezpieczenia wypadkowego znaczenie miała liczba osób podlegających temu ubezpieczeniu w marcu. Z uwagi na to, że płatnik zgłosił więcej niż 9 pracowników do ubezpieczenia wypadkowego spółka musiała ustalić obowiązującą ją stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na podstawie swojego PKD.

● płatników, którzy są zgłaszani po raz pierwszy w ZUS, przy czym przy ustalaniu liczby ubezpieczonych bierze się pod uwagę miesiąc, w którym został zgłoszony do ubezpieczenia wypadkowego pierwszy ubezpieczony,

● płatników, którzy w poprzednim roku kalendarzowym nie opłacali składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. byli zarejestrowani w ZUS, ale w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku nie zgłaszali ani jednej osoby do tego ubezpieczenia,

● płatników, którzy byli skreśleni z krajowego rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON na dzień 31 grudnia poprzedniego roku.

Spółka jawna rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej we wrześniu 2010 r. Do końca marca 2011 r. spółka rozliczała składki wyłącznie za jedną osobę zatrudnioną na podstawie umowy-zlecenia. Zleceniobiorca był zgłoszony wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Oczywiście wspólnicy spółki rozliczali się samodzielnie. W kwietniu 2011 r. spółka zatrudniła 4 pracowników na cały etat oraz 8 pracowników na pół etatu. Z uwagi na to, że liczba osób ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu jest wyższa niż 9, spółka samodzielnie musi ustalić obowiązującą stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na podstawie PKD. Przy ustalaniu liczby osób ubezpieczonych nie ma znaczenia wymiar czasu pracy. Oznacza to, że zarówno pracownik zatrudniony na cały etat, jak i zatrudniomy w niepełnym wymiarze czasu pracy jest w ten sam sposób uwzględniany w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Oczywiście wspólnicy spółki w dalszym ciągu będą opłacali za siebie składkę na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości zryczałtowanej.

Stopy procentowe składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe są takie same dla wszystkich płatników składek. Inaczej jest w przypadku składki wypadkowej. Jej wysokość zależy od liczby osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu zatrudnionych przez płatnika, a gdy ta wynosi co najmniej 10, znaczenie ma także rodzaj prowadzonej działalności.

Dla potrzeb różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnicy zostali podzieleni na:

● niepodlegających wpisowi do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej REGON,

● zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż dziewięciu ubezpieczonych, podlegających wpisowi do rejestru REGON,

● zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, podlegających wpisowi do rejestru REGON.

Płatnicy podlegający wpisowi do rejestru REGON, którzy zgłaszali do ubezpieczenia wypadkowego w 2010 r. przeciętnie nie więcej niż 9 ubezpieczonych, opłacają składkę na ubezpieczenie wypadkowe według zryczałtowanej stopy procentowej wynoszącej 50 proc. najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności. Z załącznika nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (nie został on zmieniony na nowy rok składkowy) wynika, że najwyższa stopa procentowa wynosi 3,33 proc. Zatem tacy płatnicy w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r. obliczają składkę od stopy procentowej wynoszącej 1,67 proc. (50 proc. x 3,33 proc.).

Jeśli przykładowo prowadzący działalność gospodarczą zatrudnia od 1 stycznia 2010 r. 5 pracowników oraz 10 zleceniobiorców, ale składkę na ubezpieczenie wypadkowe opłaca tylko za 7 osób, tj. za siebie, 5 pracowników oraz jednego zleceniobiorcę (pozostali zleceniobiorcy podlegają z tego tytułu tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu), to w roku składkowym obowiązującym od 1 kwietnia 2011 r. będzie go obowiązywała składka ryczałtowa w wysokości 1,67 proc. W 2010 r. liczba osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu była bowiem niższa od 10.

Dariusz T. od stycznia 2010 r. prowadzi działalność gospodarczą - sklep spożywczy. Składki na ubezpieczenia społeczne opłaca za siebie, a także za dwóch zatrudnionych pracowników oraz żonę, która jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba współpracująca. W roku składkowym (od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r.) stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe dla Dariusza T., a także zatrudnionych przez niego pracowników oraz za osobę współpracującą jest ryczałtowa i wynosi 1,67 proc. Dariusz T. zgłasza bowiem do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych i jest płatnikiem podlegającym wpisowi do rejestru REGON.

W przypadku omawianej grupy płatników nie ma znaczenia rodzaj prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Również zwiększenie stanu zatrudnienia w trakcie roku składkowego nie powoduje konieczności ponownego ustalania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Takie same zasady i wysokość stopy procentowej (1,67 proc.) dotyczą także płatników składek niepodlegających wpisowi do rejestru REGON.

Piotr P. od grudnia 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą. W 2010 r. zatrudniał średnio 5 osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Od stycznia 2011 r. zatrudnienie zostało zwiększone do 15 osób. Składka na ubezpieczenie na kolejny rok składkowy będzie ryczałtowa, gdyż liczba osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w 2010 r. była niższa niż 10. Zwiększenie zatrudnienia w 2011 r. będzie miało ewentualnie wpływ na stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe obowiązującą w kolejnym roku składkowym, czyli od 1 kwietnia 2012 r.

W przypadku gdy upływa termin opłacenia składki, a płatnik nie otrzymał zaświadczenia o wpisie w rejestrze REGON, stopę procentową składki ustala się zaliczkowo w wysokości 50 proc. najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności. Po otrzymaniu zaświadczenia płatnik musi skorygować stopę procentową składki.

Płatnik, który ustalił, iż w 2010 r. zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego więcej niż 9 ubezpieczonych, ale jednocześnie za 3 kolejne lata nie składał informacji ZUS IWA, musi samodzielnie ustalić obowiązującą go stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe. Wówczas konieczne jest ustalenie grupy działalności, do której płatnik należy.

ABC Spółka z o.o. prowadzi działalność od marca 2006 r. Spółka składała informację ZUS IWA za 2007, 2008 i 2009 rok. Informacja nie została przekazana za 2010 rok, gdyż płatnik zatrudniał tylko 5 osób. Z uwagi na liczbę osób zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego w 2010 roku spółka od 1 kwietnia 2011 r. będzie opłacała składkę w wysokości zryczałtowanej.

Przypomnieć trzeba, że informację ZUS IWA przekazują do 31 stycznia danego roku za rok poprzedni płatnicy, którzy spełniają łącznie następujące warunki:

● byli zgłoszeni nieprzerwanie w ZUS jako płatnicy składek na ubezpieczenie wypadkowe od 1 stycznia do 31 grudnia roku, za który składana jest informacja i co najmniej jeden dzień w styczniu następnego roku,

● w roku, za który składana jest informacja, zgłaszali do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych,

● byli wpisani do rejestru REGON 31 grudnia roku, za który składana jest informacja.

Przez nieprzerwane zgłoszenie w ZUS jako płatnika składek na ubezpieczenie wypadkowe należy rozumieć, iż w każdym miesiącu roku, za który składana jest informacja, czyli od stycznia do grudnia, przynajmniej jeden ubezpieczony płatnika podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu. Obowiązku złożenia informacji ZUS IWA za 2010 rok nie mieli więc ci płatnicy, którzy choć w jednym miesiącu 2010 r. nie byli płatnikami składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. ani jeden ubezpieczony nie podlegał temu ubezpieczeniu.

Płatnik należy do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON 31 grudnia poprzedniego roku. Natomiast płatnik składek zgłoszony w ZUS od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku należy do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON w dniu, od którego jest zgłoszony w ZUS. Zasada ta ma zastosowanie w przypadku płatników, którzy:

Płatnik składek rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w lutym 2008 r., a więc nie składał ZUS IWA za 2008 rok. Informacja ta była natomiast składana za 2009 i 2010 rok. W związku z tym, iż płatnik za trzy ostatnie lata nie składał informacji ZUS IWA, to na rok składkowy od 1 kwietnia 2011 r. musi samodzielnie ustalić obowiązującą go stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe.

● zgłaszani są po raz pierwszy w ZUS,

● w poprzednim roku kalendarzowym nie byli płatnikami składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. byli zarejestrowani w ZUS, ale w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku nie zgłaszali ani jednej osoby do tego ubezpieczenia,

● byli skreśleni z krajowego rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON na dzień 31 grudnia poprzedniego roku.

Wysokość stóp procentowych dla poszczególnych grup działalności określona jest w zależności od kategorii ryzyka dla danej grupy. Ryzyko określone jest wskaźnikiem częstości:

● poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem,

● poszkodowanych w wypadkach przy pracy - śmiertelnych i ciężkich,

● stwierdzonych chorób zawodowych,

● zatrudnionych w warunkach zagrożenia.

Płatnik powinien ustalić rodzaj przeważającej działalności według kodu PKD 2007 (określony rozporządzeniem Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r.), do której został zaklasyfikowany. Jest to pięcioznakowy kod alfanumeryczny, np. 15.20.Z produkcja obuwia Na podstawie dwóch pierwszych cyfr z kodu rodzaju przeważającej działalności według PKD 2007 ustala się, do jakiego działu (sekcji) płatnik został zaklasyfikowany, np. w przypadku 15.20.Z produkcja obuwia - dział 15 sekcja C.

Właściwą dla płatnika składek stopę procentową składki ustala się na podstawie tabeli stanowiącej załącznik nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (zamieszczamy ją na str. 8). Należy odczytać wysokość stopy procentowej składki odpowiadającej grupie działalności, do której został zaklasyfikowany dany płatnik składek, według kodu PKD 2007 na poziomie działu (sekcji), np. w przypadku działu 15 (produkcja skór i wyrobów ze skór wyprawionych) sekcji C (przetwórstwo przemysłowe) - stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 1,20 proc.

Jeśli przykładowo płatnik prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej odzieży i obuwia, to ma kod PKD 46.42.Z. Oznacza to, iż zaklasyfikowany jest do działu 46 (sekcji G). Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. dla działalności opisanej w tym dziale stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 1,47 proc.

Płatnik prowadzący działalność w zakresie produkcji mebli kuchennych ma kod PKD 31.02.Z. Zaklasyfikowany jest zatem do działu 31 (sekcji C). Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. dla działalności opisanej w tym dziale stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 2 proc.

Spółka jawna zatrudnia 18 pracowników i 10 zleceniobiorców objętych ubezpieczeniami społecznymi. W okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r. będzie opłacała składkę w wysokości 0,93 proc., która została ustalona przez ZUS na podstawie składanych przez spółkę informacji ZUS IWA. Jednak wspólnicy tej spółki rozliczają się indywidualnie - każdy z nich w odrębnie składanej deklaracji rozliczeniowej. Obowiązuje ich stawka zryczałtowana. W konsekwencji każdy ze wspólników opłaca za siebie składkę na ubezpieczenie wypadkowe od stopy procentowej 1,67 proc.

ZUS ustala stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe wyłącznie dla tych płatników, którzy na 3 kolejne, ostatnie lata składali informację ZUS IWA. Oznacza to, że zawiadomienie z ZUS o stopie procentowej składki na okres od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r. otrzymają tylko płatnicy, którzy złożyli informację za lata 2008, 2009 i 2010.

Stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalana przez ZUS (dla płatników podlegających wpisowi do rejestru REGON, zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, którzy przesłali ZUS IWA za kolejne 3 lata) jest obliczana jako iloczyn stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe określonej dla grupy działalności, do której należy płatnik składek i wskaźnika korygującego.

Wysokość dopuszczalnych wartości wskaźnika korygującego określa rozporządzenie z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków.

Wskaźnik korygujący od 1 kwietnia 2009 r. wynosi:

● 0,5 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest niższa o co najmniej 6 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 0,6 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest niższa o 5 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 0,7 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest niższa o 4 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 0,8 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest niższa o 3 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 0,9 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest niższa o 2 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 1,1 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest wyższa o 2 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 1,2 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest wyższa o 3 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 1,3 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest wyższa o 4 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 1,4 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest wyższa o 5 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 1,5 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek, na podstawie informacji ZUS IWA, jest wyższa o co najmniej 6 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● 1,0 - w pozostałych przypadkach.

Kategoria ryzyka dla płatnika składek jest ustalona przez ZUS na podstawie danych wykazanych w informacjach ZUS IWA za 3 kolejne, ostatnie lata kalendarzowe. Kategorię ryzyka dla płatnika składek ustala się według cząstkowych kategorii ryzyka K1, K2, K3 przez obliczenie średniej ważonej z tych cząstkowych kategorii ryzyka, według następującego wzoru:

@RY1@i02/2011/078/i02.2011.078.209.0005.001.jpg@RY2@

Poszczególne symbole oznaczają:

● Kzx - kategoria ryzyka dla danego płatnika składek,

● K1 - kategoria ryzyka odpowiadająca wskaźnikowi poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem,

● K2 - kategoria ryzyka odpowiadająca wskaźnikowi poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich,

● K3 - kategoria ryzyka odpowiadająca wskaźnikowi zatrudnionych w warunkach zagrożenia, które występują w razie przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Cząstkowe kategorie ryzyka określa załącznik nr 3 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r.

Podstawę ustalenia cząstkowych kategorii ryzyka K1, K2, K3 stanowią średnie arytmetyczne wskaźników częstości W1, W2, W3. Wskaźniki te są obliczane odrębnie na każdy rok, w przeliczeniu na umowną liczbę 1000 ubezpieczonych, według wzorów:

@RY1@i02/2011/078/i02.2011.078.209.0005.002.jpg@RY2@

Płatnik składek - spółka z o.o. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej 12 marca 2011 r. W marcu zatrudniono 5 pracowników, a w kwietniu przyjęto do pracy jeszcze 20 osób. W okresie od marca 2011 r. do 31 marca 2012 r. spółka bez względu na rodzaj prowadzonej przez siebie działalności opłaca składkę na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości 1,67 proc. Jeżeli zgłoszenie płatnika w ZUS następuje od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku, to ustalając stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe, trzeba uwzględnić liczbę ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego w miesiącu kalendarzowym, od którego płatnik składek został zgłoszony w ZUS.

Poszczególne symbole oznaczają:

● W1 - wskaźnik częstości poszkodowanych w wypadach przy pracy ogółem,

● W2 - wskaźnik częstości poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich,

● W3 - wskaźnik częstości zatrudnionych w warunkach zagrożenia, które występują w razie przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy,

● P1 - liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem (pole 02 w bloku IV informacji ZUS IWA),

● P2 - liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich (pole 03 w bloku IV informacji ZUS IWA),

● P3 - liczba zatrudnionych w warunkach zagrożenia, które występują w razie przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (pole 04 w bloku IV informacji ZUS IWA),

● U - liczba ubezpieczonych (pole 01 w bloku III informacji ZUS IWA).

Wartości stóp procentowych składki na ubezpieczenie wypadkowe, kategorii ryzyka i wskaźników częstości zaokrągla się zgodnie z zasadą matematyczną. Przy czym:

● stopę procentową składki zaokrągla się z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku,

● kategorie ryzyka zaokrągla się do jedności,

● wskaźnik W1 zaokrągla się z dokładnością do jednego miejsca po przecinku,

● wskaźnik W2 zaokrągla się z dokładnością do trzech miejsc po przecinku,

● wskaźnik W3 zaokrągla się do jedności.

Kategorię ryzyka dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności, ustala się na podstawie załącznika nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. Płatnik składek należy do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON 31 grudnia poprzedniego roku.

Podstawę do naliczania składki na ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia do kwoty trzydziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W 2011 roku roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi 100 770,00 zł. Oznacza to, że nawet gdy za danego ubezpieczonego nie są już naliczane i odprowadzane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z powodu osiągnięcia przez ubezpieczonego rocznego limitu, w dalszym ciągu istnieje obowiązek opłacania za niego składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Płatnicy, którym stopę procentową składki ustala ZUS, w terminie do 20 kwietnia otrzymują, za pośrednictwem poczty, zawiadomienie o jej wysokości. Jeżeli do 30 kwietnia płatnik nie otrzyma zawiadomienia, powinien zgłosić się do swojej jednostki terenowej ZUS w celu podania obowiązującej go stopy procentowej. Gdy płatnik ma po otrzymaniu powyższego zawiadomienia wątpliwości co do wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, może wystąpić do właściwej terenowej jednostki ZUS o podanie algorytmu wyliczeniowego.

Jeżeli płatnik składek zobowiązany do przekazania danych na formularzu ZUS IWA nie wykona tego obowiązku albo przekaże nieprawdziwe dane, co będzie skutkowało zaniżeniem stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, ZUS wyda decyzję o ustaleniu tej stopy na cały rok składkowy. Będzie ona wynosiła 150 proc. stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych. Płatnik musi wówczas opłacić składki wraz z odsetkami za zwłokę.

Gdy skutkiem nieprzekazania informacji ZUS IWA lub przekazania w niej nieprawidłowych danych będzie zawyżenie stopy procentowej, ZUS ustali stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na cały rok składkowy w wysokości ustalonej na podstawie prawidłowych danych.

W przedstawionych wyżej sytuacjach płatnik składek musi złożyć informację ZUS IWA (jeżeli jej wcześniej nie złożył) lub ewentualnie korektę tej informacji, gdy wcześniej przekazane dane były nieprawidłowe.

Jeżeli płatnik składek zobowiązany do samodzielnego ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe nieprawidłowo ustali liczbę ubezpieczonych lub grupę działalności, co w konsekwencji spowoduje zaniżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, to po stwierdzeniu nieprawidłowości powinien ponownie prawidłowo ustalić stopę procentową składki oraz opłacić należności wraz z odsetkami za zwłokę. W takim przypadku ZUS w drodze decyzji podwyższa stopę procentową na cały rok składkowy o 50 proc. stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych. Gdy skutkiem nieprawidłowego ustalenia liczby ubezpieczonych lub grupy działalności będzie zawyżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, płatnik we własnym zakresie ustala stopę procentową składki na podstawie prawidłowych danych.

W każdym przypadku zmiany stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnik ma obowiązek złożyć korekty składanych do ZUS dokumentów rozliczeniowych.

ZUS nie podwyższa stopy procentowej składki wypadkowej, jeżeli w momencie rozpatrywania sprawy przez ZUS stan zaniżenia stopy procentowej składki wypadkowej już nie występuje, tj. wówczas gdy płatnik złożył wszystkie niezbędne dokumenty rozliczeniowe korygujące. Jeżeli więc sam odkryje swoją pomyłkę i złoży korektę dokumentów, a także opłaci składki, to może uniknąć sankcji w postaci podwyższenia stopy procentowej.

Warto wiedzieć, że inspektor pracy może wystąpić do ZUS z wnioskiem o podwyższenie płatnikowi o 100 proc. stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalonej na najbliższy rok składkowy. Jest to możliwe, gdy stwierdzi rażące naruszenia przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w czasie dwóch kolejnych kontroli. Decyzję o podwyższeniu składki na wniosek inspektora wydaje ZUS. Oczywiście płatnik, który nie zgadza się z tą decyzją, może wnieść odwołanie do sądu. Odwołanie jest składane za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję.

Spółka jawna prowadzi działalność gospodarczą od stycznia 2008 r. W 2009 r. zatrudniała 10 osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. W konsekwencji składkę na ubezpieczenie wypadkowe opłacała według swojego PKD. Składka ustalona przez spółkę wynosiła 1,20 proc. Jednak ustalając liczbę osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu, spółka nieprawidłowo uwzględniła dwie osoby - jedna przebywała przez cały miesiąc na urlopie bezpłatnym, a druga na urlopie wychowawczym. Po odliczeniu tych osób liczba ubezpieczonych wyniosła 8 i tym samym spółka powinna opłacać za rok składkowy, który skończył się 31 marca 2011 r., składkę na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości zryczałtowanej, tj. 1,67 proc., a nie ustaloną na podstawie swojego PKD. W takiej sytuacji spółka powinna złożyć korektę dokumentów rozliczeniowych za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 marca 2011 r. W skorygowanych imiennych raportach miesięcznych ZUS RCA należy wykazać składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalone od prawidłowej stopy procentowej składki. Oczywiście, oprócz korekty raportów rozliczeniowych za każdy miesiąc spółka będzie musiała w trybie korekty złożyć również deklarację rozliczeniową ZUS DRA, a także opłacić składki wraz z odsetkami za zwłokę.

@RY1@i02/2011/078/i02.2011.078.209.0005.003.jpg@RY2@

Grupy działalności, kategorie ryzyka i stopy procentowe składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grup działalności

● pracownicy,

● członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych,

● osoby wykonujące umowę agencyjną, umowę-zlecenie lub umowę o świadczenie usług oraz osoby z nimi współpracujące,

● osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące,

● posłowie lub senatorowie pobierający uposażenie,

● stypendyści sportowi,

● pobierający stypendium słuchacze Krajowej Szkoły Administracji Publicznej,

● skazani lub tymczasowo aresztowani,

● bezrobotni pobierający stypendium,

● osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe,

● osoby pobierające stypendium w okresie odbywania przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na przygotowanie zawodowe dorosłych,

● osoby pobierające stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych (od 1 lutego 2011 r.),

● duchowni,

● osoby odbywające służbę zastępczą,

● funkcjonariusze Służby Celnej.

Osoby niepodlegające ubezpieczeniu:

● bezrobotni pobierający zasiłek dla bezrobotnych lub świadczenie integracyjne,

● posłowie do Parlamentu Europejskiego, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 30 lipca 2004 r. o uposażeniu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 187, poz. 1925 z późn. zm.),

● osoby wykonujące pracę nakładczą,

● żołnierze niezawodowi pełniący czynną służbę,

● osoby przebywające na urlopach wychowawczych, osoby pobierające zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego,

● osoby pobierające świadczenie socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osoby pobierające zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, a także osoby pobierające wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie,

● osoby pobierające świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia,

● osoby podlegające dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Michał Jarosik

gp@infor.pl

Art. 27 - 36 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Art. 6, 12, 13 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. nr 200, poz. 1692 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz.U. nr 251, poz. 1885 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444).