Niewiedza o wynagrodzeniu nie zwalnia pracodawcy od zapłaty składek

W zakresie ubezpieczeń społecznych obowiązuje szersza definicja pojęcia "pracownik" niż zawarta w kodeksie pracy. W myśl ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej ustawa o sus) za pracownika uważana jest także osoba, która wykonuje pracę na podstawie umowy-zlecenia albo umowy o świadczenie usług (do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia), a także umowy o dzieło, jeżeli zawarła ją z pracodawcą lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na jego rzecz.

Kwestie związane z zawarciem z własnym pracodawcą umowy-zlecenia (umowy o dzieło) są jasne i nie budzą wątpliwości. Inaczej jest w przypadku wykonywania umowy-zlecenia (umowy o dzieło) na jego rzecz, gdy istnieje powiązanie pomiędzy firmami. Tak jest, gdy dana osoba jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i dodatkowo z innym podmiotem zawiera umowę-zlecenie (umowę o dzieło), ale pracę w ramach tej umowy wykonuje faktycznie na rzecz własnego pracodawcy. ZUS przez wiele lat uważał, że płatnikiem składek powinien być podmiot, który zawarł umowę cywilnoprawną, ale z uwagi na powyższą definicję pojęcia "pracownik" (wynikającą z art. 8 ust. 2a ustawy o sus) powinien zgłosić taką osobę do ubezpieczeń nie jako zleceniobiorcę tylko jako pracownika.

Ta interpretacja uległa zmianie po uchwale Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r. (II UZP 6/09, OSNP 2010/3-4/46). Sąd uznał, że płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w stosunku do osób wykonujących wyżej wymienione umowy na rzecz pracodawcy jest właśnie on.

Obecnie również ZUS uznaje, że płatnikiem składek powinien być pracodawca, a więc podmiot, na rzecz którego praca na podstawie umowy-zlecenia (o dzieło) jest wykonywana. To na nim spoczywa obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania co miesiąc do ZUS składek na ubezpieczenia społeczne osób wymienionych w art. 8 ust. 2a ustawy o sus.

Z orzeczenia SN wynika, że pracodawca w podstawie wymiaru składek powinien uwzględnić wynagrodzenie jakie jego pracownik otrzymuje od innych podmiotów na podstawie umowy-zlecenia (umowy o dzieło), gdy te umowy są wykonywane na jego rzecz. Trudności powstają z obiegiem informacji. Ustawa o sus nie nakłada bowiem na pracownika, jak również na jego zleceniodawcę obowiązku powiadamiania pracodawcy o wypłaconym wynagrodzeniu. Pracodawca staje więc przed problemem, od kogo uzyskać informację, że jego pracownik wykonuje pracę na umowę-zlecenie na jego rzecz, a także w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie i w którym miesiącu zostało mu ono faktycznie wypłacone. Niestety niekiedy dowiaduje się o powyższym dopiero podczas kontroli przeprowadzanej przez ZUS. Wówczas okazuje się również, że ma zaległości, bo składki powinien opłacić także od wynagrodzenia, którego nie wypłacał. Problemem tym być może wkrótce zajmie się Trybunał Konstytucyjny, gdyż przepis art. 8 ust. 2a i bezpośrednio z nim związany art. 18 ust. 1a (dotyczący podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne) ustawy o sus jest przedmiotem skargi konstytucyjnej złożonej przez jednego z płatników, który znalazł się w takiej właśnie sytuacji.

@RY1@i02/2012/129/i02.2012.129.21700020f.802.jpg@RY2@

Michał Lużyński ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Michał Lużyński

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych