Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy ubezpieczenie rolnicze dolicza się do ubezpieczenia chorobowego tak, aby otrzymać zasiłek bez okresu wyczekiwania

● Kiedy nie ma gwarancji otrzymania emerytury w najniższej wysokości

● Jakie są skutki pracy w trakcie zwolnienia lekarskiego

● W jakiej sytuacji przedsiębiorca może płacić składki społeczne tylko ze zlecenia

● Trzy miesiące temu złożyłam do ZUS wniosek o emeryturę. Kilka tygodni temu wezwano mnie do dostarczenia dodatkowych dokumentów. Przesłałam je do ZUS jak najszybciej. Nie otrzymałam dotąd decyzji w sprawie przyznania emerytury, a słyszałam, że powinna zostać wydana w terminie miesiąca od złożenia wniosku. Czy mogę złożyć zażalenie na opieszałość urzędników?

radca prawny

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nakłada na ZUS obowiązek wydania decyzji w sprawie emerytury w terminie 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności, a nie od dnia złożenia wniosku.

Wniosek skierowany do ZUS może bowiem zawierać braki formalne, do których uzupełnienia wnioskodawca zostanie wezwany. Ponadto okoliczności, na które się powołuje, mogą nie być należycie udokumentowane. Dopiero po uzupełnieniu braków i wyjaśnieniu wątpliwości zaczyna biec 30-dniowy termin do wydania decyzji.

Gdy termin ten zostanie przekroczony, wnioskodawcy nie przysługuje zażalenie na przewlekłość postępowania, ponieważ przepisy nie przewidują w sprawach ubezpieczeniowych takiego środka prawnego.

Wnioskodawca ma jednak prawo do wniesienia odwołania, ale dopiero po upływie 2 miesięcy od daty złożenia wniosku w sposób prawidłowy. W przypadku braków formalnych termin ten obliczany jest od dnia ich uzupełnienia. Takiego rodzaju odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS - na piśmie lub do protokołu. ZUS może wówczas uwzględnić odwołanie poprzez wydanie decyzji - przy czym nie musi to być decyzja korzystna dla wnioskodawcy - lub przekazać ją do sądu.

Ten rodzaj odwołania nie może być natomiast wniesiony do protokołu w sądzie. Ustawa mówi o składaniu odwołania, lecz tak naprawdę pełni ono funkcję skargi na bezczynność. Jeśli sąd uzna je za zasadne, orzeknie o istocie sprawy (przyznaniu lub odmowie przyznania emerytury) albo zobowiąże ZUS do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny. Nie wskaże jednak konkretnego rozstrzygnięcia. Od decyzji ZUS wydanej w wyniku zobowiązania sądu przysługuje następnie odwołanie na ogólnych zasadach.

Podstawa prawna

Art. 477⁹ par. 4 i 477¹⁴ par. 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.).

Art. 118 ust. 1-3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Podlegałem ubezpieczeniu społecznemu rolników przez ponad 2 lata. Bezpośrednio po zakończeniu tego okresu rozpocząłem prowadzenie działalności gospodarczej i przystąpiłem do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ZUS. Jednak po 3 tygodniach prowadzenia działalności zachorowałem. Czy mogę już uzyskać zasiłek chorobowy?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Tak, ponieważ okres ubezpieczenia społecznego rolników wlicza się do okresu wyczekiwania, od którego uzależnione jest nabycie prawa do zasiłku chorobowego.

Nabycie prawa do tego świadczenia uzależnione jest od posiadania określonego okresu ubezpieczenia chorobowego. Nazywany jest on okresem wyczekiwania lub okresem karencji. Według art. 4 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa), ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego:

1) po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu;

2) po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie.

Zatem co do zasady ubezpieczony obowiązkowo nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, a ubezpieczony dobrowolnie (np. osoba prowadząca działalność gospodarczą) - po upływie 90 dni.

Jednakże do tych okresów wlicza się także poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Poruszony w pytaniu problem dotyczy możliwości doliczenia do okresu wyczekiwania czasu poprzedniego ubezpieczenia społecznego rolników.

Kwestia ubezpieczenia społecznego rolników uregulowana jest odrębnie w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.). Niemniej w orzecznictwie przyjmuje się, że do okresów ubezpieczenia, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej, wlicza się - zgodnie z ust. 2 - okres poprzedniego ubezpieczenia społecznego rolników. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w uchwale z 29 października 2002 r. (sygn. akt III UZP 8/02, OSNP 2003/8/205). Oznacza to, że możliwe jest doliczenie poprzedniego okresu ubezpieczenia społecznego rolników i dzięki temu wcześniejsze uzyskanie prawa do zasiłku chorobowego.

Podstawa prawna

Art. 4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).

● Od kilku lat nie podlegam ubezpieczeniom społecznym, ponieważ nie pracuję na etacie. Osiągam jednak przychody z innych źródeł i chciałabym dobrowolnie się ubezpieczyć, żeby w przyszłości otrzymać chociaż niewielką emeryturę. Słyszałam jednak, że jeśli okres dobrowolnego ubezpieczenia będzie zbyt długi, nie otrzymam nawet najniższej emerytury?

radca prawny

Każdy, kto nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, może się zgłosić do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych, ale tylko emerytalnego i rentowego. Nie ma natomiast możliwości dobrowolnego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu. Podstawę wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota, która nie może być niższa niż kwota najniższego wynagrodzenia. Istnieje również ograniczenie podstawy rocznej - do trzydziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Nie ma ograniczenia długości trwania dobrowolnego ubezpieczenia. Na wysokość przyszłej emerytury wpływ ma tak naprawdę tylko wysokość zgromadzonych (zewidencjonowanych) środków na koncie ubezpieczonego. Związane jest to z ogólną zasadą, jaką przyjęto w obecnym systemie emerytalnym. Ustawa gwarantuje jednak, że mimo bardzo niewielkiej ilości środków ubezpieczony otrzyma emeryturę nie mniejszą niż określona kwota. Obecnie wynosi ona 844,45 zł. Gwarancja wypłaty świadczenia w tej wysokości nie obowiązuje jednak osób, które były ubezpieczone dobrowolnie dłużej niż 10 lat.

Także w omawianym przypadku wysokość emerytury będzie zależała od ilości środków, jakie zostaną zgromadzone na koncie w ZUS - niezależnie od długości trwania dobrowolnego ubezpieczenia. Jeśli jednak okres dobrowolnego ubezpieczenia będzie przekraczał 10 lat, otrzyma pani emeryturę w dokładnej wysokości wynikającej z obliczeń określonych w ustawie, nawet jeśli będzie to kwota niższa niż gwarantowana.

Podstawa prawna

Art. 7 i 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 26 ust. 1 i art. 87 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Pani Alicja, zatrudniona w biurze pośrednictwa, z powodu choroby nerek korzystała z kolejnego, miesięcznego zwolnienia lekarskiego. Po dwóch tygodniach zwolnienia odebrała telefon od pracodawcy, że przyjechał klient z reklamacją. Pani Alicja przyjechała do biura. Zaprosiła klienta do gabinetu, żeby sporządzić aneks do dotychczasowej umowy. W tym czasie w firmie odbyła się kontrola ZUS. Kontrolerzy spisali protokół stwierdzający wykonywanie pracy na zwolnieniu i skutkujący utratą zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Czy ubezpieczona ma szansę na jego odzyskanie?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Nie, ubezpieczona wykonywała w czasie zwolnienia lekarskiego pracę zarobkową i dlatego straciła prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia.

Zatem pracownik, który korzysta ze zwolnienia lekarskiego, nie może w tym czasie wykonywać żadnej pracy zarobkowej. Przy czym przez pracę zarobkową należy rozumieć wszelką pracę mającą przynieść zarobek (dochód), wykonywaną na każdej podstawie prawnej, bez względu na jej wymiar i charakter.

Podobnie też wypowiadał się Sąd Najwyższy, który w wyroku z 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 370/04, OSNP 2005/21/342) stwierdził, że pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jest każda aktywność ludzka, zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnieniu lekarskim.

Skutkiem stwierdzenia przez kontrolerów ZUS, że pracownik nadal wykonuje czynności związane z pracą, mimo że korzysta ze zwolnienia lekarskiego, jest wydanie przez właściwy oddział ZUS decyzji, w której pozbawia się tę osobę zasiłku chorobowego za cały okres objęty zaświadczeniem lekarskim. Bez znaczenia jest przy tym, w którym dniu zostanie stwierdzone wykonywanie pracy, a więc czy będzie to na początku okresu objętego zwolnieniem lekarskim, czy np. w przedostatnim dniu tego okresu. Zawsze utrata zasiłku chorobowego obejmuje cały okres objęty zwolnieniem lekarskim. Bez znaczenia jest także to, czy praca była wykonywana przez kilka dni, czy też przez godzinę lub kilkanaście minut. Nie mają też znaczenia okolicznośći wskazujące, że pracownik w tym czasie był faktycznie chory i zasadnie otrzymał zwolnienie lekarskie.

Podstawa prawna

Art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).

● Prowadzę działalność gospodarczą od trzech lat. Jednocześnie od listopada br. jestem zatrudniony na podstawie umowy-zlecenia, w innym zakresie niż działalność mojej firmy. Z umowy cywilnoprawnej uzyskuję przychód w wysokości 2500 zł miesięcznie. Czy mogę płacić składki tylko ze zlecenia?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

W omawianej sytuacji mamy do czynienia ze zbiegiem obowiązku ubezpieczeń ze zlecenia i prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Taki przypadek reguluje art. 9 ust. 2 i 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony może wybrać umowę-zlecenie jako podstawę obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, ale nie zawsze.

Zgodnie z ogólną zasadą osoba, która ma kilka tytułów ubezpieczeń (np. dwa zlecenia czy zlecenie i działalność pozarolniczą), objęta jest obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń.

Jednak w przypadku prowadzącego jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Taka osoba zawsze podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu działalności, jeżeli z wykonywania umowy-zlecenia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. W takiej sytuacji może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi także ze zlecenia.

Najniższa podstawa wymiaru składek dla prowadzących działalność to w 2014 r. 2247,60 zł (60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek). Natomiast w okresie pierwszych 24 miesięcy wykonywania działalności jest to obecnie 504,00 zł (30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w 2014 r.).

Zatem jeżeli podstawa składek ze zlecenia jest wyższa niż obowiązująca najniższa z działalności, można opłacać obowiązkowe składki z umowy cywilnoprawnej. W omawianym przypadku można więc wybrać jako tytuł obowiązkowych ubezpieczeń wyłącznie zlecenie.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 2 i 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).