ZUS szuka pieniędzy i dyskryminuje menedżerów

Kiedy 1 stycznia 2004 r. ustawodawca wyróżnił w ustawie podatkowej kontrakty menedżerskie, regulacja została okrzyknięta mianem legislacyjnego bubla roku. Związane było to z faktem ingerencji ustawodawcy w swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Mimo że podatnik zarejestrował firmę i uzyskał wszystkie wymagane wpisy, w urzędzie skarbowym traktowany był w sposób zbliżony do zleceniobiorcy. Jedyna różnica dotyczy kosztów uzyskania, które przy zleceniu wynoszą 20 proc., a przy kontrakcie menedżerskim - 111,25 zł miesięcznie.

Mimo kontrowersji regulacja obowiązuje do dziś, a na dodatek została rozbudowana. Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 13 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) do przychodów z działalności wykonywanej osobiście zalicza się przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.

Kontrolowanie i planowanie

Istotne jest przy tym, że przepisy nie zabraniają zakładania działalności gospodarczej w przedmiocie zarządzania. Bez problemu można uzyskać wpis do CEIDG i REGON, podając jako przedmiot działalności kod PKD 70.10.Z, tj. działalność firm centralnych (head offices) i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych. Podklasa ta obejmuje:

● kontrolowanie i zarządzanie innymi spółkami lub przedsiębiorstwami,

● planowanie strategiczne lub organizacyjne oraz procesy podejmowania decyzji.

Przepisy podatkowe określają jedynie podatkowe skutki umów o zarządzanie - uzyskiwane w ich ramach przychody są przypisane do działalności wykonywanej osobiście, nawet jeśli uzyskiwane są w ramach działalności gospodarczej. Zresztą nawet z redakcji tego przepisu wynika, że mogą być one uzyskiwane w ramach działalności gospodarczej, ale wywołują inne skutki niż zazwyczaj.

W ramach umowy cywilnoprawnej...

W zakresie składek ZUS menedżerowie nie doczekali się odrębnej regulacji. Należy więc ustalić, czy i z jakiego tytułu podlegają składkom. Nie ma problemu w przypadku umów zawieranych poza działalnością gospodarczą - dla celów ZUS takie kontrakty traktuje się tak jak umowy-zlecenia. Zgodnie bowiem z regulacją cywilnoprawną do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zasada ta znajduje zastosowanie także w zakresie składek ZUS. Skoro więc kontrakt menedżerski nie jest uregulowany w przepisach kodeksu cywilnego, a polega na świadczeniu usług, to zarówno na gruncie cywilistycznym, jak i na użytek ZUS jest zrównany z umową-zleceniem. Tym samym składki są płacone od przychodu, czyli przede wszystkim od kwoty wypłaconego wynagrodzenia. Jest to oczywiste i nie budzi kontrowersji.

...i jako firma

Inaczej jest w przypadku menedżerów świadczących swoje usługi w ramach działalności gospodarczej.

Przedsiębiorcy płacą składki od zadeklarowanej kwoty, która nie może być niższa niż obowiązujące w tym zakresie limity. Mamy więc w tym przypadku do czynienia ze swoistego rodzaju ryczałtem składkowym. Wysokość składek jest niezależna od wyniku firmy czy liczby umów zawartych w ramach firmy.

I tu docieramy do sedna - mimo że umowy zawierane w ramach firmy nie stanowią tytułów ubezpieczeniowych, ZUS twierdzi, że nie dotyczy to kontraktów menedżerskich. Przy czym powołuje się w tym zakresie na obce przepisy, które nie powinny mieć wpływu na wielkość składek. Artykuł 13 ust. 9 ustawy o PIT dotyczy bowiem wyłącznie podatku dochodowego i nie ma przełożenia na obowiązki ubezpieczeniowe. Analogicznej regulacji nie ma w przepisach ubezpieczeniowych.

Działanie ZUS jest skrajnie niebezpieczne. W państwie prawa daniny publiczne nakłada się w formie ustawy. Tymczasem w tym wypadku mamy składki nałożone w drodze interpretacji i to na dodatek przez analogię do rozwiązań podatkowych.

ZUS można trochę zrozumieć - olbrzymie zadłużenie i brak realnych nadziei na szybką poprawę powoduje, że instytucja ta szuka pieniędzy. Wyłączając kontrakty menedżerskie z działalności gospodarczej, niewątpliwie osiąga większe wpływy. Zwiększanie wpływów nie może jednakże odbywać kosztem prawa i obywateli. Skoro przepisy ubezpieczeniowe nie zawierają żadnej regulacji w tym zakresie, to menedżer prowadzący działalność gospodarczą jest po prostu przedsiębiorcą i powinien płacić składki na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców. A to, że podatek płaci na innych zasadach, nie ma znaczenia dla składek ZUS.

Zarządzać czy doradzać

Aby uciec od powyższych problemów, coraz więcej osób nie tyle zarządza innymi podmiotami (70.10.Z PKD), ile doradza w zakresie zarządzania (70.22.Z PKD). W ten sposób mogą rozliczać przychody w ramach działalności gospodarczej (np. w formie podatku liniowego) i mają rzeczywiste koszty uzyskania. Jednocześnie ZUS płacą tak, jak inni przedsiębiorcy, czyli niezależnie od liczby i wartości zawartych umów. I tylko pracownicy mają problem, np. jak potraktować dobrą radę zostania po godzinach i jak tytułować tego, co doradza - doradcą, czy tak jak wszyscy - szefem.

@RY1@i02/2014/211/i02.2014.211.033000100.802.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Paweł Ziółkowski

specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 13 pkt 9, art. 22 ust. 9 pkt 5, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 50 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).