Odszkodowanie za dyskryminację ze składkami, inne bez

Wynagrodzenie i premie to niejedyne świadczenia pieniężne, jakie może otrzymać pracownik od pracodawcy. Na mocy wyroku sądu może on także zostać zobowiązany do wypłaty różnego rodzaju odszkodowań za naruszenie praw pracowniczych, np. odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy lub nierównego traktowania.

Odszkodowania takie nie mają bezpośredniego związku z wykonaną pracą. Nie zawsze mają również związek z otrzymywanym wynagrodzeniem. Wysokość np. odszkodowania z tytułu nierównego traktowania sąd ustala niezależnie od wysokości wynagrodzenia. Z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może być ono mniejsze od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jak jednak potraktować odszkodowania z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych?

Nie jest to sprawa prosta, ponieważ niektóre z nich mieszczą się w katalogu zwolnień od oskładkowania, a inne nie.

Zgodnie z generalną zasadą podstawą obliczenia składek jest przychód pracownika ze stosunku pracy.

Definicji przychodu trzeba poszukiwać w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, do której odsyła ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepisy podatkowe za przychód ze stosunku pracy uznają wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Konieczne interpretacje

Zakres definicji jest bardzo szeroki, ale nie obejmuje wprost kwot wypłaconych jako odszkodowania, dlatego też zagadnienie to bywa przedmiotem interpretacji skarbowych. Izby skarbowe stoją w tym wypadku na stanowisku, że takie odszkodowania są przychodem ze stosunku pracy. Przepisy podatkowe regulują ponadto zasady ich zwolnienia z podatku. Sam fakt uznawania odszkodowania za przychód ze stosunku pracy skutkuje koniecznością wliczenia jego wysokości do podstawy wymiaru składek. Na ten obowiązek nie ma wpływu fakt podlegania lub zwolnienia z podatku dochodowego. W tym zakresie przepisy podatkowe nie mają już związku z ubezpieczeniami społecznymi.

Bez pieniędzy, ale nie zawsze

Zasad zwolnienia z obowiązku wliczania przychodu do podstawy składek należy poszukiwać w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Rozporządzenie wprowadza pewną grupę wyjątków, które nawet mimo uznania za przychód w rozumieniu przepisów podatkowych nie są wliczane do podstawy wymiaru składki.

Za przychód nie są uznawane odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia, niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy.

Nie jest również przychodem odszkodowanie wypłacone byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie umowy o zakazie konkurencji.

Jak widać, w katalogu wyjątków nie mieści się jednak odszkodowanie z tytułu nierównego traktowania przyznawane pracownikowi, który był przedmiotem dyskryminacji ze względu na płeć, wiek itd. Takie stanowisko potwierdził ostatnio ZUS w wydanej 8 października 2014 r. interpretacji, znak WPI/200000/43/1143/2014.

O ile można przyjąć interpretację, że przyczyną wyłączenia pozostałych odszkodowań z oskładkowania była ich rola kompensacyjna, o tyle trudno znaleźć wyjaśnienie braku wyłączenia także tego odszkodowania. Pełni ono również rolę wyrównawczą za szkodę poniesioną przez pracownika w wyniku nierównego traktowania, a nie służy nawet szeroko pojętemu wzbogaceniu. Być może za przyczynę takiego stanu rzeczy należy uznać zwykłe niedopatrzenie ustawodawcy.

@RY1@i02/2014/201/i02.2014.201.033000100.802.jpg@RY2@

Joanna Śliwińska radca prawny

Joanna Śliwińska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 18 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 12 i art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Art. 18^3d i 101² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).