Trzeba badać przyczynę dostarczenia wadliwych informacji

Konsekwencje nieprzekazania przez płatnika danych koniecznych do ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe lub przekazania takich danych nieprawdziwych reguluje art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa).

Gdy skutkiem nieprzekazania lub przekazania danych nieprawdziwych jest zaniżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, ZUS w drodze decyzji ustala tę stopę na cały rok składkowy w wysokości 150 proc. ustalonej na podstawie prawidłowych danych. Płatnik zobowiązany jest również opłacić zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę. Natomiast, jeżeli skutkiem nieprzekazania danych lub przekazania nieprawdziwych jest zawyżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ZUS ustala stopę procentową na cały rok składkowy w wysokości stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych.

Ustalenie przez ZUS w drodze decyzji stopy procentowej składki na cały rok składkowy w wysokości 150 proc. ustalonej na podstawie prawidłowych danych jest swoistą karą administracyjną. W tym też zakresie art. 34 ustawy wypadkowej stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), zgodnie z którym w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, ZUS może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 proc. nieopłaconych składek.

Kogo dotyczy regulacja

Pomimo, że w art. 34 ust. 1 i 2 ustawy wypadkowej mowa jest o danych z art. 31 (dotyczących m.in. poszkodowanych w wypadkach przy pracy, zatrudnionych w warunkach zagrożenia czy liczby ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego, które płatnik wskazuje w deklaracji ZUS IWA i na tej podstawie ZUS ustala wskaźnik korygujący), co wprost wskazuje, iż omawiany przepis odnosi się do płatnika składek zgłaszającego do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, to zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy wypadkowej ust. 1 i 2 tego artykułu stosuje się odpowiednio do płatnika składek zgłaszającego do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych (art. 28 ust. 1 ustawy wypadkowej), a także płatnika zgłaszającego co prawda co najmniej 10 ubezpieczonych, któremu jednak ZUS nie ustalił kategorii ryzyka z uwagi na brak obowiązku przekazywania informacji, o których mowa w art. 31 ust. 6 ustawy wypadkowej (art. 33 ust. 1 ustawy wypadkowej) oraz takiemu, który nie otrzymał z urzędu statystycznego zaświadczenia o wpisie do rejestru REGON zawierającego informację o rodzaju działalności według PKD (art. 33 ust. 2 ustawy wypadkowej).

W tym miejscu należy podkreślić za Sądem Najwyższym, iż w odniesieniu do płatników składek zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych art. 34 ustawy wypadkowej można zastosować tylko wówczas, gdy nieprawidłowo ustalili oni tę liczbę ubezpieczonych (niewłaściwie zastosowali art. 28 ust. 3 ustawy wypadkowej), a rezultatem tej nieprawidłowości było zaniżenie stopy procentowej składki (postanowienie SN z 4 lutego 2011 r., sygn. akt II UZP 1/11, Biul. SN 2011/2).

Różnica

Zgodnie ze stanowiskiem SN przedstawionym w wyroku z 16 czerwca 2011 r. (sygn. akt I UK 15/11, OSNP 2012/15-16/199) "pojęcie danych nieprawidłowych nie jest tożsame z pojęciem danych nieprawdziwych. W tym ostatnim przypadku chodzi o zawinione zachowanie płatnika, ukierunkowane na wprowadzenie organu rentowego w błąd". Jak dalej wywiedziono w uzasadnieniu, "art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej pozwala na zastosowanie sankcji w nim przewidzianej tylko w przypadku podania nieprawdziwych danych, a nie danych nieprawidłowych".

Reasumując, wskazano, iż "w sprawie o podwyższenie składki na ubezpieczenie wypadkowe nie można abstrahować od przyczyn i okoliczności, z powodu których jednostka wadliwie przekazała informacje".

Odpowiedzialność płatnika

Czym innym są dane nieprawidłowe, a czym innym dane nieprawdziwe. Artykuł 34 ust. 1 ustawy wypadkowej pozwala na zastosowanie sankcji w nim przewidzianej tylko w przypadku podania danych nieprawdziwych (wyrok SN z 6 września 2012 r., sygn. akt II UK 39/12, Monitor Prawa Pracy 2013/1/49-50).

W wyroku z 8 listopada 2013 r. (sygn. akt II UK 147/13) SN wskazał, że do zastosowania sankcji wynikającej z art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej nie jest wystarczające wystąpienie po stronie płatnika jakiejkolwiek winy nawet w jej najlżejszym stopniu (culpa levissima), charakterystycznym dla odpowiedzialności deliktowej. Kwestia winy płatnika składek winna być oceniana przez pryzmat jego odpowiedzialności za niezachowanie należytej staranności.

Ważne

Stwierdzenie, czy strona ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej, musi być podejmowane indywidualnie i to przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności. Dopiero łączna ich ocena może doprowadzić do konkluzji, że w konkretnej sprawie wymierzenie podwyższonej składki wypadkowej było zgodne lub nie z normą prawną zawartą w tym przepisie

dr Wojciech Ostaszewski

asystent sędziego Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 34 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).