Poradnia ubezpieczeniowa

● Za jaki okres przysługuje dodatkowy urlop macierzyński

● Czy opóźnienie ZUS zwalnia członków zarządu spółki z o.o. od odpowiedzialności

● W jakiej sytuacji ustala się ponownie podstawę wypłaty zasiłku

● Od stycznia 2008 r. prowadzę działalność gospodarczą i opłacam składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Od 1 marca 2014 r. zostanę zatrudniony na umowę-zlecenie jako konserwator. Wynagrodzenie ma wynosić 900 zł miesięcznie. Czy z umowy-zlecenia mogę podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a z działalności opłacać wyłącznie składkę na ubezpieczenie zdrowotne?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie. Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.) osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, prowadząca jednocześnie działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej daną osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla prowadzących pozarolniczą działalność.

Dla osoby, która nie spełnia warunków określonych w art. 18a u.s.u.s., a tak jest w przypadku osoby prowadzącej działalność od 2008 r., minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z działalności w 2014 r. wynosi 2247,60 zł, tj. 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia przyjętego do ustalania kwoty trzydziestokrotności. Takie więc wynagrodzenie musi co miesiąc ze zlecenia otrzymywać przedsiębiorca, aby z działalności być zwolnionym z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli wynagrodzenie ze zlecenia jest niższe, a tak jest w przypadku czytelnika (bo ma ono wynosić 900 zł), tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jest działalność gospodarcza. Wówczas z umowy-zlecenia ubezpieczenia emerytalne i rentowe mają charakter dobrowolny, a obowiązkowe jest tylko ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

● Pracownica ma do 30 kwietnia ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej. Siódme urodziny dziecka przypadają 19 maja tego roku. Pracownica wystąpiła do pracodawcy o udzielenie dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 4 tygodni (do 28 maja). Czy możemy udzielić jej urlopu na wnioskowany okres?

radca prawny

Pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej), przysługują prawa podobne do osób, które zostały biologicznymi rodzicami. W przypadku rodziców zastępczych prawo nie daje specjalnych uprawnień matce - oboje rodzice mogą skorzystać z określonych w kodeksie pracy urlopów związanych z rodzicielstwem w takim samym wymiarze. Bezpośrednio po przyjęciu dziecka pracownik może się udać na urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego. Jego wymiar jest zróżnicowany od liczby przyjętych dzieci i waha się od 20 (jedno dziecko) do 37 tygodni (pięcioro i więcej dzieci). Warunkiem otrzymania urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze jest wiek dziecka - nie może mieć ukończonych 7 lat, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - 10 lat. Oznacza to, że pracodawca zobowiązany jest z mocy prawa udzielić urlopu tylko do 7. lub 10. urodzin dziecka, urlop nie może być jednak krótszy niż 9 tygodni. W omawianym przypadku, gdyby dziecko zostało przyjęte przez rodzinę nieco później, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego mógłby zostać udzielony nie dłużej niż do 19 maja.

Po wykorzystaniu tego rodzaju urlopu jedno z rodziców może się zwrócić do pracodawcy o udzielenie dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze także uzależnionym od liczby dzieci i wynoszącym odpowiednio 6 tygodni (jedno dziecko) i 8 tygodni (dwoje i więcej dzieci). Pracodawca jest zobowiązany takiego urlopu udzielić. Co ciekawe, w tym wypadku ustawodawca nie ograniczył wymiaru urlopu ukończeniem przez dziecko określonego wieku. Wobec tego nie ma znaczenia, że dziecko 19 maja skończy 7 lat. Urlop powinien zostać udzielony w pełnym żądanym przez pracownicę wymiarze - do 28 maja.

Podstawa prawna

Art. 183 par. 1-3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

● ZUS wydał decyzję obciążającą członków zarządu odpowiedzialnością za nieuiszczone przez spółkę składki na ubezpieczenia społeczne. Jednakże gdyby ZUS wcześniej przeprowadził egzekucję tych składek z majątku spółki, to możliwe było jeszcze ich zaspokojenie. Czy to opóźnienie ZUS ma wpływ na odpowiedzialność członków zarządu?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Nie, dla odpowiedzialności członków zarządu spółki za zaległe składki na ubezpieczenia społeczne nie ma znaczenia, że egzekucja przez ZUS nie była prowadzona wówczas, gdy majątek spółki pozwalał jeszcze na zaspokojenie składek.

Członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają za niezapłacone przez spółkę składki na ubezpieczenia społeczne. Odpowiedzialność ta wynika z przepisu art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który odsyła do art. 116 ordynacji podatkowej. Stanowi on, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Zatem dla przyjęcia odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zobowiązania z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne konieczne jest ustalenie, że zobowiązania te miały termin płatności w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członków zarządu, przerodziły się w zaległości spółki, a egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Tak też wskazywał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 3 marca 2004 r. (sygn. akt III AUa 477/03). Oznacza to, że w razie zaistnienia tych przesłanek ZUS może wydać decyzję zobowiązującą członka zarządu spółki z o.o. do zapłaty nieuiszczonych składek.

Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego. Będzie on wolny od odpowiedzialności za zobowiązania spółki także wtedy, gdy udowodni, że fakt niezgłoszenia upadłości lub brak wszczęcia postępowania układowego nie nastąpił z jego winy. Dalszą przesłanką wyłączającą odpowiedzialność członka zarządu jest wskazanie mienia spółki, które pozwalałoby na zaspokojenie należności z tytułu nieopłaconych składek w znacznej części.

Nie ma znaczenia dla odpowiedzialności członka zarządu okoliczność, jak ZUS prowadził uprzednio postępowanie egzekucyjne wobec spółki. W szczególności nie zwalnia go od odpowiedzialności opieszałe lub niestaranne prowadzenie tej egzekucji z majątku spółki. Wynika to z faktu, że ZUS nie ma obowiązku wcześniejszego prowadzenia egzekucji zaległości składkowych. Wiążą go jedynie terminy przedawnienia należności wobec spółki i przedawnienia wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej oraz jej odpowiedzialności za zaległość składkową.

Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 ordynacji podatkowej zależy bowiem od stanu majątkowego dłużnej spółki. Zatem nie ma prawnego znaczenia to, jak starannie i szybko organ rentowy wprowadza zaległość składkową do windykacji oraz prowadzi jej egzekucję. Tak też wskazywał SN w wyroku z 26 listopada 2008 r. (sygn. akt I UK 107/08, LEX nr 513023). Wynika to również z faktu, że to, jak wierzyciel prowadzi egzekucję swoich wierzytelności, nie umniejsza zakresu odpowiedzialności dłużnika (spółki) i nie zmniejsza odpowiedzialności członków jej zarządu. Należności z tytułu składek mają charakter płatności samoobliczanych i samoopłacanych przez płatnika w terminach ustawowo określonych, a ZUS nie ma obowiązku wzywania płatników składek do terminowego wykonywania tych powinności.

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

Art. 116 ustawy z 19 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 749).

● Czy art. 43 ustawy zasiłkowej dotyczący ponownego ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należy stosować w przypadku, gdy przerwa w pobieraniu zasiłków jest krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe, jeżeli w okresie tej przerwy pracownik otrzymujący minimalne wynagrodzenie za pracę rozpoczyna drugi rok zatrudnienia?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Tak, art. 43 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) ma w takim przypadku zastosowanie. Oznacza to, że podstawy wymiaru zasiłku po przerwie nie należy ustalać ponownie z nowego okresu. Jednak należy ją podnieść do kwoty minimalnego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w drugim roku zatrudnienia i w latach następnych.

Zasadą jest, że podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy wraz ze składnikami, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania zasiłku, nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia pracowników, po pomniejszeniu o kwotę odpowiadającą 13,71 proc. tego wynagrodzenia.

Od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosiło 1600 zł dla pracowników w drugim roku ubezpieczenia, w latach następnych oraz 80 proc. tej kwoty, tj. 1280 zł, dla pracowników w pierwszym roku ubezpieczenia.

W związku z tym podstawa wymiaru zasiłków w razie choroby i macierzyństwa przysługujących pracownikom z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy za okres od 1 stycznia 2013 r. nie może być niższa niż:

w1380,70 zł - od drugiego roku ubezpieczenia, tj. 100 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia (od 1 stycznia 2013 r. - 1600 zł) po odliczeniu 13,71 proc. tej kwoty,

w1104,60 zł - w pierwszym roku ubezpieczenia, tj. 80 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia (od 1 stycznia 2013 r. - 1280 zł) po odliczeniu 13,71 proc. tej kwoty.

Od początku stycznia 2014 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1680 zł dla pracowników w drugim roku ubezpieczenia w latach następnych oraz 80 proc. tej kwoty (tj. 1344 zł) w pierwszym roku ubezpieczenia.

W związku z tym podstawa wymiaru zasiłków w razie choroby i macierzyństwa przysługujących pracownikom z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy za okres od 1 stycznia 2014 r. nie może być niższa niż:

w1449,67 zł - od drugiego roku ubezpieczenia, tj. 100 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia (od 1 stycznia 2014 r. - 1680 zł) po odliczeniu 13,71 proc. tej kwoty,

w1159,74 zł - w pierwszym roku ubezpieczenia, tj. 80 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia (od 1 stycznia 2014 r. - 1344 zł) po odliczeniu 13,71 proc. tej kwoty.

Jeżeli w przerwie w pobieraniu zasiłków trwającej mniej niż 3 miesiące kalendarzowe pracownik rozpocznie drugi rok pracy, wówczas podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się z nowego okresu, jednak należy ją dostosować do minimalnej kwoty wynagrodzenia przysługującej pracownikowi od drugiego roku zatrudnienia. Np. pracownik zatrudniony od 1 stycznia 2013 r. (pierwsza praca) otrzymujący minimalne wynagrodzenie za pracę był niezdolny do pracy z powodu choroby w okresie od 2 do 6 grudnia 2013 r. Podstawę wymiaru przysługującego pracownikowi zasiłku chorobowego stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od stycznia do listopada 2013 r., które wynosiło 1104,60 zł. Następnie był on niezdolny do pracy z powodu choroby w okresie od 7 do 10 lutego 2014 r. Ponieważ niezdolność do pracy w lutym 2014 r. powstała po przerwie krótszej niż 3 miesiące kalendarzowe w stosunku do poprzedniej niezdolności do pracy w grudniu 2013 r., podstawy wymiaru zasiłku przysługującego w styczniu 2014 r. nie ustala się z nowego okresu. Jednakże ze względu na to, że przed powstaniem tej niezdolności do pracy pracownik rozpoczął drugi rok zatrudnienia (ubezpieczenia), do podstawy tej należy przyjąć gwarantowaną minimalną kwotę ustaloną dla pracowników w drugim roku ubezpieczenia i w latach następnych wynoszącą od 1 stycznia 2014 r. 1449,67 zł.

Dodać trzeba, że analogicznie należy postępować, jeżeli pierwszy rok zatrudnienia pracownika upłynie w 2014 r. w trakcie niezdolności do pracy z powodu choroby. W takim przypadku podstawę wymiaru zasiłku stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia (1680 zł), po potrąceniu składek na ubezpieczenia społeczne, a nie 80 proc. tej kwoty, jak dla pracownika w pierwszym roku zatrudnienia (1344 zł).

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 43 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r. poz. 159).