Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy do organu rentowego trzeba zgłosić zleceniobiorcę, który z umowy o pracę dostaje wynagrodzenie niższe niż minimalne

● W jakiej sytuacji ojciec dziecka ma prawo do świadczeń związanych z opieką nad dzieckiem

● Jakie są zasady ograniczenia podstawy dobrowolnej składki chorobowej przy wypłacaniu premii

● Nabyłam w całości jako jedyny spadkobierca spadek po zmarłym mężu na podstawie postanowienia sądu z 11 września 2013 r. Nie wiedząc o istniejących długach wobec ZUS, przyjęłam spadek wprost. Wczoraj otrzymałam pismo o wszczęciu przez organ rentowy postępowania mającego na celu ustalenie mojej odpowiedzialności jako spadkobiercy za zobowiązania męża z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z prowadzonej działalności w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 31 stycznia 2009 r. Jest to ogromna kwota, ponieważ obejmuje także nieopłacone składki za 11 pracowników. Co mam zrobić w tej sytuacji? Czy jest jakiś sposób, żeby ZUS nie dochodził tej kwoty albo przynajmniej jej części?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Na podstawie art. 98 par. 1 ordynacji podatkowej, który do składek stosowany jest w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Z uwagi na proste przyjęcie spadku (a nie z dobrodziejstwem inwentarza) za długi spadkowe odpowiada pani bez ograniczenia.

W omawianej sytuacji ZUS wyda decyzję przenoszącą odpowiedzialność za zobowiązania męża z tytułu nieopłaconych składek. W związku z ustawą o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (dalej: ustawa abolicyjna) zobowiązania wobec ZUS określone ww. decyzją mogą zostać umorzone, ale tylko w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne męża. Abolicja nie obejmie jednak nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.

Pamiętać trzeba, że postępowanie w sprawie umorzenia należności będzie możliwe dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o odpowiedzialności pani jako spadkobiercy za zobowiązania składkowe męża.

W celu umorzenia należności złożyć trzeba wniosek oraz uregulować te z nich, które nie podlegają umorzeniu. A więc w omawianym przypadku należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. Osoby, którym ZUS po dniu wejścia w życie ustawy abolicyjnej wyda decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności na nich jako na spadkobierców, mogą złożyć wniosek o umorzenie składek w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, chyba że termin 24-miesięczny wynikający z ustawy jest dłuższy.

Podstawa prawna

Art. 98 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.).

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1443 z późn. zm.).

Art. 1 ust. 1-6, art. 2 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. poz. 1551).

● W listopadzie 2013 r. zatrudniliśmy na podstawie umowy-zlecenia osobę, która pracuje w innej firmie na 1/2 etatu za wynagrodzeniem w wysokości 1800 zł. Poinformowała ona nas, że z uwagi na problemy finansowe zatrudniający ją pracodawca od grudnia 2013 r. nie wypłaca należnej pensji. Czy z uwagi na to, że obecnie podstawa wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, powinniśmy zgłosić zleceniobiorcę do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Nie. Jeżeli umowa o pracę gwarantuje pracownikowi co najmniej minimalne wynagrodzenie, to z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia nie podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Nawet jeżeli pracodawca wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie wypłaca należnego za dany okres wynagrodzenia.

Pracownik, który jednocześnie spełnia warunki do podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia, jest objęty tymi ubezpieczeniami tylko ze stosunku pracy (art. 9 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z zatrudnienia w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia. W takim przypadku także wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Okoliczność, że pomimo wykonywania przez zatrudnionego pracy firma nie wypłaca mu należnego za dany okres wynagrodzenia, nie sprawia, że z tytułu jednocześnie wykonywanej umowy-zlecenia podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. To pod warunkiem, że umowa o pracę gwarantuje co najmniej minimalne wynagrodzenie. Trafność takiego stanowiska potwierdza orzecznictwo sądowe. W wyroku SN z 4 lutego 2013 r., sygn. akt I UK 484/12 (OSNP 2013/23-24/282), wskazano, że jeżeli pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie ważnego stosunku pracy, którego elementem jest wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na okres jednego miesiąca, i praca ta jest wykonywania (co nakłada na pracodawcę obowiązek wypłaty za nią uzgodnionego wynagrodzenia), to uznać trzeba, że nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów na podstawie art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nawet w sytuacji gdy nie dochodzi do wypłaty należnego mu wynagrodzenia za pracę za dany miesiąc. Także ZUS i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej stoją na stanowisku, że jeżeli umowa o pracę gwarantuje pracownikowi co najmniej minimalne wynagrodzenie, z pozapracowniczych tytułów może on podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym tylko dobrowolnie.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

● Żona naszego pracownika urodziła dziecko 2 listopada 2013 r. Korzysta z urlopu i zasiłku macierzyńskiego. W jego trakcie od 10 grudnia 2013 r. przebywa w szpitalu i pracownik musi zająć się dzieckiem. Czy w tym przypadku może on zamiast matki dziecka korzystać z urlopu i zasiłku macierzyńskiego?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Tak. Po wykorzystaniu przez matkę dziecka 8 tygodni urlopu i zasiłku macierzyńskiego. Do tego czasu może skorzystać z zasiłku opiekuńczego przysługującego w razie pobytu matki dziecka w szpitalu w pierwszych 8 tygodniach korzystania przez nią z urlopu i zasiłku macierzyńskiego.

Matka nie może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego przed upływem 8 tygodni od dnia, w którym rozpoczęła korzystanie z niego. Jeżeli jej pobyt w szpitalu przypada na ten czas, to opiekę nad dzieckiem może wtedy sprawować ubezpieczony ojciec dziecka lub też inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny. Za okres sprawowania tej opieki przysługuje zasiłek opiekuńczy. Jest to świadczenie, którego maksymalny wymiar określono na 56 dni.

Po wykorzystaniu przez matkę dziecka 8 tygodni urlopu, gdy nadal przebywa ona w szpitalu, może ten urlop przerwać na czas leczenia szpitalnego. Wówczas to ubezpieczony ojciec dziecka, który jest pracownikiem, skorzystać może z urlopu i zasiłku macierzyńskiego. A jeżeli nie jest pracownikiem, ma prawo przerwać pracę zarobkową na czas pobytu matki dziecka w szpitalu i wnioskować o zasiłek macierzyński za ten okres.

Pamiętać trzeba, że czas korzystania z urlopu i zasiłku macierzyńskiego przez matkę i ojca dziecka nie może łącznie przekraczać okresu przysługującego matce dziecka. Oznacza to, że nie wydłuża się go o czas, w którym matka przebywa w szpitalu.

W omawianej sytuacji pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego z tytułu urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie od 2 listopada do 21 marca 2014 r. (20 tygodni), a od 10 grudnia 2013 r. przebywa w szpitalu. Pobyt matki dziecka w szpitalu rozpoczął się w trakcie korzystania przez nią z pierwszych 8 tygodni urlopu i zasiłku macierzyńskiego. Zatem do czasu wykorzystania tego okresu, który mija 27 grudnia 2013 r. (56 dni licząc od 2 listopada 2013 r.), pracownik ojciec dziecka albo inny ubezpieczony członek rodziny może otrzymać zasiłek opiekuńczy (od 10 do 27 grudnia 2013 r.). Od 28 grudnia 2013 r. pracownica może przerwać korzystanie z urlopu i zasiłku macierzyńskiego, ponieważ wykorzystany został 8-tygodniowy okres tego urlopu. Pracownik ojciec dziecka może wtedy wystąpić do swojego pracodawcy o udzielenie urlopu macierzyńskiego i wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres pobytu matki dziecka w szpitalu.

W celu wypłaty zasiłku opiekuńczego za czas opieki nad dzieckiem w trakcie pobytu matki dziecka w szpitalu w pierwszych 8 tygodniach korzystania przez nią z zasiłku macierzyńskiego zatrudniony powinien swojemu pracodawcy przedstawić:

●zaświadczenie wystawione przez szpital na zwykłym druku o okresie pobytu matki dziecka w szpitalu,

●oświadczenie ubezpieczonego o pobieraniu przez matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego w okresie 8 tygodni po porodzie,

●oświadczenie na druku ZUS Z-15.

W celu skorzystania z zasiłku macierzyńskiego musi przedłożyć następujące dokumenty:

●skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub jego kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez płatnika zasiłku,

●zaświadczenie o dacie przyjęcia do szpitala ubezpieczonej matki dziecka, wystawione przez szpital,

●zaświadczenie płatnika zasiłku o okresie przysługującego oraz wypłaconego matce dziecka zasiłku macierzyńskiego, zawierające informacje o wysokości procentowej przysługującego jej zasiłku, imię, nazwisko oraz PESEL matki dziecka albo serię i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, jeżeli nie został nadany,

●zaświadczenie o dacie wypisania ze szpitala ubezpieczonej matki dziecka wystawione przez szpital.

Podstawa prawna

Art. 180 par. 6¹-6³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 29a, art. 32a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Par. 9, par. 16, par. 24 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. poz. 444).

● Zatrudniony na podstawie umowy-zlecenia handlowiec ma wypłacane, oprócz stałego comiesięcznego wynagrodzenia w wysokości 1800 zł, także prowizyjne raz na kwartał jako procent od zawartych z jego udziałem umów. W lutym będziemy mu wypłacali to wynagrodzenie za styczeń, luty i grudzień. Wraz z bieżącym zarobkiem za luty wypłata wyniesie ok. 16 000 zł. Czy w takiej sytuacji podstawa na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe powinna zostać ograniczona do kwoty 9365 zł?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Zleceniobiorca, który podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Składki emerytalno-rentowe za zleceniobiorcę są naliczane od przychodu w rozumieniu przepisów ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Chodzi więc o przychód, jaki ubezpieczony uzyskuje, wykonując pracę, o ile odpłatność w umowie została ustalona kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej, akordowej albo prowizyjnie. Gdy odpłatność ustalono w inny sposób, to podstawę wymiaru stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia. W omawianym przypadku podstawę wymiaru będzie stanowił więc przychód.

Przy naliczaniu składek za zleceniobiorcę, który przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, pamiętać trzeba o tym, że podstawa składki na to ubezpieczenie nie może być wyższa w danym miesiącu od kwoty 250 proc. prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty trzydziestokrotności. W 2014 r. kwota ta wynosi 9365 zł miesięcznie. W konsekwencji, gdy wynagrodzenie zleceniobiorcy w danym miesiącu będzie wyższe od tej kwoty, to składka na ubezpieczenie chorobowe zostanie naliczona oraz opłacona od 9365 zł. Naliczając składki na ubezpieczenia społeczne za zleceniobiorcę, pamiętać jednak trzeba, że przy stosowaniu ograniczenia przy naliczaniu składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe znaczenie ma także, za jaki okres to wynagrodzenie zostało wypłacone. Jeżeli jest ono wypłacane za 3 miesiące, to trzeba ustalić, jaka kwota ograniczenia przy naliczaniu składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe obowiązywała w każdym z tych miesięcy i tą zsumowaną kwotę porównać z wypłacanym wynagrodzeniem.

W grudniu 2013 r. maksymalna podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wynosiła 9129,30 zł. Wobec tego zsumowana podstawa wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może być wyższa za te 3 miesiące od 27 859 zł (9365 zł + 9365 zł + 9129,30 zł). Z uwagi na to, że wypłacona w lutym kwota wynagrodzenia (oraz wypłacone wynagrodzenie za grudzień i luty) jest niższa od tej sumy, składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe powinna zostać w lutym naliczona od 16 000 zł, jeżeli takie wynagrodzenie w tym miesiącu zostanie wypłacone.

Podstawa prawna

Komunikat prezesa ZUS w sprawie kwoty 250 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia stosowanej w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie (MP z 2014 r. poz. 4).

Art. 11 ust. 2, art. 20 ust. 3 i ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).