PORADNIA UBEZPIECZENIOWA

● Czy opłaca się zrezygnować z pracy na rzecz własnej firmy ze względu na wysokość świadczeń

● Ile wyniesie zasiłek macierzyński dla matki opłacającej tylko preferencyjny ZUS

● Dlaczego otrzymanie wysokich świadczeń będzie trudne

● Z jakiego powodu nie można zakazać pracownikom dostarczania papierowych zwolnień

Prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą, jestem w ciąży, a termin porodu jest przewidywany na połowę kwietnia 2016 r. Do końca marca 2015 r. byłam na składce preferencyjnej. Od kwietnia 2015 r. płacę już wysoki ZUS i opłacam składkę chorobową od najniższej możliwej podstawy. Od grudnia chcę opłacać składkę chorobową od najwyższej podstawy aż do samego porodu. Jakiej wysokości zasiłku mogę się spodziewać?

Wysokość zasiłku w tym przypadku zależy od momentu powstania prawa do świadczenia z tytułu choroby. Jeśli ubezpieczona będzie korzystać ze zwolnienia lekarskiego, które rozpocznie się przed końcem 2015 roku, to zarówno zasiłek chorobowy, jak i zasiłek macierzyński zostaną obliczone według starych zasad. Zatem będzie to średnia z miesięcy od zmiany kodu tytułu ubezpieczenia do miesiąca przypadającego przed miesiącem zwolnienia lekarskiego. Jeśli więc zwolnienie lekarskie byłoby w grudniu 2015 r., to do podstawy wymiaru zasiłków średnia będzie ustalona z miesięcy od kwietnia do listopada 2015 r. Tym samym do podstawy wymiaru zasiłku nie wejdzie grudzień 2015 r., więc zapłacenie wyższej składki nie podniesie w żaden sposób zasiłku.

Zasiłek chorobowy ustalony na starych zasadach wyniesie więc:

Podstawa kwiecień-listopad 2015 r.: 2375,40 zł

Średnio podstawa to 2375,40 zł minus 13,71 proc. składek to 2049,73 zł. Zasiłek 100 proc. brutto za jeden dzień wyniesie 68,32 zł. Będzie on w tej wysokości, dopóki nie wystąpi trzymiesięczna przerwa między chorobami (podstawy nie ustala się na nowo). Zatem jeśli nie będzie przerwy, to zasiłek macierzyński 100 proc. również będzie w tej wysokości.

Jeśli natomiast niezdolność do pracy skutkująca wypłatą zasiłku chorobowego albo sam poród nastąpi w nowym roku, to do obliczenia będą zastosowane nowe zasady. Załóżmy, że nie będzie zwolnienia lekarskiego do czasu porodu, zatem prawo do zasiłku macierzyńskiego powstanie w dniu porodu w kwietniu 2015 r. Składka od grudnia 2015 r. będzie płacona w maksymalnej wysokości.

Podstawa kwiecień-listopad 2015 r.: 2375,40 zł

Podstawa grudzień 2015 r.: 9897,50 zł

Podstawa styczeń-marzec 2016 r.: 10 137,50 zł (przy założeniu, że prognozowane przeciętne wynagrodzenie w 2016 r. wyniesie 4055 zł)

Ponieważ mamy 12 miesięcy podlegania ubezpieczeniu, podstawę wymiaru składek ustala się, obliczając średnią z 12 miesięcy z podstawy pomniejszonej o 13,71 proc. składek. Wobec czego podstawa składek wyniesie 4265,11 zł, a zasiłek macierzyński brutto za jeden dzień to 142,17 zł, czyli opłacanie składek od najwyższej możliwej podstawy przez 4 miesiące wpłynie na podwyższenie zasiłku macierzyńskiego w 2016 roku.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 8 i 9 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1066 ze zm.).

Art. 48 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Obecnie prowadzę działalność gospodarczą, z której opłacam tylko składkę na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż jestem zatrudniona na pełny etat na podstawie umowy o pracę. Jestem w ciąży, planowany termin porodu to koniec lipca 2016 r. Zastanawiam się, czy warto w moim przypadku zrezygnować z umowy o pracę na rzecz wyłącznego prowadzenia działalności gospodarczej i samodzielnego opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe w wysokości maksymalnej (co najmniej za 7 miesięcy)?

Przy założeniu kontynuowania umowy o pracę w 2016 r. oraz korzystania ze świadczeń dopiero w 2016 r., zasiłek macierzyński (100 proc. podstawy wymiaru) będzie liczony od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Minimalne wynagrodzenie w 2016 r. ma wynieść 1850 zł, zatem dzienny zasiłek macierzyński 100 proc. wyniesie 53,21 zł. Jeśli zdecydowałaby się pani zrezygnować z umowy o pracę oraz opłacać składkę od maksymalnej podstawy w okresie od grudnia 2015 r. do czerwca 2016 r., to w przypadku korzystania z zasiłku macierzyńskiego w lipcu 2016 r. jego wysokość oblicza się według zasad jak dla niepełnych 12 miesięcy.

Składki ubezpieczonej przedstawiałyby się następująco:

Grudzień 2015 r.: podstawa zadeklarowana 9897,50 zł przy minimalnej podstawie 2375,40 zł, co dałoby podwyższenie w wysokości 7522,10 zł.

Styczeń - czerwiec 2016 r. : podstawa zadeklarowana 10 137,50 zł przy minimalnej podstawie 2433,00 zł, co dałoby podwyższenie w wysokości 7704, 50 zł (w 2016 r. ulegają zwiększeniu wszystkie wskaźniki).

Suma podstaw za cały okres to 70 722,50 zł, suma podstaw minimalnych to 16 973,40 zł, zaś suma podwyższeń - 53 749,10 zł.

Najpierw należy obliczyć przeciętną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. W sytuacji ubezpieczonej suma najniższych podstaw przyjęta do obliczenia zasiłku to 16 973,40 zł, zatem średnia z 7 miesięcy wynosi 2424,77 zł. Należy ją pomniejszyć o 13,71 proc. składek. W konsekwencji otrzymamy 2092,33 zł.

Następnie do obliczeń trzeba wziąć przeciętną zadeklarowaną kwotę w części przewyższającej najniższą podstawę. W przypadku ubezpieczonej suma części przewyższających to 53 749,10 zł. Liczba miesięcy podwyższenia to 7. Należy więc podzielić sumę przez liczbę miesięcy i od tego odjąć 13,71 proc. składek, czyli 53 749,10 zł : 7 = 7678,44 zł. Odejmując 13,71 proc., otrzymamy 6625,73 zł. Tą kwotę należy uśrednić do 12 miesięcy, czyli podzielić przez 12 oraz pomnożyć przez liczbę miesięcy podwyższenia, czyli 7. Otrzymamy więc 6625,73 zł : 12 = 522,14 zł razy 7 miesięcy = 3654,98 zł.

Sumując obie powyższe kwoty, otrzymamy podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego w 2016 r. Wyniesie ona 2092,33 zł plus 3654,98 zł, czyli 5747,31 zł. Dzienny zasiłek 100 proc. brutto wyniesie 191,58 zł. Będzie więc prawie czterokrotnie wyższy od zasiłku przysługującego z umowy o pracę, jednak składki, jakie należy opłacić za okres 7 miesięcy poprzedzających, również będą wysokie.

Pewnym wyjściem z sytuacji byłaby rezygnacja z pracy i przejście na działalność gospodarczą w grudniu 2015 r. Wówczas gdyby niezdolność do pracy powstała w grudniu, a zadeklarowana podstawa składek byłaby najwyższa, to świadczenie z tytułu choroby zostałoby ustalone według starych zasad i byłaby szansa na wysoki zasiłek. Jednak jest to postępowanie bardzo ryzykowne. ZUS może skontrolować przedsiębiorcę, a jeśli będzie miał podstawy, może odmówić wypłaty zasiłku.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 8 i 9 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1066 ze zm.).

Art. 48 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)

Poród mam przewidziany na czerwiec 2016 r. Działalność gospodarczą mam już ponad rok, w czerwcu będzie rok i 10 miesięcy. Ciągle opłacam preferencyjny ZUS ze składką chorobową. Proszę o poradę, ile będzie wynosić macierzyński. Czytałam gdzieś, że liczy się go od przychodu. Czy jeśli zarabiam 4000 zł, to zasiłek liczy się od tej kwoty?

Zasiłek macierzyński w takim przypadku będzie obliczany od minimalnej, preferencyjnej podstawy z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do zasiłku. Zatem należy wziąć pod uwagę podstawę wymiaru składek od czerwca 2015 r. do maja 2016 r. Biorąc pod uwagę, że składki są opłacane od preferencyjnej podstawy, czyli od 30 proc. z minimalnego wynagrodzenia, w poszczególnych miesiącach będą wynosić 525 zł.

Podstawa wymiaru pomniejszona o część obowiązkowych składek, czyli o 13,71 proc., wyniesie 464,24 zł, zatem dzienny zasiłek brutto wyniesie 15,47 zł, a kwota miesięcznego zasiłku np. za cały lipiec 2016 r. pomniejszona o zaliczkę na podatki 18 proc. wyniesie tylko 380 zł. Jednak z uwagi na zapisy znowelizowanej ustawy zasiłkowej będzie pani miała prawo do zasiłku w wysokości minimalnej. Przewidziano w nowelizacji podwyższenie zasiłku macierzyńskiego do wysokości świadczenia rodzicielskiego, czyli do kwoty 1000 zł miesięcznie. Takie podwyższenie może mieć miejsce w sytuacji, gdy miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych będzie niższa od kwoty świadczenia rodzicielskiego określonego w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zatem ponieważ obliczony zasiłek wynosiłby 380 zł, to w 2016 r. zostanie on podwyższony do kwoty 1000 zł.

Odnosząc się do drugiej części pytania, czyli do ustalania zasiłku na podstawie przychodu, należy zauważyć, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej przez przychód należy rozumieć kwotę stanowiącą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71 proc. podstawy wymiaru składki na to ubezpieczenie. Zatem dla przedsiębiorcy może to być kwota:

- 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia - w przypadku osób rozliczających składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych zasadach;

- 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty limitu rocznej podstawy wymiaru składek emerytalno-rentowych.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 8 i 9 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1066 ze zm.).

Art. 48 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)

Założyłam działalność w lipcu 2015 r. Na początku października okazało się, że jestem w ciąży (termin porodu wyznaczono na koniec maja 2016 r.). Nie owijając w bawełnę - czy mogę się ubiegać o wysoki zasiłek macierzyński przy opłaceniu składki chorobowej na dwa miesiące przed porodem? Uważam, że skoro płacę wysokie podatki, to z czystym sumieniem mogę ubiegać się o wysoki zasiłek.

Teoretycznie istnieje możliwość ubiegania się o wysokie świadczenie. Będzie to możliwe, jeśli niezdolność do pracy zostanie stwierdzona w 2015 r. oraz o ile zmieni się u pani kod tytułu ubezpieczenia, a składka z nowym kodem będzie opłacona od maksymalnej podstawy. Zakładając, że od lipca do października 2015 r. opłacano składki od kwoty 525 zł, a od 1 grudnia 2015 r. zmieni się kod na 0510, a podstawa składek zostanie zwiększona, to pani zasiłek w grudniu będzie liczony od wysokiej podstawy. Nawet gdy nie będzie zmiany kodu tytułu ubezpieczenia przy jednej wysokiej składce, a choroba wystąpi w 2015 roku, to jest szansa na wyższy zasiłek obliczany według starych zasad. Jednak należy się liczyć z ryzykiem, że ZUS zakwestionuje wysokość podstawy i obniży świadczenie.

Jednak jeśli zamierza pani opłacić dwie wysokie składki przed porodem, czyli biorąc pod uwagę jego termin, będzie to składka za marzec i kwiecień 2016 r., to zasiłek macierzyński będzie liczony według nowych zasad. Kwotę, jaką zapłaci pani ponad ustawowe minimum, będzie trzeba uśrednić do 12 miesięcy.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 8 i 9 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1066 ze zm.).

Art. 48 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)

Oprac. Marta Nowakowicz-Jankowiak

ekspert ds. wynagrodzeń

Prowadzę firmę, w której zatrudniam ponad 30 osób. Wszelkie możliwe rozliczenia moja kadrowa prowadzi elektronicznie. Słyszałem, że od nowego roku wchodzą do użycia elektroniczne e-zwolnienia, ale zasady są trochę niejasne. Czy mogę wydać moim pracownikom polecenie, aby nie dostarczali do firmy już papierowych zwolnień, bo kadrowa ich nie przyjmie? To zbędna biurokracja, biorąc pod uwagę, że wszystko można odczytać na naszym profilu w PUE.

Nie, nie będzie możliwe narzucenie pracownikom tylko jednej formy dokumentowania niezdolności do pracy. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że lata 2016-2017 to okres przejściowy, w którym lekarz ma prawo wystawić zwolnienie zarówno na starym druku ZUS ZLA, jak i w formie elektronicznej poprzez swój profil. Nie ma jednak możliwości, aby chory mógł wymóc na lekarzu wystawienie e-zwolnienia czy też odwrotnie - tylko na druku ZUS ZLA. Może najwyżej zażądać wydruku. Forma zależy więc wyłącznie od lekarza. Poza tym tak naprawdę nie wiadomo, ilu lekarzy faktycznie utworzyło profil pozwlający na wystawianie e-zwolnień. Może się bowiem okazać, że jest to liczba niewielka i chorzy po raz pierwszy zetkną się z taką formą dokumentu dopiero po zakończeniu okresu przejściowego.

Co więcej, papierowy obieg druków będzie również dozwolony po 31 grudnia 2017 r. Gdy wystawiający zwolnienie będzie miał np. utrudniony dostęp do internetu, będzie musiał wydrukować taki dokument i wręczyć go ubezpieczonemu. Podobnie będzie musiał postąpić w sytuacji, gdy okaże się, że płatnik (najczęściej więc pracodawca chorego) nie założył profilu w PUE.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 15 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1066 ze zm.).

Art. 55 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)

Oprac. Anna Kwiatkowska

ekspert od ubezpieczeń społecznych