Za wypadek rezerwisty na poligonie ZUS nie zapłaci

Zazwyczaj pracownik ulegający wypadkowi w pracy może liczyć na przewidziane przepisami świadczenia: jednorazowe odszkodowanie i podwyższony zasiłek chorobowy. Jednak nie każdy przypadek ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa) obejmuje wprost swoimi regulacjami. Przykładem jest sytuacja pracownika, który zostaje wezwany na ćwiczenia wojskowe dla rezerwistów i ulega na nich wypadkowi. [ramka]

Przepisy o ubezpieczeniu wypadkowym nie wymieniają wprost ćwiczeń wojskowych jako okoliczności zrównanych w skutkach z wypadkiem przy pracy. ZUS nie może więc przyznać świadczeń na tej podstawie. Nie oznacza to jednak, że ubezpieczony ulegający wypadkowi w trakcie tych ćwiczeń pozostaje bez żadnej ochrony. Powstaje więc pytanie, kto w takim razie powinien ustalić i dokonać wypłaty np. jednorazowego odszkodowania.

Tylko samoobrona

Ustawa wypadkowa definiuje wypadek przy pracy oraz zawiera katalog przypadków, w których dane zdarzenie, jakiemu uległ pracownik, traktuje się na równi z wypadkiem w pracy w kontekście uprawnień do świadczeń określonych tą ustawą. Jedną z takich sytuacji jest wypadek podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony. Ustawa wypadkowa nie wymienia natomiast w tym katalogu ćwiczeń wojskowych odbywanych przez żołnierzy rezerwy, a skoro ich nie przewiduje, to można śmiało stwierdzić, że nie ma żadnych podstaw, aby na jej podstawie przyznać ubezpieczonemu jednorazowe odszkodowanie. A przecież kwestia ustalenia, czy nastąpił wypadek przy pracy, ma również wpływ na wypłatę zasiłku chorobowego podwyższonego do 100 proc. wymiaru, a nie tylko 80 proc. jak ze zwykłej niezdolności. Szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony ludności odbywają się w ramach obowiązku obrony cywilnej. Nie ma jednak wątpliwości, że są to zupełnie odrębne szkolenia, które nie mają nic wspólnego z ćwiczeniami wojskowymi.

Ich celem jest przygotowanie ludności do samoobrony przed środkami masowego rażenia oraz innymi działaniami nieprzyjaciela. Podstawą do wypłaty świadczenia nie będą również przepisy ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. Również regulacje tej ustawy wskazują, w jakich przypadkach można mówić o wypadku uzasadniającym przyznanie świadczeń i podobnie jak ustawa wypadkowa nie zawierają w katalogu ćwiczeń wojskowych odbywanych przez rezerwistów. Czym są wobec tego te ćwiczenia wojskowe? Obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polegający na odbywaniu ćwiczeń wojskowych regulują ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz akty wykonawcze do tej ustawy, a w szczególności rozporządzenie ministra obrony narodowej w sprawie ćwiczeń wojskowych.

Żołnierze na specjalnych zasadach

Żołnierz pełniący czynną służbę wojskową podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie ma innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń. Co ważne, gdy ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP posługuje się pojęciem żołnierza w czynnej służbie wojskowej, należy przez to rozumieć również osoby, które odbywają ćwiczenia wojskowe. Jeśli pracodawca pomimo braku takiego obowiązku wypłaca pracownikowi odbywającemu takie ćwiczenia za ten okres wynagrodzenie, podlega on w dalszym ciągu ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu ze stosunku pracy. Jeśli jednak za okres przebywania przez pracownika na ćwiczeniach wojskowych pracodawca nie wypłaca mu wynagrodzenia, w takiej sytuacji pracodawca powinien ten okres wykazać w składanym za pracownika imiennym raporcie miesięcznym z oznaczeniem go jako urlop bezpłatny. Wówczas z tytułu pełnienia czynnej służby wojskowej (w okresie odbywania ćwiczeń) pracownik będzie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Płatnikiem składek na te ubezpieczenia będzie jednostka organizacyjna podległa ministrowi obrony narodowej.

Takie same zasady powinny zatem obowiązywać, jeśli chodzi o wypłatę świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, skoro bowiem w grę nie wchodzi powszechny system ubezpieczeń, to muszą znaleźć zastosowanie regulacje szczególne. Definicję wypadku pozostającego w związku ze służbą wojskową zawiera ustawa o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową. Za wypadek w rozumieniu ustawy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które zaszło podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń przełożonych. Okoliczności i przyczyny wypadku ustalają organy wskazane przez ministra obrony narodowej. Związek wypadku żołnierza ze służbą wojskową ustala szef właściwego wojewódzkiego sztabu wojskowego. Szczegółowy tryb postępowania w sprawach ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków regulują właściwe w tym zakresie przepisy rozporządzenia. Posługuje się ono pojęciem żołnierza, wskazując na osobę odbywającą lub pełniącą czynną służbę wojskową, a także osobę powołaną do służby i z niej zwolnioną, co w świetle definicji zawartej w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP wskazuje również na żołnierzy rezerwy. Odszkodowanie takiej osobie wypłaca wojewódzki sztab wojskowy. Jak to wygląda w kwestii zasiłku?

Po zasiłek do wojska

Wypłata zasiłków chorobowych regulowana jest ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z ogólną zasadą w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim żołnierz zawodowy otrzymuje 80 proc. uposażenia. Jeżeli natomiast zwolnienie lekarskie obejmuje okres, w którym żołnierz zawodowy jest zwolniony od zajęć służbowych z powodu wypadku pozostającego w związku z pełnieniem służby, zachowuje on prawo do 100 proc. uposażenia. O związku wypadku ze służbą orzeka jednak szef wojewódzkiego sztabu wojskowego, a nie dowódca jednostki. Dopiero po uznaniu wypadku za wypadek w związku ze służbą można przyjąć, że za okres zwolnienia przysługiwało pełne uposażenie i żołnierzowi należy się wypłata 100 proc. uposażenia.

W świetle obowiązujących przepisów wydaje się, że dotyczy to również żołnierzy rezerwy odbywających obowiązkowe ćwiczenia wojskowe. A skoro tak, to w razie ewentualnego wypadku powinni się zgłosić po wypłatę odszkodowania czy zasiłku do właściwej jednostki wojskowej, a nie do ZUS.©?

!Ustawa wypadkowa zrównuje z wypadkiem przy pracy zdarzenie podczas ćwiczeń z powszechnej samoobrony, ale nie ćwiczeń żołnierzy rezerwy.

Pracownik wezwany na ćwiczenia:

● musi się na nie stawić;

● ma prawo do urlopu bezpłatnego;

● zachowuje uprawnienia wynikające ze stosunku pracy;

● nie zachowuje prawa do wynagrodzenia;

● ma prawo do rekompensaty utraconego zarobku;

● dostaje uposażenie finansowane z budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej

@RY1@i02/2016/086/i02.2016.086.03300020a.801.jpg@RY2@

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 3 i 9 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1242 ze zm.).

Art. 2 i 3 ustawy z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 737).

Art. 55, 59, 100, 119a, 124 i 168 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 827 ze zm.).

Par. 1 i 3 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 950).

Art. 1, 2, 5 i 19 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służba wojskową (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 213 ze zm.).

Par. 1 i 18 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby, pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1083 ze zm.).

Art. 89a ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1414).